କ୍ଷିପ୍ତଂ କ୍ଷିପ୍ତଂ ରଣେ ଚୈତତ୍ତ୍ଵଯା ମାଧଵ ଶତ୍ରୁଷୁ। ହତ୍ଵାଽପ୍ରତିହତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପାଣିମେଷ୍ଯତି ତେ ପୁନଃ
ମାଧବ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ବାରମ୍ବାର ଛାଡ଼ିବ, ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ମାରି, ପୁଣି ତୁମର ହାତକୁ ଫେରି ଆସିବ।
ଵରୁଣଶ୍ଚ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଗଦାମଶନିନିଃସ୍ଵନାମ୍। ଦୈତ୍ଯାନ୍ତକରଣୀଂ ଘୋରାଂ ନାମ୍ନା କୌମୋଦକୀଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଏବଂ ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଗଦା ଦେଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ବିଜୁଳି ଲାଗି ଶୁଣାଯାଏ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଯାହାର ନାମ କୌମୋଦକୀ।
ତତଃ ପାଵକମବ୍ରୂତାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଵର୍ଜୁନାଚ୍ଯୁତୌ। କୃତାସ୍ତ୍ରୌ ଶସ୍ତ୍ରସଂପନ୍ନୌ ରଥିନୌ ଧ୍ଵଜିନାଵପି
ତାପରେ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ, ଦୁହେଁ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଧ୍ୱଜ ସହିତ ସଜ୍ଜିତ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପାଉଁକୁ କହିଲେ।
କଲ୍ଯୌ ସ୍ଵୋ ଭଗଵନ୍ଯୋଦ୍ଧୁମପି ସର୍ଵୈଃ ସୁରାସୁରୈଃ। କିଂ ପୁନର୍ଵଜ୍ରିଣୈକେନ ପନ୍ନଗାର୍ଥେ ଯୁଯୁତ୍ସତା
ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ଆମେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା; ତେବେ କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଯଦି ସାପମାନେ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ତାହା ଆମ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ।
ଚକ୍ରପାଣିର୍ହୃଷୀକେଶୋ ଵିଚରନ୍ଯୁଧି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଚକ୍ରେଣ ଭସ୍ମସାତ୍ସର୍ଵଂ ଵିସୃଷ୍ଟେନ ତୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତନ୍ନାସ୍ତି ଯନ୍ନ କୁର୍ଯାଜ୍ଜନାର୍ଦନଃ
ଚକ୍ରଧାରୀ ହୃଷୀକେଶ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ ସବୁକିଛିକୁ ଭସ୍ମ କରିପାରନ୍ତି; ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ ଯାହା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଧନୁରାଦାଯ ତଥାଽକ୍ଷଯ୍ଯେ ମହେଷୁଧୀ। ଅହମପ୍ଯୁତ୍ସହେ ଲୋକାନ୍ଵିଜେତୁଂ ଯୁଧି ପାଵକ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣ ନେଇ, ପାଉଁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତିପାରିବି।
ସର୍ଵତଃ ପରିଵାର୍ଯୈଵଂ ଦାଵମେତଂ ମହାପ୍ରଭୋ। କାମଂ ସଂପ୍ରଜ୍ଵଲାଦ୍ଯୈଵ କଲ୍ଯୌ ସ୍ଵଃ ସାହ୍ଯକର୍ମଣି
ଏଭଳି ଭାବେ ଏହି ଦାହକ ଅଗ୍ନିକୁ ସବୁଦିକୁ ଘେରି ରଖି, ମହାପ୍ରଭୁ, ଆଜି ଯେପରିଚାହେଁ ଜଳିଉଁ; ଆମେ ସାହାଯ୍ୟ କାମରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଯଦି ଖାଣ୍ଡଵମେଷ୍ଯତି ପ୍ରମାଦା- ତ୍ସଗଣୋ ଵା ପରିରକ୍ଷିତୁଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଃ। ଶରତାଡିତଗାତ୍ରକୁଣ୍ଡଲାନାଂ କଦନଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ଦେଵଵାହିନୀନାମ୍
ଯଦି ମହେନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଅସାବଧାନ ହୋଇ ଖାଣ୍ଡବକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ଦୁଃଖଦ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବେ, ଯେଉଁମାନେ ଆମର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଦାଶାର୍ହେଣାର୍ଜୁନେନ ଚ। ତୈଜସଂ ରପମାସ୍ଥାଯ ଦାଵଂ ଦଗ୍ଧୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ଦାଶାର୍ହ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦିବ୍ୟ ପାଉଁ ଅଗ୍ନିର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସର୍ଵତଃ ପରିଵାର୍ଯାଥ ସପ୍ତାର୍ଚିର୍ଜ୍ଵଲନସ୍ତଥା। ଦଦାହ ଖାଣ୍ଡଵଂ ଦାଵଂ ଯୁଗାନ୍ତମିଵ ଦର୍ଶଯନ୍
ତାପରେ, ସପ୍ତ ଶିଖା ଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସବୁଦିକୁ ଘେରି ଖାଣ୍ଡବକୁ ଏମିତି ଜଳାଇଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ଜଳେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ସମାଵିଶ୍ଯ ତଦ୍ଵନଂ ଭରତର୍ଷଭ। ମେଘସ୍ତନିତନିର୍ଘୋଷଃ ସର୍ଵଭୂତାନ୍ଯକମ୍ପଯତ୍
ଅନୁମତି ପାଇ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମେଘ ତାହା ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ତାହାର ଗର୍ଜନ ତୁରୁନ୍ତ ମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା।
ଦହ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଚ ବଭୌ ରୂପଂ ଦାଵସ୍ଯ ଭାରତ। ମେରୋରିଵ ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୀର୍ଣସ୍ଯାଂଶୁମତୋଂଶୁଭିଃ
ଯେତେବେଳେ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳୁଥିଲା, ଅଗ୍ନିର ରୂପ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲା, ହେ ଭାରତ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଚମକେ।
ତୌ ରଥାଭ୍ଯାଂ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଦାଵସ୍ଯୋଭଯତଃ ସ୍ଥିତୌ। ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଭୂତାନାଂ ଚକ୍ରାତେ କଦନଂ ମହତ୍
ସେଇ ଦୁଇ ରଥୀ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଅଗ୍ନିକୁ ଘେରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା କଲେ।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରାଣିନଃ ଖାଣ୍ଡଵାଲଯାଃ। ପଲାଯନ୍ତଃ ପ୍ରଵୀରୌ ତୌ ତତ୍ରତତ୍ରାଭ୍ଯଧାଵତାମ୍
ଯେଉଁଠିଏଉଁଠି ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲର ପ୍ରାଣୀମାନେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ସେଠିଏଠି ସେଇ ଦୁଇ ପ୍ରବଳ ଯୋଧ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଛିଦ୍ରଂ ନ ସ୍ମ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ରଥଯୋରାଶୁଚାରିଣୋଃ। ଆଵିଦ୍ଧାଵେଵ ଦୃଶ୍ଯେତେ ରଥିନୌ ତୌ ରଥୋତ୍ତମୌ
ସେଇ ଦୁଇ ତୀବ୍ର ଗତିର ରଥର ଚାଳନାରେ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ଉତ୍ତମ ରଥୀ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲେ ଯେ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି।
ଖାଣ୍ଡଵେ ଦହ୍ଯମାନେ ତୁ ଭୂତାନ୍ଯଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଉତ୍ପେତୁର୍ଭୈରଵାନ୍ନାଦାନ୍ଵିନଦନ୍ତଃ ସମନ୍ତତଃ
ଯେତେବେଳେ ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳୁଥିଲା, ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାଣୀ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ସବୁଦିକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଦଗ୍ଧୈକଦେଶା ବହଵୋ ନିଷ୍ଟପ୍ତାଶ୍ଚ ତଥାଽପରେ। ସ୍ଫୁଟିତାକ୍ଷା ଵିଶୀର୍ଣାଶ୍ଚ ଵିପ୍ଲୁତାଶ୍ଚ ତଥାଽପରେ
ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଜଳିଗଲେ, ଅନ୍ୟେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, କିଛିର ଆଖି ଫାଟିଗଲା, କିଛି ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଆଉ କିଛି ଚିଥରା ହୋଇଗଲେ।
ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସୁତାନନ୍ଯେ ପିତୄନ୍ଭ୍ରାତୄନଥାଽପରେ। ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ଶେକୁଃ ସ୍ନେହେନ ତତ୍ରୈଵ ନିଧନଂ ଗତାଃ
କିଛି ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ, କିଛି ନିଜ ପିତା ବା ଭାଇଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ସ୍ନେହରେ ଛାଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେଠିଏ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ।
ସନ୍ଦଷ୍ଟଦଶନାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସମୁତ୍ପେତୁରନେକଶଃ। ତତସ୍ତେଽତୀଵ ଘୂର୍ଣନ୍ତଃ ପୁନରଗ୍ନୌ ପ୍ରପେଦିରେ
ଅନ୍ୟମାନେ ଦାନ୍ତ ଦଂଶି ଅନେକ ଥର ଉଠିଗଲେ; ପରେ ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଘୁରିଘୁରି ଫେରି ଆଗିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଦଗ୍ଧପକ୍ଷାକ୍ଷିଚରଣା ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତୋ ମହୀତଲେ। ତତ୍ରତତ୍ର ସ୍ମ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତଃ ଶରୀରିଣଃ
ଉଡ଼ା ଓ ଚକ୍ଷୁ ଓ ପାଦ ପୁଡ଼ିଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ତଡ଼ପୁଥିବା ଦେହ ଏଠା-ସେଠା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିଲା।
ଜଲାଶଯେଷୁ ତପ୍ତେଷୁ କ୍ଵାଥ୍ଯମାନେଷୁ ଵହ୍ନିନା। ଗତସତ୍ଵାଃ ସ୍ମ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ କୂର୍ମମତ୍ସ୍ଯାଃ ସମନ୍ତତଃ
ଅଗ୍ନିରେ ତାପି ଉବା ହୋଇଥିବା ପୋଖରୀମାନେରେ ସବୁଠାରେ ମୃତ କଛୁଆ ଓ ମାଛ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶରୀରୈରପରେ ଦୀପ୍ତୈର୍ଦେହଵନ୍ତ ଇଵାଗ୍ନଯଃ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଵନେ ତତ୍ର ପ୍ରାଣିନଃ ପ୍ରାଣିସଂକ୍ଷଯେ
ଅନ୍ୟମାନେ ଜଳନ୍ତ ଦେହ ସହିତ ଜୀବନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
କାଂଶ୍ଚିଦୁତ୍ପତତଃ ପାର୍ଥଃ ଶରୈଃ ସଂଛିଦ୍ଯ ଖଣ୍ଡଶଃ। ପାତଯାମାସ ଵିହଗାନ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତେ ଵସୁରେତସି
ଅର୍ଜୁନ ତୀର ଦ୍ୱାରା କିଛି ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରି ଖାଣ୍ଡବ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତେ ଶରାଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗା ନିନଦନ୍ତୋ ମହାରଵାନ୍। ଊର୍ଧ୍ଵମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵେଗେନ ନିପେତୁଃ ଖାଣ୍ଡଵେ ପୁନଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସରିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର ହୋଇଥିଲା, ସେମାନେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଉପରକୁ ଉଡ଼ି ଆଉଥରେ ଖାଣ୍ଡବକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଶରୈରଭ୍ଯାହତାନାଂ ଚ ସଙ୍ଘଶଃ ସ୍ମ ଵନୌକସାମ୍। ଵିରାଵଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଘୋରଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯେଵ ମଥ୍ଯତଃ
ତୀର ଲାଗିଥିବା ଜଙ୍ଗଲବାସୀମାନେର ଦଳରୁ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଏହା ସମୁଦ୍ର ମଥନ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଵହ୍ନେଶ୍ଚାପି ପ୍ରଦୀପ୍ତସ୍ଯ ଖମୁତ୍ପେତୁର୍ମହାର୍ଚିଷଃ। ଜନଯାମାସୁରୁଦ୍ଵେଗଂ ସୁମହାନ୍ତଂ ଦିଵୌକସାମ୍
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନିରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶିଖା ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା।
ତେନାର୍ଚିଷା ସୁସନ୍ତପ୍ତା ଦେଵାଃ ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ। ତତୋ ଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଦିଵୌକସଃ। ଶତକ୍ରତୁଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଦେଵେଶମସୁରାର୍ଦନମ୍
ସେଇ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ, ଋଷିମାନେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦିବ୍ୟଜନେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଶତକ୍ରତୁ, ସହସ୍ରନୟନ ଦେବେଶ ଓ ଅସୁରଦଳନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କିଂ ନ୍ଵିମେ ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଦହ୍ଯନ୍ତେ ଚିତ୍ରଭାନୁନା। କଚ୍ଚିନ୍ନ ସଂକ୍ଷଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଲୋକାନାମମରେଶ୍ଵର
"ଏହି ସମସ୍ତ ମାନବ କାହିଁକି ଏତେ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଛନ୍ତି? ହେ ଅମରମଣ୍ଡଳର ନାଥ, କି ଲୋକମାନେ ନଶ୍ୱର ହେଉଛନ୍ତି?"
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵୃତ୍ରହା ତେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଯମେଵାନ୍ଵଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଵିମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ପ୍ରଯଯୌ ହରିଵାହନଃ
ଏହା ଶୁଣି ଓ ନିଜେ ବିଚାର କରି, ବୃତ୍ର ନାଶକ ଖାଣ୍ଡବ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ଭାଣ୍ଡାରୀ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ମହତା ରଥବୃନ୍ଦେନ ନାନାରୂପେଣ ଵାସଵଃ। ଆକାଶଂ ସମଵାକୀର୍ଯ ପ୍ରଵଵର୍ଷ ସୁରେଶ୍ଵରଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବଡ଼ ରଥମାଳା ସହିତ ବାସବ ଦେବତାମାନେ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲେ ଓ ବର୍ଷା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।