ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਵਿਹਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੂਤੀ, ਨੇ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀਟ ਤੇ ਬੈਠਕ ਲੈ ਲਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਬੈਠਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ—"ਸੂਤੀ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ? ਕਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਫਿਰੇ ਹੋ? ਦੱਸੋ, ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦਵੈਪਾਇਨ ਵਿਆਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਤੇ ਧਰਮਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ, ਜੋ ਮਹਾਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਚੰਭੇ ਭਰੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਈ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੁਣਯ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸਮੰਤਪੰਚਕ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਉਹੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਲੱਗਦੇ ਹੋ। ਇਥੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਪ-ਤਪ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਇਥੇ ਬੈਠੇ ਹੋ। ਦੱਸੋ, ਦੋਜਾਤੀਆਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ) ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਹਾਂ? ਜੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦਵੈਪਾਇਨ) ਨੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ— ਉਸ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਤੱਤ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ— ਉਸ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ— ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਠੀਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਿਆ— ਉਹ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਚਾਰ ਵੈਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਗਿਆ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਹਰ ਵਖਤ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ, ਇਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲੇ ਸੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਹੈ— ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸੱਤ ਅਤੇ ਅਸੱਤ, ਸੰਸਾਰ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜੋ ਉੱਚਾ-ਨੀਵਾ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਆਦਿ, ਸਰਵੋਚ, ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੁਭਾਗਾ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜੋ ਹਰ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਸ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੇ ਅੱਤ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਤ ਕੇ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਕਥਾ ਦੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਨਾਰਾਇਣ ਵਰਗਾ ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਕਥਾ ਕੁਝ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ, ਕੁਝ ਹੁਣ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਜਾਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੈ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਪਮਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੇ, ਤਪ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਰਾਹੀਂ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵੈਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਢਲਾਨ ਤੇ, ਇਕ ਸੁੱਚੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਕੁਸ਼ ਦੀ ਚੌਕੀ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਧਰਮਮਈ ਕਥਾ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾਇਆ। ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਡ (ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬੀਜ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤੱਤ ਨੂੰ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਸਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਤੇ ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ ਅਚਿੰਤਯ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਇਹ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ ਤੇ ਅਸੱਤ ਦੋਵਾਂ ਹੈ। ਉਸੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ (ਪਿਤਾਮਹ) ਜਨਮੇ, ਜੋ ਇਕੋ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਰਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਥਾਣੂ, ਮਨੂ, ਕਾ ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਹਨ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਦੱਖ ਤੇ ਦੱਖ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕੱਤੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਪੁਰਖ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਆਦਿਤਯ, ਵਾਸੂ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਯਕਸ਼, ਸਾਧ੍ਯ, ਪਿਸਾਚ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਪਿਤਰ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਜੰਮੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ। ਸਾਲ, ਰੁੱਤਾਂ, ਮਹੀਨੇ, ਪੱਖ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।