କାଲେନ ମହତା ଖିନ୍ନାସ୍ତତ୍ଯଜୁସ୍ତେ ନରାଧିପମ୍। ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମାସ ଋତ୍ଵିଜସ୍ତାନ୍ମହୀପତିଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାପରେ ରାଜା ସେମାନେକୁ ମନାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଚକ୍ଷୁର୍ଵିକଲତାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ନ ପ୍ରପେଦୁଶ୍ଚ ତେ କ୍ରତୁମ୍। ତତସ୍ତେଷାମନୁମତେ ତଦ୍ଵିପ୍ରୈସ୍ତୁ ନରାଧିପଃ
ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯିବାରୁ, ସେମାନେ ଆଉ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିଲେନି। ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଅନୁମତିରେ, ସେ ରାଜା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ...
ସତ୍ରଂ ସମାପଯାମାସ ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିରପରୈଃ ସହ। ତସ୍ଯୈଵଂଵର୍ତମାନସ୍ଯ କଦାଚିତ୍କାଲପର୍ଯଯେ
ସେ ରାଜା ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କର୍ମକାରୀ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ, ସମୟ କେତେକ ବିତିଗଲା।
ସତ୍ରମହାର୍ତୁକାମସ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରଶତଂ କିଲ। ଋତ୍ଵିଜୋ ନାଭ୍ଯପଦ୍ଯନ୍ତ ସମାହର୍ତୁଂ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ରାଜା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଋତୁରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ, ଶତବର୍ଷ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ପୁରୋହିତମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ରାଜି ହେଲେ ନାହିଁ।
ସ ଚ ରାଜାଽକରୋଦ୍ଯତ୍ନଂ ମହାନ୍ତଂ ସସୁହୃଜ୍ଜନଃ। ପ୍ରଣିପାତେନ ସାନ୍ତ୍ଵେନ ଦାନେନ ଚ ମହାଯଶାଃ
ଏହିପରି ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧି ଥିବା ରାଜା, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ, ନମ୍ରତା, ମିଥାସ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଋତ୍ଵିଜୋଽନୁନଯାମାସ ଭୂଯୋ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ତେ ଚାସ୍ଯ ତମଭିପ୍ରାଯଂ ନ ଚକ୍ରୁରମିତୌଜସଃ
ସେ ରାଜା ପୁରୋହିତମାନେଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ ନାହିଁ।
ସ ଚାଶ୍ରମସ୍ଥାନ୍ରାଜର୍ଷିସ୍ତାନୁଵାଚ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ। ଯଦ୍ଯହଂ ପତିତୋ ଵିପ୍ରାଃ ଶୁଶ୍ରୂଷାଯାଂ ନ ଚ ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ରାଜା ରୁଷାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ପୁରୋହିତମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯଦି ଅପରାଧ କରିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏବଂ ସେବାରେ ଅଟୁଟ ନୁହେଁ—'
ଆଶୁ ତ୍ଯାଜ୍ଯୋଽସ୍ମି ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ଜୁଗୁପ୍ସିତଃ। ତନ୍ନାର୍ହଥ କ୍ରତୁଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ଵ୍ଯାଘାତଯିତୁମଦ୍ଯ ତାମ୍
'ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ତୁରନ୍ତ ତ୍ୟାଗ କର, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ଘୃଣା କରନ୍ତୁ; କିନ୍ତୁ ଆଜି ତୁମେ ଯଜ୍ଞରେ ଆସ୍ଥାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଅସ୍ଥାନେ ଵା ପରିତ୍ଯାଗଂ କର୍ତୁଂ ମେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ପ୍ରପନ୍ନ ଏଵ ଵୋ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହଥ
'କାରଣ ବିନା ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି, ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ ତୁମେ ମୋତେ କୃପା କରିବା ଉଚିତ।'
ସାନ୍ତ୍ଵଦାନାଦିଭିର୍ଵାକ୍ଯୈସ୍ତତ୍ତ୍ଵତଃ କାର୍ଯଵତ୍ତଯା। ପ୍ରସାଦଯିତ୍ଵା ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯନ୍ନଃ କାର୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
'ମିଥାସ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ, ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ତୁମେ ଯେପରି ଶାନ୍ତ ହେବ, ତାପରେ ମୁଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତାହା କହିବି।'
ଅଥଵାଽହଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଦ୍ଵେଷକାରଣାତ୍। ଋତ୍ଵିଜୋଽନ୍ଯାନ୍ଗମିଷ୍ଯାମି ଯାଜନାର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
'ନାହିଁଲେ, ଯଦି ତୁମେ ଦ୍ୱେଷ ବଶତଃ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କର, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତେବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପୁରୋହିତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଯଜ୍ଞ କରିବି।'
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିରରାମ ସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଯଦା ନ ଶେକୂ ରାଜାନଂ ଯାଜନାର୍ଥଂ ପରନ୍ତପ
ଏପରି କହି ରାଜା ଚୁପ୍ ହୋଇ ରହିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତେ ଯାଜକାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତମୂଚୁର୍ନୃପସତ୍ତମମ୍। ତଵ କର୍ମାମ୍ଯଜସ୍ରଂ ଵୈ ଵର୍ତନ୍ତେ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମ
ତାପରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଯଜ୍ଞ କର୍ମ ସଦା ଚାଲିଛି।'
ତତୋ ଵଯଂ ପରିଶ୍ରାନ୍ତାଃ ସତତଂ କର୍ମଵାହିନଃ। ଶ୍ରମାଦସ୍ମାତ୍ପରିଶ୍ରାନ୍ତାନ୍ସ ତ୍ଵଂ ନସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁମର୍ହସି
'ଏହିପରି ଆମେ ସବୁବେଳେ କର୍ମରେ ଲାଗି ଥିବାରୁ ଅତିଶୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛୁ; ଏହି କଷ୍ଟରୁ ଆମେ ଦୁଃଖିତ, ତେଣୁ ତୁମେ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ବୁଦ୍ଧିମୋହଂ ସମାସ୍ଥାଯ ତ୍ଵରାସଂଭାଵିତୋଽନଘ। ଗଚ୍ଛ ରୁଦ୍ରସକାଶଂ ତ୍ଵଂ ସହି ତ୍ଵାଂ ଯାଜଯିଷ୍ଯତି
'ଭ୍ରାନ୍ତିରେ ପଡ଼ି ଏବଂ ଅତି ତ୍ୱରାରେ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତୁମେ ନିଜେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ; ସେ ଯଦି ସହିପାରିବେ, ତେବେ ତୁମର ଯଜ୍ଞ କରିଦେବେ।'
ସାଧିକ୍ଷେପଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶ୍ଵେତକିର୍ନୃପଃ। କୈଲାସଂ ପର୍ଵତଂ ଗତ୍ଵା ତପ ଉଗ୍ରଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି ଉପହାସ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ୱେତକି ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କୈଳାଶ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତିବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଗଲେ।
ଆରାଧଯନ୍ମହାଦେଵଂ ନିଯତଃ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ। ଉପଵାସପରୋ ରାଜନ୍ଦୀର୍ଘକାଲମତିଷ୍ଠତ
ନିୟମିତ ଓ ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଧରି, ରାଜା ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଉପବାସରେ ଲାଗି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲେ।
କଦାଚିଦ୍ଦ୍ଵାଦଶେ କାଲେ କଦାଚିଦପି ଷୋଡଶେ। ଆହାରମକରୋଦ୍ରାଜା ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ
କେବେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ, କେବେ କି ଷୋଡ଼ଶ ଦିନରେ ରାଜା ଖାଦ୍ୟ ନେଉଥିଲେ—ମୂଳ ଓ ଫଳ।
ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁସ୍ତ୍ଵନିମିଷସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ସ୍ଥାଣୁରିଵାଚଲଃ। ଷଣ୍ମାସାନଭଵଦ୍ରାଜା ଶ୍ଵେତକିଃ ସୁସମାହିତଃ
ବାହୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ଅନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଏବଂ ଥିବା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଅଚଳ ରହି, ଶ୍ୱେତକି ରାଜା ଛଅ ମାସ ଧରି ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ରହିଲେ।
ତଂ ତଥା ନୃପଶାର୍ଦୂଲଂ ତପ୍ଯମାନଂ ମହତ୍ତପଃ। ଶଙ୍କରଃ ପରମପ୍ରୀତ୍ଯା ଦର୍ଶଯାମାସ ଭାରତ
ଏଭଳି ମହାତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ, ହେ ଭାରତ, ଶଂକର ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଭଗଵାନ୍ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା। ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ନରଶାର୍ଦୂଲ ତପସା ତେ ପରନ୍ତପ
ଭଗବାନ୍ ମୃଦୁ ଏବଂ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ଖୁସି ହେଉଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ରାଜନ୍।'
ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ପାର୍ଥିଵ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
'ହେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୋଠାରୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁବାକୁ ପାର।' ଏହି ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି—
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ରାଜର୍ଷିଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଯଦି ମେ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରୀତଃ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ସେ ରାଜା ଋଷି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, 'ଯଦି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଭଗବାନ୍ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି—'
ସ୍ଵଯଂ ମାଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଯାଜଯସ୍ଵ ସୁରେଶ୍ଵର। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞା ତେନ ପ୍ରଭାଷିତମ୍
'ହେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ମୋତେ ଯଜ୍ଞ କରାଇଦିଅନ୍ତୁ।' ଏହି ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି—
ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରୀତଃ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ। ନାସ୍ମାକମେତଦ୍ଵିଷଯେ ଵର୍ତତେ ଯାଜନଂ ପ୍ରତି
ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ହସି କହିଲେ, 'ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ଆମ ଅଧିକାର ନୁହେଁ।'
ତ୍ଵଯା ଚ ସୁମହତ୍ତପ୍ତଂ ତପୋ ରାଜନ୍ଵରାର୍ଥିନା। ଯାଜଯିଷ୍ଯାମି ରାଜଂସ୍ତ୍ଵାଂ ସମଯେନ ପରନ୍ତପ
'କିନ୍ତୁ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ ଅତି ମହାନ ତପସ୍ୟା କରିଛ। ଠିକ୍ ସମୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରାଇଦେବି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ରାଜନ୍।'
ସମା ଦ୍ଵାଦଶ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ। ସତତଂ ତ୍ଵାଜ୍ଯଧାରାଭିର୍ଯଦି ତର୍ପଯସେଽନଲମ୍
'ଯଦି ତୁମେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ନିୟମିତ ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଘିଅ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବ, ରାଜନ୍—'
କାମଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ଯଂ ତ୍ଵଂ ମତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତଂ ନୃପ। ଏଵମୁକ୍ତଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରେଣ ଶ୍ଵେତକିର୍ମନୁଜାଧିପଃ
'ତୁମେ ମୋଠାରୁ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ସେହି ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ ହେବ।' ଏଭଳି ରୁଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶ୍ୱେତକିଙ୍କ ରାଜା—
ତଥା ଚକାର ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ଶୂଲପାଣିନା। ପୂର୍ଣେ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶେ ଵର୍ଷେ ପୁନରାଯାନ୍ମହେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭଳି କରିଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ମହାଦେବ ପୁଣି ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟୈଵ ଚ ସ ରାଜାନଂ ଶଙ୍କରୋ ଲୋକଭାଵନଃ। ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତଃ ଶ୍ଵେତକିଂ ନୃପସତ୍ତମମ୍
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମୀ ଶଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶ୍ୱେତକି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—