ବହୁଶୀର୍ଷାସ୍ତତୋ ନାଗାଃ ଶିରୋଭିର୍ଜଲସନ୍ତତିମ୍। ମୁମୁଚୁଃ ପାଵକାଭ୍ଯାଶେ ସତ୍ଵରାଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ
ତାପରେ ବହୁମୁଣ୍ଡିଆ ନାଗମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ଜଳଧାରା ଖାଣ୍ଡବ ଅଗ୍ନି ନିକଟରେ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଥୈଵାନ୍ଯାନି ସତ୍ଵାନି ନାନାପ୍ରହରଣୋଦ୍ଯମୈଃ। ଵିଲଯଂ ପାଵକଂ ଶୀଘ୍ରମନଯନ୍ଭରତର୍ଷଭ
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଦମନ କରିଦେଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅନେନ ତୁ ପ୍ରକାରେଣ ଭୂଯୋଭୂଯଶ୍ଚ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍। ସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ପ୍ରଶମିତଃ ଖାଣ୍ଡଵେ ହଵ୍ଯଵାହନଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଅଗ୍ନି ପୁନିପୁନି ଜଳିଉଠିଲେ ମଧ୍ୟ, ଖାଣ୍ଡବବନରେ ସାତଥର ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଦିଆଗଲା।
ସ ତୁ ନୈରାଶ୍ଯମାପନ୍ନଃ ସଦା ଗ୍ଲାନିସମନ୍ଵିତଃ। ପିତାମହମୁପାଗଚ୍ଛତ୍ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହଵ୍ଯଵାହନଃ
ତେଣୁ ଅଗ୍ନିଦେବ ନିରାଶାରେ ପଡ଼ି, ସଦା କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଭରି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ତଚ୍ଚ ସର୍ଵଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ସଂନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଉଵାଚ ଚୈଵନଂ ଭଗଵାନ୍ମୁହୂର୍ତଂ ସ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ତୁ
ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଚାର କରି, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉପାଯଃ ପରିଦୃଷ୍ଟୋ ମେ ଯଥା ତ୍ଵଂ ଧକ୍ଷ୍ଯସେଽନଘ। କାଲଂ ଚ କଂଚିତ୍କ୍ଷମତାଂ ତତସ୍ତଦ୍ଧକ୍ଷ୍ଯତେ ଭଵାନ୍
ମୁଁ ଏକ ଉପାୟ ଦେଖିଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହାକୁ ପୁଡ଼ିପାରିବ; କିଛି ସମୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର, ତାପରେ ତୁମେ ଏହାକୁ ପୁଡ଼ିଦେବ।
ଭଵିଷ୍ଯତଃ ସହାଯୌ ତେ ନରନାରାଯଣୌ ତଦା। ତାଭ୍ଯାଂ ତ୍ଵଂ ସହିତୋ ଦାଵଂ ଧକ୍ଷ୍ଯସେ ହଵ୍ଯଵାହନ
ସେବେଳେ ତୁମ ପାଖରେ ଦୁଇଜଣ ସହାୟ ହେବେ—ନର ଓ ନାରାୟଣ। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ଖାଣ୍ଡବବନକୁ ପୁଡ଼ିଦେବ।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଵହ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ସଂଭୂତୌ ତୌ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ
‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି ଅଗ୍ନିଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ନର ଓ ନାରାୟଣ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି,
କାଲସ୍ଯ ମହତୋ ରାଜଂସ୍ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ। ଅନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ଜଗାମାଥ ପୁନରେଵ ପିତାମହମ୍
ବଡ଼ ସମୟ ବିଷୟରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ଅଗ୍ନିରାଜ ପୁଣିଥରେ ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଯଥା ତ୍ଵଂ ଧକ୍ଷ୍ଯସେଽନଲ। ଖାଣ୍ଡଵଂ ଦାଵମଦ୍ଯୈଵ ମିଷତୋଽସ୍ଯ ଶଚୀପତେଃ
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, ‘ଏବେ ତୁମେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶଚୀପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଖାଣ୍ଡବବନକୁ ପୁଡ଼ିଦେବ।’
ନରନାରାଯଣୌ ଯୌ ତୌ ପୂର୍ଵଦେଵୌ ଵିଭାଵସୋ। ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ମାନୁଷେ ଲୋକେ କାର୍ଯାର୍ଥଂ ହି ଦିଵୌକସାମ୍
ନର ଓ ନାରାୟଣ, ସେଇ ପୁରୁଣା ଦେବତାମାନେ, ହେ ତେଜସ୍ୱୀ, ଏବେ ଦେବମାନଙ୍କ କାମ ପାଇଁ ମାନବ ଲୋକକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଅର୍ଜୁନଂ ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ଯୌ ତୌ ଲୋକୋଽଭିମନ୍ଯତେ। ତାଵେତୌ ସହିତାଵେହି ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଲୋକେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ବାସୁଦେବ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଏବେ ଖାଣ୍ଡବବନ ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି।
ତୌ ତ୍ଵଂ ଯାଚସ୍ଵ ସାହାଯ୍ଯେ ଦାହାର୍ଥଂ ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଚ। ତତୋ ଧକ୍ଷ୍ଯସି ତଂ ଦାଵଂ ରକ୍ଷିତଂ ତ୍ରିଦଶୈରପି
ଖାଣ୍ଡବବନକୁ ପୁଡ଼ିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ ଅନୁରୋଧ କର; ତାପରେ ତୁମେ ସେ ଅଟୁଟ ବନକୁ ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା କଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଡ଼ିଦେବ।
ତୌ ତୁ ସତ୍ଵାନି ସର୍ଵାଣି ଯତ୍ନତୋ ଵାରଯିଷ୍ଯତଃ। ଦେଵରାଜଂ ଚ ସହିତୌ ତତ୍ର ମେ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେବରାଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ; ଏଥିରେ ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତ୍ଵରିତୋ ହଵ୍ଯଵାହନଃ। କୃଷ୍ଣପାର୍ଥାଵୁପାଗମ୍ଯ ଯମର୍ଥଂ ତ୍ଵଭ୍ଯଭାଷତ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ରୁତ ହୋଇ ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ତଂ ତେ କଥିତଵାନସ୍ମି ପୂର୍ଵମେଵ ନୃପୋତ୍ତମ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତ୍ଵଗ୍ନେର୍ବୀଭତ୍ସୁର୍ଜାତଵେଦସମ୍
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ କହିଥିଲି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୀବତ୍ସୁ ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅବ୍ରଵୀନ୍ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ତତ୍କାଲସଦୃଶଂ ଵଚଃ। ଦିଧକ୍ଷୁଂ ଖାଣ୍ଡଵଂ ଦାଵମକାମସ୍ଯ ଶତକ୍ରତୋଃ
ସେଇ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ସମୟଅନୁଯାୟୀ ଉଚିତ କଥା କହିଲେ; ସେ ଶତକ୍ରତୁ ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତ ଭାବେ ଖାଣ୍ଡବ ଅଟବିକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ।
ଉତ୍ତମାସ୍ତ୍ରାଣି ମେ ସନ୍ତି ଦିଵ୍ଯାନି ଚ ବହୂନି ଚ। ଯୈରହଂ ଶକ୍ନୁଯାଂ ଯୋଦ୍ଧୁମପି ଵଜ୍ରଧରାନ୍ବହୂନ୍
ମୋ ପାଖରେ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବହୁ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି।
ଧନୁର୍ମେ ନାସ୍ତି ଭଗଵନ୍ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ସଂମିତମ୍। କୁର୍ଵତଃ ସମରେ ଯତ୍ନଂ ଵେଗଂ ଯଦ୍ଵିଷହେନ୍ମମ
କିନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ଦୁଇ ବାହୁର ଶକ୍ତି ସହିତ ମିଳିଥିବା ଏମିତି କୌଣସି ଧନୁ ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି, ତାହା ସହିପାରିବା ଧନୁ ଦରକାର।
ଶରୈଶ୍ଚ ମେଽର୍ଥୋ ବହୁଭିରକ୍ଷଯୈଃ କ୍ଷିପ୍ରମସ୍ଯତଃ। ନ ହି ଵୋଢୁଂ ରଥଃ ଶକ୍ତଃ ଶରାନ୍ମମ ଯଥେପ୍ସିତାନ୍
ମୋତେ ଅନେକ ଅକ୍ଷୟ ବାଣ ମଧ୍ୟ ଦରକାର, କାରଣ ମୁଁ ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ିଲେ, ମୋ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଏତେ ବାଣ ବହନ କରିପାରିବା ରଥ କୌଣସି ନାହିଁ।
ଅଶ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାନିଚ୍ଛେଯଂ ପାଣ୍ଡୁରାନ୍ଵାତରଂହସଃ। ରଥଂ ଚ ମେଘନିର୍ଘୋଷଂ ସୂର୍ଯପ୍ରତିମତେଜସମ୍
ମୁଁ ଚାହାଁଉଛି ଦିବ୍ୟ, ପାଣ୍ଡୁବର୍ଣ୍ଣ, ପବନ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ମେଘର ଗର୍ଜନ ସମ ଶବ୍ଦ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭା ଥିବା ରଥ।
ତଥା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵୀର୍ଯେଣ ନାଯୁଧଂ ଵିଦ୍ଯତେ ସମମ୍। ଯେନ ନାଗାନ୍ପିଶାଚାଂଶ୍ଚ ନିହନ୍ଯାନ୍ମାଧଵୋ ରଣେ
ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବଳରେ ସମାନ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମାଧବ ଯୁଦ୍ଧରେ ନାଗ ଓ ପିଶାଚମାନେକୁ ବିନାଶ କରିପାରିବେ।
ଉପାଯଂ କର୍ମସିଦ୍ଧୌ ଚ ଭଘଵନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି। ନିଵାରଯେଯଂ ଯେନେନ୍ଦ୍ରଂ ଵର୍ଷମାଣଂ ମହାଵନେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ କେମିତି ଉପାୟ ଅଛି, ତାହା ଆମକୁ କହିଦିଅ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବଡ଼ ଅଟବିରେ ବର୍ଷା କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରୋକିପାରିବି।
ପୌରୁଷେଣ ତୁ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତତ୍କର୍ତାଽହଂ ସ୍ମ ପାଵକ। କରଣାନି ସମର୍ଥାନି ଭଗଵନ୍ଦାତୁମର୍ହସି
ମାନବ ପ୍ରୟାସରେ ଯେଉଁ କାମ କରିବା ଦରକାର, ସେଠି ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି, ହେ ପାବକ; ଆପଣ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ଦେବାକୁ ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଧୂମକେତୁର୍ହୁତାଶନଃ। ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵରୁଣଂ ଲୋକପାଲଂ ଦିଦୃକ୍ଷଯା
ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ଧୂମକେତୁ ନାମକ ପୂଜ୍ୟ ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନି, ଦେବତା ଭଳି ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଲୋକପାଳ ଭଗବାନ ବରୁଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଆଦିତ୍ଯମୁଦକେ ଦେଵଂ ନିଵସନ୍ତଂ ଜଲେଶ୍ଵରମ୍। ସ ଚ ତଚ୍ଚିନ୍ତିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦର୍ଶଯାମାସ ପାଵକମ୍
ସେ ଜଳରେ ବସୁଥିବା ଆଦିତ୍ୟ ଦେବତା, ଜଳର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଭାବିଲେ; ଏବଂ ସେ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଭାବନା ଜାଣି, ପାବକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଭମକେତୁଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଜଲେଶ୍ଵରମ୍। ଚତୁର୍ଥଂ ଲୋକପାଲାନାଂ ଦେଵଦେଵଂ ସନାତନମ୍
ଧୂମକେତୁ ଜଳର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ, ସନାତନ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୋମେନ ରାଜ୍ଞା ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଧନୁଶ୍ଚୈଵେଷୁଧୀ ଚ ତେ। ତତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛୋଭଯଂ ଶୀଘ୍ରଂ ରଥଂ ଚ କପିଲକ୍ଷଣମ୍
ସୋମ ରାଜା ଯେଉଁ ଧନୁଷ ଓ ତୁଣୀ ତୁମକୁ ଦେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏବଂ କପିଳ ଚିହ୍ନିତ ରଥକୁ ଦୁହେଁ ଶୀଘ୍ର ଆମକୁ ଦେଅ।
କାର୍ଯଂ ଚ ସୁମହତ୍ପାର୍ଥୋ ଗାଣ୍ଡୀଵେନ କରିଷ୍ଯତି। ଚକ୍ରେଣ ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ତନ୍ମମାଦ୍ଯ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ପାର୍ଥ ଗାଣ୍ଡୀବ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ କାମ କରିବେ; ଏବଂ ବାସୁଦେବ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା—ଏହି ଦୁହିଁ ଏବେ ମୋତେ ଦିଅ।
ଦଦାନୀତ୍ଯେଵ ଵରୁଣଃ ପାଵକଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ତଦଦ୍ଭୁତଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଯଶଃକୀର୍ତିଵିଵର୍ଧନମ୍
ବରୁଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୁଁ ଏହା ଦେଉଛି'—ସେ ଅଦ୍ଭୁତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଇବା ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ।