ନାଦେନ ରିପୁସୈନ୍ଯାନାଂ ଯେଷାଂ ସଂଜ୍ଞା ପ୍ରଣଶ୍ଯତି। ସ ତଂ ନାନାପତାକାଭିଃ ଶୋଭିତଂ ରଥସତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ଶତ୍ରୁ ସେନାମାନେ ଭୟରେ ଦିଗଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ; ଏହିପରି ଅନେକ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୁପାଵୃତ୍ଯ ଦୈଵତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ। ସନ୍ନଦ୍ଧଃ କଵଚୀ ଖଡ୍ଗୀ ବଦ୍ଧଗୋଧାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରକଃ
ଏହି ରଥକୁ ଦକ୍ଷିଣଦିଗରୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଦେବତାମାନେକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅର୍ଜୁନ ଦେହରେ କବଚ, ହାତରେ ତଳୱାର, ଗୋଧା ଓ ଅଙ୍ଗୁଳି ରକ୍ଷା ପିନ୍ଧି ସଜିଗଲେ।
ଆରୁରୋହ ତଦା ପାର୍ଥୋ ଵିମାନଂ ସୁକୃତୀ ଯଥା। ତଚ୍ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ଧନୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଂ ପୁରା
ତାପରେ ପାର୍ଥ ଏହି ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଯେପରି ଧର୍ମିକ ଲୋକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ବସନ୍ତି; ଏବଂ ସେ ପୁରୁଣା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ଗାଣ୍ଡୀଵମୁପସଂଗୃହ୍ଯ ବଭୂଵ ମୁଦିତୋଽର୍ଜୁନଃ। ହୁତାଶନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତତସ୍ତଦପି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଗାଣ୍ଡୀବ ଧରି ଅର୍ଜୁନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ତାପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ ବୀର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜିଗଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ବଲମାସ୍ଥାଯ ଜ୍ଯଯା ଚ ଯୁଯୁଜେ ଧନୁଃ। ମୌର୍ଵ୍ଯାଂ ତୁ ଯୋଜ୍ଯମାନାଯାଂ ବଲିନା ପାଣ୍ଡଵେନ ହ
ସେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଧରି ଧନୁଷକୁ ତାଣିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବ ଧନୁଷରେ ତାର ଲଗାଉଥିବାବେଳେ, ତାହାର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଯେଽଶୃଷ୍ଵନ୍କୂଜିତଂ ଯତ୍ର ତେଷାଂ ଵୈ ଵ୍ଯଥିତଂ ମନଃ। ଲବ୍ଧ୍ଵା ରଥଂ ଧନୁଶ୍ଚୈଵ ତଥାଽକ୍ଷଯ୍ଯେ ମହେଷୁଧୀ
ଯେମାନେ ସେଇ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମନ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା; ଏହିପରି ରଥ, ଧନୁଷ ଓ ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୀରାଣୀ ପାଇ ନେଇଥିଲେ।
ବଭୂଵ କଲ୍ଯଃ କୌନ୍ତେଯଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସାହ୍ଯକର୍ମଣି। ଵଜ୍ରନାଭଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରଂ ଦଦୌ କୃଷ୍ଣାଯ ପାଵକଃ
କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ; ତାପରେ ଅଗ୍ନି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବଜ୍ରପରି ଧାର ଥିବା ଚକ୍ର ଦେଲେ।
ଆଗ୍ନେଯମସ୍ତ୍ରଂ ଦଯିତଂ ସ ଚ କଲ୍ଯୋଽଭଵତ୍ତଦା। ଅବ୍ରଵୀତ୍ପାଵକଶ୍ଚୈଵମେତେନ ମଧୁସୂଦନ
ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦିଆଗଲା; ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ଅମାନୁଷାନପି ରଣେ ଜେଷ୍ଯସି ତ୍ଵମସଂଶଯମ୍। ଅନେନ ତୁ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦେଵାନାମପି ଚାହଵେ
ଅଗ୍ନି କହିଲେ: 'ମଧୁସୂଦନ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅମାନବୀୟ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଖରେ ହାରିବେ।'
ରକ୍ଷଃପିଶାଚଦୈତ୍ଯାନାଂ ନାଗାନାଂ ଚାଧିକସ୍ତଥା। ଭଵିଷ୍ଯସି ନ ସନ୍ଦେହଃ ପ୍ରଵରୋଽପି ନିବର୍ହଣେ
ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ଦାଇତ୍ୟ ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦମନ କରିପାରିବ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ନାଶରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେବ।
କ୍ଷିପ୍ତଂ କ୍ଷିପ୍ତଂ ରଣେ ଚୈତତ୍ତ୍ଵଯା ମାଧଵ ଶତ୍ରୁଷୁ। ହତ୍ଵାଽପ୍ରତିହତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପାଣିମେଷ୍ଯତି ତେ ପୁନଃ
ମାଧବ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ବାରମ୍ବାର ଛାଡ଼ିବ, ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ମାରି, ପୁଣି ତୁମର ହାତକୁ ଫେରି ଆସିବ।
ଵରୁଣଶ୍ଚ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଗଦାମଶନିନିଃସ୍ଵନାମ୍। ଦୈତ୍ଯାନ୍ତକରଣୀଂ ଘୋରାଂ ନାମ୍ନା କୌମୋଦକୀଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଏବଂ ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଗଦା ଦେଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ବିଜୁଳି ଲାଗି ଶୁଣାଯାଏ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଯାହାର ନାମ କୌମୋଦକୀ।
ତତଃ ପାଵକମବ୍ରୂତାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଵର୍ଜୁନାଚ୍ଯୁତୌ। କୃତାସ୍ତ୍ରୌ ଶସ୍ତ୍ରସଂପନ୍ନୌ ରଥିନୌ ଧ୍ଵଜିନାଵପି
ତାପରେ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ, ଦୁହେଁ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଧ୍ୱଜ ସହିତ ସଜ୍ଜିତ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପାଉଁକୁ କହିଲେ।
କଲ୍ଯୌ ସ୍ଵୋ ଭଗଵନ୍ଯୋଦ୍ଧୁମପି ସର୍ଵୈଃ ସୁରାସୁରୈଃ। କିଂ ପୁନର୍ଵଜ୍ରିଣୈକେନ ପନ୍ନଗାର୍ଥେ ଯୁଯୁତ୍ସତା
ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ଆମେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା; ତେବେ କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଯଦି ସାପମାନେ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ତାହା ଆମ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ।
ଚକ୍ରପାଣିର୍ହୃଷୀକେଶୋ ଵିଚରନ୍ଯୁଧି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଚକ୍ରେଣ ଭସ୍ମସାତ୍ସର୍ଵଂ ଵିସୃଷ୍ଟେନ ତୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତନ୍ନାସ୍ତି ଯନ୍ନ କୁର୍ଯାଜ୍ଜନାର୍ଦନଃ
ଚକ୍ରଧାରୀ ହୃଷୀକେଶ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ ସବୁକିଛିକୁ ଭସ୍ମ କରିପାରନ୍ତି; ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ ଯାହା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଧନୁରାଦାଯ ତଥାଽକ୍ଷଯ୍ଯେ ମହେଷୁଧୀ। ଅହମପ୍ଯୁତ୍ସହେ ଲୋକାନ୍ଵିଜେତୁଂ ଯୁଧି ପାଵକ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣ ନେଇ, ପାଉଁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତିପାରିବି।
ସର୍ଵତଃ ପରିଵାର୍ଯୈଵଂ ଦାଵମେତଂ ମହାପ୍ରଭୋ। କାମଂ ସଂପ୍ରଜ୍ଵଲାଦ୍ଯୈଵ କଲ୍ଯୌ ସ୍ଵଃ ସାହ୍ଯକର୍ମଣି
ଏଭଳି ଭାବେ ଏହି ଦାହକ ଅଗ୍ନିକୁ ସବୁଦିକୁ ଘେରି ରଖି, ମହାପ୍ରଭୁ, ଆଜି ଯେପରିଚାହେଁ ଜଳିଉଁ; ଆମେ ସାହାଯ୍ୟ କାମରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଯଦି ଖାଣ୍ଡଵମେଷ୍ଯତି ପ୍ରମାଦା- ତ୍ସଗଣୋ ଵା ପରିରକ୍ଷିତୁଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଃ। ଶରତାଡିତଗାତ୍ରକୁଣ୍ଡଲାନାଂ କଦନଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି ଦେଵଵାହିନୀନାମ୍
ଯଦି ମହେନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଅସାବଧାନ ହୋଇ ଖାଣ୍ଡବକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ଦୁଃଖଦ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବେ, ଯେଉଁମାନେ ଆମର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଦାଶାର୍ହେଣାର୍ଜୁନେନ ଚ। ତୈଜସଂ ରପମାସ୍ଥାଯ ଦାଵଂ ଦଗ୍ଧୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ଦାଶାର୍ହ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦିବ୍ୟ ପାଉଁ ଅଗ୍ନିର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସର୍ଵତଃ ପରିଵାର୍ଯାଥ ସପ୍ତାର୍ଚିର୍ଜ୍ଵଲନସ୍ତଥା। ଦଦାହ ଖାଣ୍ଡଵଂ ଦାଵଂ ଯୁଗାନ୍ତମିଵ ଦର୍ଶଯନ୍
ତାପରେ, ସପ୍ତ ଶିଖା ଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସବୁଦିକୁ ଘେରି ଖାଣ୍ଡବକୁ ଏମିତି ଜଳାଇଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ଜଳେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ସମାଵିଶ୍ଯ ତଦ୍ଵନଂ ଭରତର୍ଷଭ। ମେଘସ୍ତନିତନିର୍ଘୋଷଃ ସର୍ଵଭୂତାନ୍ଯକମ୍ପଯତ୍
ଅନୁମତି ପାଇ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମେଘ ତାହା ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ତାହାର ଗର୍ଜନ ତୁରୁନ୍ତ ମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା।
ଦହ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଚ ବଭୌ ରୂପଂ ଦାଵସ୍ଯ ଭାରତ। ମେରୋରିଵ ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୀର୍ଣସ୍ଯାଂଶୁମତୋଂଶୁଭିଃ
ଯେତେବେଳେ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳୁଥିଲା, ଅଗ୍ନିର ରୂପ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲା, ହେ ଭାରତ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଚମକେ।
ତୌ ରଥାଭ୍ଯାଂ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଦାଵସ୍ଯୋଭଯତଃ ସ୍ଥିତୌ। ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଭୂତାନାଂ ଚକ୍ରାତେ କଦନଂ ମହତ୍
ସେଇ ଦୁଇ ରଥୀ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଅଗ୍ନିକୁ ଘେରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା କଲେ।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରାଣିନଃ ଖାଣ୍ଡଵାଲଯାଃ। ପଲାଯନ୍ତଃ ପ୍ରଵୀରୌ ତୌ ତତ୍ରତତ୍ରାଭ୍ଯଧାଵତାମ୍
ଯେଉଁଠିଏଉଁଠି ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲର ପ୍ରାଣୀମାନେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ସେଠିଏଠି ସେଇ ଦୁଇ ପ୍ରବଳ ଯୋଧ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଛିଦ୍ରଂ ନ ସ୍ମ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ରଥଯୋରାଶୁଚାରିଣୋଃ। ଆଵିଦ୍ଧାଵେଵ ଦୃଶ୍ଯେତେ ରଥିନୌ ତୌ ରଥୋତ୍ତମୌ
ସେଇ ଦୁଇ ତୀବ୍ର ଗତିର ରଥର ଚାଳନାରେ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ଉତ୍ତମ ରଥୀ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲେ ଯେ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି।
ଖାଣ୍ଡଵେ ଦହ୍ଯମାନେ ତୁ ଭୂତାନ୍ଯଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଉତ୍ପେତୁର୍ଭୈରଵାନ୍ନାଦାନ୍ଵିନଦନ୍ତଃ ସମନ୍ତତଃ
ଯେତେବେଳେ ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳୁଥିଲା, ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାଣୀ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ସବୁଦିକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଦଗ୍ଧୈକଦେଶା ବହଵୋ ନିଷ୍ଟପ୍ତାଶ୍ଚ ତଥାଽପରେ। ସ୍ଫୁଟିତାକ୍ଷା ଵିଶୀର୍ଣାଶ୍ଚ ଵିପ୍ଲୁତାଶ୍ଚ ତଥାଽପରେ
ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଜଳିଗଲେ, ଅନ୍ୟେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, କିଛିର ଆଖି ଫାଟିଗଲା, କିଛି ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଆଉ କିଛି ଚିଥରା ହୋଇଗଲେ।
ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସୁତାନନ୍ଯେ ପିତୄନ୍ଭ୍ରାତୄନଥାଽପରେ। ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ଶେକୁଃ ସ୍ନେହେନ ତତ୍ରୈଵ ନିଧନଂ ଗତାଃ
କିଛି ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ, କିଛି ନିଜ ପିତା ବା ଭାଇଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ସ୍ନେହରେ ଛାଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେଠିଏ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ।
ସନ୍ଦଷ୍ଟଦଶନାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସମୁତ୍ପେତୁରନେକଶଃ। ତତସ୍ତେଽତୀଵ ଘୂର୍ଣନ୍ତଃ ପୁନରଗ୍ନୌ ପ୍ରପେଦିରେ
ଅନ୍ୟମାନେ ଦାନ୍ତ ଦଂଶି ଅନେକ ଥର ଉଠିଗଲେ; ପରେ ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଘୁରିଘୁରି ଫେରି ଆଗିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଦଗ୍ଧପକ୍ଷାକ୍ଷିଚରଣା ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତୋ ମହୀତଲେ। ତତ୍ରତତ୍ର ସ୍ମ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତଃ ଶରୀରିଣଃ
ଉଡ଼ା ଓ ଚକ୍ଷୁ ଓ ପାଦ ପୁଡ଼ିଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ତଡ଼ପୁଥିବା ଦେହ ଏଠା-ସେଠା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିଲା।