ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଭଗଵାନ୍ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା। ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ନରଶାର୍ଦୂଲ ତପସା ତେ ପରନ୍ତପ
ଭଗବାନ୍ ମୃଦୁ ଏବଂ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ଖୁସି ହେଉଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ରାଜନ୍।'
ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ପାର୍ଥିଵ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
'ହେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୋଠାରୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁବାକୁ ପାର।' ଏହି ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି—
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ରାଜର୍ଷିଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଯଦି ମେ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରୀତଃ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ସେ ରାଜା ଋଷି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, 'ଯଦି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଭଗବାନ୍ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି—'
ସ୍ଵଯଂ ମାଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଯାଜଯସ୍ଵ ସୁରେଶ୍ଵର। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞା ତେନ ପ୍ରଭାଷିତମ୍
'ହେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ମୋତେ ଯଜ୍ଞ କରାଇଦିଅନ୍ତୁ।' ଏହି ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି—
ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରୀତଃ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ। ନାସ୍ମାକମେତଦ୍ଵିଷଯେ ଵର୍ତତେ ଯାଜନଂ ପ୍ରତି
ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ହସି କହିଲେ, 'ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ଆମ ଅଧିକାର ନୁହେଁ।'
ତ୍ଵଯା ଚ ସୁମହତ୍ତପ୍ତଂ ତପୋ ରାଜନ୍ଵରାର୍ଥିନା। ଯାଜଯିଷ୍ଯାମି ରାଜଂସ୍ତ୍ଵାଂ ସମଯେନ ପରନ୍ତପ
'କିନ୍ତୁ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ ଅତି ମହାନ ତପସ୍ୟା କରିଛ। ଠିକ୍ ସମୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରାଇଦେବି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ରାଜନ୍।'
ସମା ଦ୍ଵାଦଶ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ। ସତତଂ ତ୍ଵାଜ୍ଯଧାରାଭିର୍ଯଦି ତର୍ପଯସେଽନଲମ୍
'ଯଦି ତୁମେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ନିୟମିତ ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଘିଅ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବ, ରାଜନ୍—'
କାମଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ଯଂ ତ୍ଵଂ ମତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତଂ ନୃପ। ଏଵମୁକ୍ତଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରେଣ ଶ୍ଵେତକିର୍ମନୁଜାଧିପଃ
'ତୁମେ ମୋଠାରୁ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ସେହି ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ ହେବ।' ଏଭଳି ରୁଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶ୍ୱେତକିଙ୍କ ରାଜା—
ତଥା ଚକାର ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ଶୂଲପାଣିନା। ପୂର୍ଣେ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶେ ଵର୍ଷେ ପୁନରାଯାନ୍ମହେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭଳି କରିଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ମହାଦେବ ପୁଣି ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟୈଵ ଚ ସ ରାଜାନଂ ଶଙ୍କରୋ ଲୋକଭାଵନଃ। ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତଃ ଶ୍ଵେତକିଂ ନୃପସତ୍ତମମ୍
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମୀ ଶଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶ୍ୱେତକି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ତୋଷିତୋଽହଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵଯେହାଦ୍ଯେନ କର୍ମଣା।। ଯାଜନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତୁ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟଂ ପରନ୍ତପ
'ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ତୁମେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତାହାରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଯଜ୍ଞ କରାଇବା କାମ ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।'
ଅତୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ସ୍ଵଯଂ ନାଦ୍ଯ ଯାଜଯାମି ପରନ୍ତପ। ମମାଂଶସ୍ତୁ କ୍ଷିତିତଲେ ମହାଭାଗୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
'ତେଣୁ ମୁଁ ଆଜି ସ୍ୱୟଂ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବି ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ରାଜନ୍। ମୋର ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅଂଶ, ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ—'
ଦୁର୍ଵାସା ଇତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ସ ହି ତ୍ଵାଂ ଯାଜଯିଷ୍ଯତି। ମନ୍ନିଯୋଗାନ୍ମହାତେଜାଃ ସଂଭାରାଃ ସଂଭ୍ରିଯନ୍ତୁ ତେ
'ଯିଏ ଦୁର୍ବାସା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବେ। ମୋ ଆଦେଶରେ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ରୁଦ୍ରେଣ ସମୁଦାହୃତମ୍। ସ୍ଵପୁରଂ ପୁନରାଗମ୍ଯ ସଂଭାରାନ୍ପୁନରାର୍ଜଯତ୍
ରୁଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରି ଆସି, ପୁଣିଥରେ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ଏକତ୍ର କଲେ।
ତତଃ ସଂଭୃତସଂଭାରୋ ଭୂଯୋ ରୁଦ୍ରମୁପାଗମତ୍। `ଉଵାଚ ଚ ମହିପାଲଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣତଃ ସ୍ଥିତଃ।' ସଂଭୃତା ମମ ସଂଭାରାଃ ସର୍ଵୋପକରଣାନି ଚ
ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଏକତ୍ର କରି ସେ ପୁଣି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, 'ମୋର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଉପକରଣ ସଜା ହୋଇଯାଇଛି।'
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନମହାଦେଵ ଶ୍ଵୋ ମେ ଦୀକ୍ଷା ଭଵେଦିତି। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ
'ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଆସନ୍ତାକାଲି ମୋର ଦୀକ୍ଷା ହେଉ।' ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି—
ଦୁର୍ଵାସସଂ ସମାହୂଯ ରୁଦ୍ରୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଏଷ ରାଜା ମହାଭାଗଃ ଶ୍ଵେତକିର୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ରୁଦ୍ର ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଏହି ରାଜା, ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ, ଶ୍ୱେତକି—'
ଏନଂ ଯାଜଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ନିଯୋଗେନ ଭୂମିପମ୍। ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଵଚନଂ ରୁଦ୍ରଂ ତ୍ଵୃଷିରୁଵାଚ ହ
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଆଦେଶରେ ଏହି ଭୂପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇଦିଅ।' ତେବେ ଋଷି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯେପରି ଆଦେଶ।'
ତତଃ ସତ୍ରଂ ସମଭଵତ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଯଥାଵିଧି ଯଥାକାଲଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ବହୁଦକ୍ଷିଣମ୍
ତାପରେ ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜା ନିୟମ ଓ ସମୟ ଅନୁସାରେ, ଯେପରି ଉଚିତ, ବହୁତ ଦାନ ସହିତ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ପରିସମାପ୍ତେ ତୁ ରାଜ୍ଞଃ ସତ୍ରେ ମହାତ୍ମନଃ। ଦୁର୍ଵାସସାଽଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଵିପ୍ରତସ୍ଥୁଃ ସ୍ମ ଯାଜକାଃ
ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଗଲେ।
ଯେ ତତ୍ର ଦୀକ୍ଷିତାଃ ସର୍ଵେ ସଦସ୍ଯାଶ୍ଚ ମହୌଜସଃ। ସୋଽପି ରାଜନ୍ମହାଭାଗଃ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରାଵିଶତ୍ତଦା
ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସଭ୍ୟମାନେ ଓ ସେ ମହାଭାଗ ରାଜା ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହାଭାଗୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ। ବନ୍ଦିଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନଶ୍ଚ ନାଗରୈଶ୍ଚାଭିନନ୍ଦିତଃ
ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ବନ୍ଦିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଏବଂ ସହରବାସୀମାନେ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ।
ଏଵଂଵୃତ୍ତଃ ସ ରାଜର୍ଷିଃ ଶ୍ଵେତକିର୍ନୃପସତ୍ତମଃ। କାଲେନ ମହତା ଚାପି ଯଯୌ ସ୍ଵର୍ଗମଭିଷ୍ଟୁତଃ
ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ରାଜାର୍ଷି ଶ୍ୱେତକି, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ପାଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ସଦସ୍ଯୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତଃ। ତସ୍ଯ ସତ୍ରେ ପପୌ ଵହ୍ନିର୍ହଵିଦ୍ଵାର୍ଦଶଵତ୍ସରାନ୍
ସମସ୍ତ ଋତ୍ୱିଜ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ସହିତ, ସେ ଯଜ୍ଞରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଅଗ୍ନି ହବି ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସତତଂ ଚାଜ୍ଯଧାରାଭିରୈକାତ୍ମ୍ଯେ ତତ୍ର କର୍ମଣି। ହଵିଷା ଚ ତତୋ ଵହ୍ନିଃ ପରାଂ ତୃପ୍ତିମଗଚ୍ଛତ
ସେଠାରେ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଘିଅ ଧାରାରେ ଅଗ୍ନି ହବି ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ନ ଚୈଚ୍ଛତ୍ପୁନରାଦାତୁଂ ହଵିରନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍। ପାଣ୍ଡୁଵର୍ଣୋ ଵିଵର୍ଣଶ୍ଚ ନ ଯତାଵତ୍ପ୍ରକାଶତେ
ଅଗ୍ନି ଆଉ କାହାରୁ ହବି ନେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ; ସେ ପାଣ୍ଡୁର ଓ ଅବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୂର୍ବବତ୍ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ।
ତତୋ ଭଘଵତୋ ଵହ୍ନେର୍ଵିକାରଃ ସମଜାଯତ। ତେଜସା ଵିପ୍ରହୀଣଶ୍ଚ ଗ୍ଲାନିଶ୍ଚୈନଂ ସମାଵିଶତ୍
ତାପରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦେହରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲା; ତାଙ୍କର ତେଜ ହ୍ରାସ ହେଲା ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ଚାପିଗଲା।
ସ ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଚାତ୍ମାନଂ ତେଜୋହୀନଂ ହୁତାଶନଃ। ଜଗାମ ସଦନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଲୋକପୂଜିତମ୍
ନିଜେ ତେଜ ହୀନ ହେବାକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଅଗ୍ନିଦେବ ଜଗତ୍ପୂଜିତ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣମାସୀନମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଭଗଵନ୍ପରମା ପ୍ରୀତିଃ କୃତା ଶ୍ଵେତକିନା ମମ
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି, ଅଗ୍ନି କହିଲେ: 'ଭଗବନ୍, ଶ୍ୱେତକି ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦେଇଛନ୍ତି।'
ଅରୁଚିଶ୍ଚାଭଵତ୍ତୀଵ୍ରା ତାଂ ନ ଶକ୍ନୋମ୍ଯପୋହିତୁମ୍। ତେଜସା ଵିପ୍ରହୀଣୋଽସ୍ମି ବଲେନ ଚ ଜଗତ୍ପତେ
'କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ମନରେ ଭୟଙ୍କର ଅରୁଚି ଆସିଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଦୂର କରିପାରୁନାହିଁ; ମୁଁ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତି ହୀନ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ଜଗତ୍ନାଥ।'