ଇଚ୍ଛେଯଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ସ୍ଵାତ୍ମନଃ ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ଥିରାମ୍। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ହୁତଵହାଦ୍ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵଲୋକକୃତ୍
'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର ପ୍ରକୃତିକୁ ପୁଣି ଦୃଢ଼ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।' ଏହି କଥା ଅଗ୍ନିଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା—
ହଵ୍ଯଵାହମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। ତ୍ଵଯା ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଵସୋର୍ଧାରାହୁତଂ ହଵିଃ
ହବି ନେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ହସି କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଘିଅ ହବି ଭୋଜନ କରିଛ।'
ଉପଯୁକ୍ତଂ ମହାଭାଗ ତେନ ତ୍ଵାଂ ଗ୍ଲାନିରାଵିଶତ୍। ତେଜସା ଵିପ୍ରହୀଣତ୍ଵାତ୍ସହସା ହଵ୍ଯଵାହନ
'ଏହା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଛି, ମହାଭାଗ; ଏହିଠାରୁ ତୁମେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛ, ତୁମର ତେଜ କମିଯାଇଛି।'
ମାଗମସ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଥାଂ ଵହ୍ନେ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥୋ ଭଵିଷ୍ଯସି। ଅରୁଚିଂ ନାଶଯିଷ୍ଯେଽହଂ ସମଯଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯ ତେ
'ଅଗ୍ନି, ଚିନ୍ତା କରନାହିଁ; ତୁମେ ପୁଣି ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ଫେରିପାରିବ। ମୁଁ ତୁମର ଅରୁଚି ଦୂର କରିଦେବି, ଏହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି।'
ପୁରା ଦେଵନିଯୋଗେନ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଭସ୍ମସାତ୍କୃତମ୍। ଆଲଯଂ ଦେଵଶତ୍ରୂଣାଂ ସୁଘୋରଂ ଖାଣ୍ଡଵଂ ଵନମ୍
'ପୂର୍ବେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁମେ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ରହିବା ଭୟଙ୍କର ଖାଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ କରିଥିଲ।'
ତତ୍ର ସର୍ଵାଣି ସତ୍ଵାନି ନିଵସନ୍ତି ଵିଭାଵସୋ। ତେଷାଂ ତ୍ଵଂ ମେଦସା ତୃପ୍ତଃ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
'ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବସୁଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଚର୍ବି ଭୋଜନ କରି, ତୁମେ ପୁଣି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।'
ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଦଗ୍ଧୁଂ ତ୍ଵଂ ତତୋ ମୋକ୍ଷ୍ଯସି କିଲ୍ଵିଷାତ୍। ଏତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ପରମେଷ୍ଠିମୁଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତମ୍
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଏହାକୁ ପୁଡ଼ାଅ; ତାପରେ ତୁମର ପାପ ମୁକ୍ତି ହେବ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି,
ଉତ୍ତମଂ ଜଵମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ହୁତାଶନଃ। ଆଗମ୍ଯ ଖାଣ୍ଡଵଂ ଦାଵମୁତ୍ତମଂ ଵୀର୍ଯମାସ୍ଥିତଃ। ସହସା ପ୍ରାଜ୍ଵଲଚ୍ଚାଗ୍ନିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାଯୁସମୀରିତଃ
ଅଗ୍ନିଦେବ ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବେଗ ଧରି ଦୌଡ଼ିଲେ। ଖାଣ୍ଡବବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ହଠାତ୍ ତେଜରେ ଜଳିଉଠିଲେ, ପବନରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ।
ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ଖାଣ୍ଡଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯେ ସ୍ଯୁସ୍ତତ୍ର ନିଵାସିନଃ। ପରମଂ ଯତ୍ନେମାତିଷ୍ଠନ୍ପାଵକସ୍ଯ ପ୍ରଶାନ୍ତଯେ
ଖାଣ୍ଡବବନ ଜଳିଉଠିବା ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଚେଷ୍ଟା କରି ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କରୈସ୍ତୁ କରିଣଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଜଲମାଦାଯ ସତ୍ଵରାଃ। ସିଷିଚୁଃ ପାଵକଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡରେ ଜଳ ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ଓ କ୍ରୋଧରେ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ଅଗ୍ନି ଉପରେ ଢାଳିଲେ।
ବହୁଶୀର୍ଷାସ୍ତତୋ ନାଗାଃ ଶିରୋଭିର୍ଜଲସନ୍ତତିମ୍। ମୁମୁଚୁଃ ପାଵକାଭ୍ଯାଶେ ସତ୍ଵରାଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ
ତାପରେ ବହୁମୁଣ୍ଡିଆ ନାଗମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ଜଳଧାରା ଖାଣ୍ଡବ ଅଗ୍ନି ନିକଟରେ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଥୈଵାନ୍ଯାନି ସତ୍ଵାନି ନାନାପ୍ରହରଣୋଦ୍ଯମୈଃ। ଵିଲଯଂ ପାଵକଂ ଶୀଘ୍ରମନଯନ୍ଭରତର୍ଷଭ
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଦମନ କରିଦେଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅନେନ ତୁ ପ୍ରକାରେଣ ଭୂଯୋଭୂଯଶ୍ଚ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍। ସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ପ୍ରଶମିତଃ ଖାଣ୍ଡଵେ ହଵ୍ଯଵାହନଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଅଗ୍ନି ପୁନିପୁନି ଜଳିଉଠିଲେ ମଧ୍ୟ, ଖାଣ୍ଡବବନରେ ସାତଥର ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଦିଆଗଲା।
ସ ତୁ ନୈରାଶ୍ଯମାପନ୍ନଃ ସଦା ଗ୍ଲାନିସମନ୍ଵିତଃ। ପିତାମହମୁପାଗଚ୍ଛତ୍ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହଵ୍ଯଵାହନଃ
ତେଣୁ ଅଗ୍ନିଦେବ ନିରାଶାରେ ପଡ଼ି, ସଦା କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଭରି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ତଚ୍ଚ ସର୍ଵଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ସଂନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଉଵାଚ ଚୈଵନଂ ଭଗଵାନ୍ମୁହୂର୍ତଂ ସ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ତୁ
ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଚାର କରି, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉପାଯଃ ପରିଦୃଷ୍ଟୋ ମେ ଯଥା ତ୍ଵଂ ଧକ୍ଷ୍ଯସେଽନଘ। କାଲଂ ଚ କଂଚିତ୍କ୍ଷମତାଂ ତତସ୍ତଦ୍ଧକ୍ଷ୍ଯତେ ଭଵାନ୍
ମୁଁ ଏକ ଉପାୟ ଦେଖିଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହାକୁ ପୁଡ଼ିପାରିବ; କିଛି ସମୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର, ତାପରେ ତୁମେ ଏହାକୁ ପୁଡ଼ିଦେବ।
ଭଵିଷ୍ଯତଃ ସହାଯୌ ତେ ନରନାରାଯଣୌ ତଦା। ତାଭ୍ଯାଂ ତ୍ଵଂ ସହିତୋ ଦାଵଂ ଧକ୍ଷ୍ଯସେ ହଵ୍ଯଵାହନ
ସେବେଳେ ତୁମ ପାଖରେ ଦୁଇଜଣ ସହାୟ ହେବେ—ନର ଓ ନାରାୟଣ। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ଖାଣ୍ଡବବନକୁ ପୁଡ଼ିଦେବ।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଵହ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ସଂଭୂତୌ ତୌ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ
‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି ଅଗ୍ନିଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ନର ଓ ନାରାୟଣ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି,
କାଲସ୍ଯ ମହତୋ ରାଜଂସ୍ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ। ଅନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ଜଗାମାଥ ପୁନରେଵ ପିତାମହମ୍
ବଡ଼ ସମୟ ବିଷୟରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ଅଗ୍ନିରାଜ ପୁଣିଥରେ ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଯଥା ତ୍ଵଂ ଧକ୍ଷ୍ଯସେଽନଲ। ଖାଣ୍ଡଵଂ ଦାଵମଦ୍ଯୈଵ ମିଷତୋଽସ୍ଯ ଶଚୀପତେଃ
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, ‘ଏବେ ତୁମେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶଚୀପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଖାଣ୍ଡବବନକୁ ପୁଡ଼ିଦେବ।’
ନରନାରାଯଣୌ ଯୌ ତୌ ପୂର୍ଵଦେଵୌ ଵିଭାଵସୋ। ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ମାନୁଷେ ଲୋକେ କାର୍ଯାର୍ଥଂ ହି ଦିଵୌକସାମ୍
ନର ଓ ନାରାୟଣ, ସେଇ ପୁରୁଣା ଦେବତାମାନେ, ହେ ତେଜସ୍ୱୀ, ଏବେ ଦେବମାନଙ୍କ କାମ ପାଇଁ ମାନବ ଲୋକକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଅର୍ଜୁନଂ ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ଯୌ ତୌ ଲୋକୋଽଭିମନ୍ଯତେ। ତାଵେତୌ ସହିତାଵେହି ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଲୋକେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ବାସୁଦେବ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଏବେ ଖାଣ୍ଡବବନ ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି।
ତୌ ତ୍ଵଂ ଯାଚସ୍ଵ ସାହାଯ୍ଯେ ଦାହାର୍ଥଂ ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଚ। ତତୋ ଧକ୍ଷ୍ଯସି ତଂ ଦାଵଂ ରକ୍ଷିତଂ ତ୍ରିଦଶୈରପି
ଖାଣ୍ଡବବନକୁ ପୁଡ଼ିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ ଅନୁରୋଧ କର; ତାପରେ ତୁମେ ସେ ଅଟୁଟ ବନକୁ ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା କଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଡ଼ିଦେବ।
ତୌ ତୁ ସତ୍ଵାନି ସର୍ଵାଣି ଯତ୍ନତୋ ଵାରଯିଷ୍ଯତଃ। ଦେଵରାଜଂ ଚ ସହିତୌ ତତ୍ର ମେ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେବରାଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ; ଏଥିରେ ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତ୍ଵରିତୋ ହଵ୍ଯଵାହନଃ। କୃଷ୍ଣପାର୍ଥାଵୁପାଗମ୍ଯ ଯମର୍ଥଂ ତ୍ଵଭ୍ଯଭାଷତ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ରୁତ ହୋଇ ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ତଂ ତେ କଥିତଵାନସ୍ମି ପୂର୍ଵମେଵ ନୃପୋତ୍ତମ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତ୍ଵଗ୍ନେର୍ବୀଭତ୍ସୁର୍ଜାତଵେଦସମ୍
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ କହିଥିଲି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୀବତ୍ସୁ ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅବ୍ରଵୀନ୍ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ତତ୍କାଲସଦୃଶଂ ଵଚଃ। ଦିଧକ୍ଷୁଂ ଖାଣ୍ଡଵଂ ଦାଵମକାମସ୍ଯ ଶତକ୍ରତୋଃ
ସେଇ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ସମୟଅନୁଯାୟୀ ଉଚିତ କଥା କହିଲେ; ସେ ଶତକ୍ରତୁ ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତ ଭାବେ ଖାଣ୍ଡବ ଅଟବିକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ।
ଉତ୍ତମାସ୍ତ୍ରାଣି ମେ ସନ୍ତି ଦିଵ୍ଯାନି ଚ ବହୂନି ଚ। ଯୈରହଂ ଶକ୍ନୁଯାଂ ଯୋଦ୍ଧୁମପି ଵଜ୍ରଧରାନ୍ବହୂନ୍
ମୋ ପାଖରେ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବହୁ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି।
ଧନୁର୍ମେ ନାସ୍ତି ଭଗଵନ୍ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ସଂମିତମ୍। କୁର୍ଵତଃ ସମରେ ଯତ୍ନଂ ଵେଗଂ ଯଦ୍ଵିଷହେନ୍ମମ
କିନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ଦୁଇ ବାହୁର ଶକ୍ତି ସହିତ ମିଳିଥିବା ଏମିତି କୌଣସି ଧନୁ ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି, ତାହା ସହିପାରିବା ଧନୁ ଦରକାର।
ଶରୈଶ୍ଚ ମେଽର୍ଥୋ ବହୁଭିରକ୍ଷଯୈଃ କ୍ଷିପ୍ରମସ୍ଯତଃ। ନ ହି ଵୋଢୁଂ ରଥଃ ଶକ୍ତଃ ଶରାନ୍ମମ ଯଥେପ୍ସିତାନ୍
ମୋତେ ଅନେକ ଅକ୍ଷୟ ବାଣ ମଧ୍ୟ ଦରକାର, କାରଣ ମୁଁ ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡ଼ିଲେ, ମୋ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଏତେ ବାଣ ବହନ କରିପାରିବା ରଥ କୌଣସି ନାହିଁ।