ଅଥଵାଽହଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଦ୍ଵେଷକାରଣାତ୍। ଋତ୍ଵିଜୋଽନ୍ଯାନ୍ଗମିଷ୍ଯାମି ଯାଜନାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
'ନାହିଁଲେ, ଯଦି ତୁମେ ଦ୍ୱେଷ ବଶତଃ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କର, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତେବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପୁରୋହିତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଯଜ୍ଞ କରିବି।'
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିରରାମ ସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଯଦା ନ ଶେକୂ ରାଜାନଂ ଯାଜନାର୍ଥଂ ପରନ୍ତପ
ଏପରି କହି ରାଜା ଚୁପ୍ ହୋଇ ରହିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତେ ଯାଜକାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତମୂଚୁର୍ନୃପସତ୍ତମମ୍। ତଵ କର୍ମାମ୍ଯଜସ୍ରଂ ଵୈ ଵର୍ତନ୍ତେ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମ
ତାପରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଯଜ୍ଞ କର୍ମ ସଦା ଚାଲିଛି।'
ତତୋ ଵଯଂ ପରିଶ୍ରାନ୍ତାଃ ସତତଂ କର୍ମଵାହିନଃ। ଶ୍ରମାଦସ୍ମାତ୍ପରିଶ୍ରାନ୍ତାନ୍ସ ତ୍ଵଂ ନସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁମର୍ହସି
'ଏହିପରି ଆମେ ସବୁବେଳେ କର୍ମରେ ଲାଗି ଥିବାରୁ ଅତିଶୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛୁ; ଏହି କଷ୍ଟରୁ ଆମେ ଦୁଃଖିତ, ତେଣୁ ତୁମେ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ବୁଦ୍ଧିମୋହଂ ସମାସ୍ଥାଯ ତ୍ଵରାସଂଭାଵିତୋଽନଘ। ଗଚ୍ଛ ରୁଦ୍ରସକାଶଂ ତ୍ଵଂ ସହି ତ୍ଵାଂ ଯାଜଯିଷ୍ଯତି
'ଭ୍ରାନ୍ତିରେ ପଡ଼ି ଏବଂ ଅତି ତ୍ୱରାରେ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତୁମେ ନିଜେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ; ସେ ଯଦି ସହିପାରିବେ, ତେବେ ତୁମର ଯଜ୍ଞ କରିଦେବେ।'
ସାଧିକ୍ଷେପଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶ୍ଵେତକିର୍ନୃପଃ। କୈଲାସଂ ପର୍ଵତଂ ଗତ୍ଵା ତପ ଉଗ୍ରଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି ଉପହାସ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ୱେତକି ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କୈଳାଶ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତିବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଗଲେ।
ଆରାଧଯନ୍ମହାଦେଵଂ ନିଯତଃ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ। ଉପଵାସପରୋ ରାଜନ୍ଦୀର୍ଘକାଲମତିଷ୍ଠତ
ନିୟମିତ ଓ ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଧରି, ରାଜା ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଉପବାସରେ ଲାଗି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲେ।
କଦାଚିଦ୍ଦ୍ଵାଦଶେ କାଲେ କଦାଚିଦପି ଷୋଡଶେ। ଆହାରମକରୋଦ୍ରାଜା ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ
କେବେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ, କେବେ କି ଷୋଡ଼ଶ ଦିନରେ ରାଜା ଖାଦ୍ୟ ନେଉଥିଲେ—ମୂଳ ଓ ଫଳ।
ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁସ୍ତ୍ଵନିମିଷସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ସ୍ଥାଣୁରିଵାଚଲଃ। ଷଣ୍ମାସାନଭଵଦ୍ରାଜା ଶ୍ଵେତକିଃ ସୁସମାହିତଃ
ବାହୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ଅନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଏବଂ ଥିବା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଅଚଳ ରହି, ଶ୍ୱେତକି ରାଜା ଛଅ ମାସ ଧରି ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ରହିଲେ।
ତଂ ତଥା ନୃପଶାର୍ଦୂଲଂ ତପ୍ଯମାନଂ ମହତ୍ତପଃ। ଶଙ୍କରଃ ପରମପ୍ରୀତ୍ଯା ଦର୍ଶଯାମାସ ଭାରତ
ଏଭଳି ମହାତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ, ହେ ଭାରତ, ଶଂକର ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଭଗଵାନ୍ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା। ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ନରଶାର୍ଦୂଲ ତପସା ତେ ପରନ୍ତପ
ଭଗବାନ୍ ମୃଦୁ ଏବଂ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ଖୁସି ହେଉଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ରାଜନ୍।'
ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ପାର୍ଥିଵ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
'ହେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୋଠାରୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁବାକୁ ପାର।' ଏହି ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି—
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ରାଜର୍ଷିଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଯଦି ମେ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରୀତଃ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ସେ ରାଜା ଋଷି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, 'ଯଦି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଭଗବାନ୍ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି—'
ସ୍ଵଯଂ ମାଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଯାଜଯସ୍ଵ ସୁରେଶ୍ଵର। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞା ତେନ ପ୍ରଭାଷିତମ୍
'ହେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ମୋତେ ଯଜ୍ଞ କରାଇଦିଅନ୍ତୁ।' ଏହି ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି—
ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରୀତଃ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ। ନାସ୍ମାକମେତଦ୍ଵିଷଯେ ଵର୍ତତେ ଯାଜନଂ ପ୍ରତି
ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ହସି କହିଲେ, 'ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ଆମ ଅଧିକାର ନୁହେଁ।'
ତ୍ଵଯା ଚ ସୁମହତ୍ତପ୍ତଂ ତପୋ ରାଜନ୍ଵରାର୍ଥିନା। ଯାଜଯିଷ୍ଯାମି ରାଜଂସ୍ତ୍ଵାଂ ସମଯେନ ପରନ୍ତପ
'କିନ୍ତୁ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ ଅତି ମହାନ ତପସ୍ୟା କରିଛ। ଠିକ୍ ସମୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରାଇଦେବି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ରାଜନ୍।'
ସମା ଦ୍ଵାଦଶ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ। ସତତଂ ତ୍ଵାଜ୍ଯଧାରାଭିର୍ଯଦି ତର୍ପଯସେଽନଲମ୍
'ଯଦି ତୁମେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ନିୟମିତ ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଘିଅ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବ, ରାଜନ୍—'
କାମଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ଯଂ ତ୍ଵଂ ମତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତଂ ନୃପ। ଏଵମୁକ୍ତଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରେଣ ଶ୍ଵେତକିର୍ମନୁଜାଧିପଃ
'ତୁମେ ମୋଠାରୁ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ସେହି ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ ହେବ।' ଏଭଳି ରୁଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶ୍ୱେତକିଙ୍କ ରାଜା—
ତଥା ଚକାର ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ଶୂଲପାଣିନା। ପୂର୍ଣେ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶେ ଵର୍ଷେ ପୁନରାଯାନ୍ମହେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭଳି କରିଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ମହାଦେବ ପୁଣି ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟୈଵ ଚ ସ ରାଜାନଂ ଶଙ୍କରୋ ଲୋକଭାଵନଃ। ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତଃ ଶ୍ଵେତକିଂ ନୃପସତ୍ତମମ୍
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମୀ ଶଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶ୍ୱେତକି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ତୋଷିତୋଽହଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵଯେହାଦ୍ଯେନ କର୍ମଣା।। ଯାଜନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତୁ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟଂ ପରନ୍ତପ
'ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ତୁମେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତାହାରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଯଜ୍ଞ କରାଇବା କାମ ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।'
ଅତୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ସ୍ଵଯଂ ନାଦ୍ଯ ଯାଜଯାମି ପରନ୍ତପ। ମମାଂଶସ୍ତୁ କ୍ଷିତିତଲେ ମହାଭାଗୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
'ତେଣୁ ମୁଁ ଆଜି ସ୍ୱୟଂ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବି ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ରାଜନ୍। ମୋର ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅଂଶ, ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ—'
ଦୁର୍ଵାସା ଇତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ସ ହି ତ୍ଵାଂ ଯାଜଯିଷ୍ଯତି। ମନ୍ନିଯୋଗାନ୍ମହାତେଜାଃ ସଂଭାରାଃ ସଂଭ୍ରିଯନ୍ତୁ ତେ
'ଯିଏ ଦୁର୍ବାସା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବେ। ମୋ ଆଦେଶରେ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ରୁଦ୍ରେଣ ସମୁଦାହୃତମ୍। ସ୍ଵପୁରଂ ପୁନରାଗମ୍ଯ ସଂଭାରାନ୍ପୁନରାର୍ଜଯତ୍
ରୁଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରି ଆସି, ପୁଣିଥରେ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ଏକତ୍ର କଲେ।
ତତଃ ସଂଭୃତସଂଭାରୋ ଭୂଯୋ ରୁଦ୍ରମୁପାଗମତ୍। `ଉଵାଚ ଚ ମହିପାଲଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣତଃ ସ୍ଥିତଃ।' ସଂଭୃତା ମମ ସଂଭାରାଃ ସର୍ଵୋପକରଣାନି ଚ
ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଏକତ୍ର କରି ସେ ପୁଣି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, 'ମୋର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଉପକରଣ ସଜା ହୋଇଯାଇଛି।'
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନମହାଦେଵ ଶ୍ଵୋ ମେ ଦୀକ୍ଷା ଭଵେଦିତି। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ
'ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଆସନ୍ତାକାଲି ମୋର ଦୀକ୍ଷା ହେଉ।' ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି—
ଦୁର୍ଵାସସଂ ସମାହୂଯ ରୁଦ୍ରୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଏଷ ରାଜା ମହାଭାଗଃ ଶ୍ଵେତକିର୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ରୁଦ୍ର ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଏହି ରାଜା, ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ, ଶ୍ୱେତକି—'
ଏନଂ ଯାଜଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ନିଯୋଗେନ ଭୂମିପମ୍। ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଵଚନଂ ରୁଦ୍ରଂ ତ୍ଵୃଷିରୁଵାଚ ହ
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଆଦେଶରେ ଏହି ଭୂପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇଦିଅ।' ତେବେ ଋଷି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯେପରି ଆଦେଶ।'
ତତଃ ସତ୍ରଂ ସମଭଵତ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଯଥାଵିଧି ଯଥାକାଲଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ବହୁଦକ୍ଷିଣମ୍
ତାପରେ ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜା ନିୟମ ଓ ସମୟ ଅନୁସାରେ, ଯେପରି ଉଚିତ, ବହୁତ ଦାନ ସହିତ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ପରିସମାପ୍ତେ ତୁ ରାଜ୍ଞଃ ସତ୍ରେ ମହାତ୍ମନଃ। ଦୁର୍ଵାସସାଽଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଵିପ୍ରତସ୍ଥୁଃ ସ୍ମ ଯାଜକାଃ
ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଗଲେ।