ଵିହରନ୍ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥେ କାନନେଷୁ ଚ ମାଧଵଃ। ପୁଷ୍ପିତୋପଵନାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଦଦର୍ଶ ଯମୁନାଂ ନଦୀମ୍
ମାଧବ ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥ ଓ ତାହାର ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଫୁଲେଇଥିବା ବନମାଳିକା ଘେରା ଦିବ୍ୟ ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵର୍ତୁସୁମନୋହରମ୍। ଆଲଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଖାଣ୍ଡଵଂ ଖଡ୍ଗଚର୍ମଭୃତ୍
ସେ ତଟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ—ଖାଣ୍ଡବ, ଯେଉଁଠାରେ ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ଧାରଣ କରୁଥିବାମାନେ ଆସୁଥିଲେ।
ଦଦର୍ଶ କୃତ୍ସ୍ନଂ ତଂ ଦେଶଂ ସହିତଃ ସଵ୍ଯସାଚିନା। ଋକ୍ଷଗୋମାଯୁଶାର୍ଦୂଲଵୃକକୃଷ୍ଣମୃଗାନ୍ଵିତମ୍
ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ସହିତ ସେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଲୁ, ମଣ୍ଡା, ବାଘ, ନିଆଁ, ଏବଂ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଭରିଥିଲେ।
ଶାଖାମୃଗଗଣୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ଗଜଦ୍ଵୀପିନିଷେଵିତମ୍। ଶକବର୍ହିଣଦାତ୍ଯୂହହଂସସାରସନାଦିତମ୍
ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମାଙ୍କଡ଼ା ଦଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ହାତୀମାନେ ଆସୁଥିଲେ, ଏବଂ ମୟୂର, ସାରସ, କଉ, ହଂସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା।
ନାନାମୃଗସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ପକ୍ଷିଭିଶ୍ଚ ସମାଵୃତମ୍। ମାନାର୍ହଂ ତଚ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଦେଵଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ହଜାର ହଜାର ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ—ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—ମାନ୍ୟ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଥିଲା।
ଆଲଯଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତକ୍ଷକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଵେଣୁଶାଲ୍ମଲିବିଲ୍ଵାତିମୁକ୍ତଜଂବ୍ଵାମ୍ରଚମ୍ପକୈଃ
ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମହାପ୍ରାଣୀ ନାଗରାଜ ତକ୍ଷକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଥିଲା, ବାଁଶ, ସିମୁଲ, ବେଲ, ଜାମୁ, ଆମ୍ବ ଓ ଚମ୍ପା ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଅଙ୍କୋଲପନସାଶ୍ଵତ୍ଥତାଲଜମ୍ବୀରଵଞ୍ଜୁଲୈଃ। ଏକପଦ୍ମକତାଲୈଶ୍ଚ ଶତଶଶ୍ଚୈଵ ରୌହିଣୈଃ
ଏଠାରେ ଅଙ୍କୋଳ, ପନସ, ଅଶ୍ୱଥ, ତାଳ, ଜମ୍ବିର, ବଞ୍ଜୁଳ ଗଛ, ଏକପତ୍ର ତାଳ ଓ ଶତଶଃ ରୌହିଣୀ ଗଛ ଥିଲେ।
ନାନାଵୃକ୍ଷୈଃ ସମାଯୁକ୍ତଂ ନାନାଗୁଲ୍ମସମାଵୃତମ୍। ଵେତ୍ରକୀଚକସଂଯୁକ୍ତମାଶୀଵିଷନିଷେଵିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଜାଡ଼ି ଗଛରେ ଘେରା, ବେତ ଓ କିଚକ ଗଛ ରହିଥିବା, ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ସାପମାନେ ବସୁଥିବା ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା।
ଵିଗତାର୍କଂ ମହାଭୋଗଵିତତଦ୍ରୁମସଙ୍କଟମ୍। ଵ୍ଯାଲଦଂଷ୍ଟ୍ରିଗଣାକୀର୍ଣଂ ଵର୍ଜିତଂ ସର୍ଵମାନୁଷୈଃ
ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ପହଞ୍ଚୁନଥିଲା, ମହାଲତା ଓ ଘନ ଗଛରେ ଭରିଥିଲା, ଦାଂତାଳିଆ ପଶୁମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମାନବ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା।
ରକ୍ଷସାଂ ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ପକ୍ଷିଣାଂ ଚ ମହାଲଯମ୍। ଖାଣ୍ଡଵଂ ସୁମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଲୋକଵିଭାଗଵିତ୍
ଖାଣ୍ଡବ ରାକ୍ଷସ, ନାଗରାଜ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଥିଲା, ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକର ବିଭାଗ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଜଣା ଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ସର୍ଵଲୋକେଶ ଅର୍ଜୁନେନ ସମନ୍ଵିତଃ। ପୀତାମ୍ବରଧରୋ ଦେଵସ୍ତଦ୍ଵନଂ ବହୁଧା ଚରନ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ନାଥ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହିତ, ସେଠାକୁ ଦେଖିଲେ; ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବତା ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ସଦ୍ରୁମସ୍ଯ ସଯକ୍ଷସ୍ଯ ସଭୂତଗଣପକ୍ଷିଣଃ। ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଵିନାଶଂ ତଂ ଦଦର୍ଶ ମଧୁସୂଦନଃ
ମଧୁସୂଦନ ସେଇ ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲର ଗଛ, ଯକ୍ଷ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହିତ ବିନାଶ ଦେଖିଲେ।
ଵିହାରଦେଶଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ନାନାଦ୍ରୁମମନୁତ୍ତମମ୍। ଗୃହୈରୁଚ୍ଚାଵଚୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ପୁରନ୍ଦରପୁରୋପମମ୍
ସେମାନେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଏକ ଆନନ୍ଦ ଜାଗାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଥିଲା, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଘରରେ ଭରିଥିଲା, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ଭୋଜ୍ଯୈଶ୍ଚ ପେଯୈଶ୍ଚ ରସଵଦ୍ବିର୍ମହାଧନୈଃ। ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଗନ୍ଧୈସ୍ତଥା ଵାର୍ଷ୍ମେଯପାଣ୍ଡଵୌ
ସେଠାରେ ପୃଥାପୁତ୍ର ଓ ବାସୁଦେବପୁତ୍ର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ, ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ଧନ, ମନୋହର ମାଳା ଓ ଗନ୍ଧ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ତଦା ଵିଵିଶତୁଃ ପୂର୍ଣଂ ରତ୍ନୈରୁଚ୍ଚାଵଚୈଃ ଶୁଭୈଃ। ଯଥୋପଜୋଷଂ ସର୍ଵଶ୍ଚ ଜନଶ୍ଚିକ୍ରୀଡ ଭାରତ
ତାପରେ ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଶୁଭ୍ର ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଖେଳିଲେ।
ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ଵିପୁଲଶ୍ରୋଷ୍ଣ୍ଯଶ୍ଚାରୁପୀନପଯୋଧରାଃ। ମଦସ୍ଖଲିତଗାମିନ୍ଯଶ୍ଚିକ୍ରୀଡୁର୍ଵାମଲୋଚନାଃ
ଏଠାରେ ଚଉଡ଼ ନିତମ୍ଭ ଓ ମନୋହର ଉନ୍ନତ ଅଂଶ ଥିବା ମହିଳାମାନେ, ମଦରେ ଲଠପଠ ଚାଲି, ଆକର୍ଷକ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ଖେଳୁଥିଲେ।
ଵନେ କାଶ୍ଚିଜ୍ଜଲେ କାଶ୍ଚିତ୍କାଶ୍ଚିଦ୍ଵେଶ୍ମସୁ ଚାଙ୍ଗନାଃ। ଯଥାଦେଶଂ ଯଥାପ୍ରୀତି ଚିକ୍ରୀଡୁଃ ପାର୍ଥକୃଷ୍ଣଯୋଃ
କିଛି ଜଣେ ଜଣେ ଜଙ୍ଗଲରେ, କିଛି ଜଣେ ପାଣିରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଘରଭିତରେ ଖେଳୁଥିଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ, ପାର୍ଥ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବିତାଉଥିଲେ।
ଵାସୁଦେଵପ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଭାମା ଚ ଭାମିନୀ। ଦ୍ରୌପଦୀ ଚ ସୁଭଦ୍ରା ଚ ଵାସାଂସ୍ଯାଭରଣାନି ଚ। ପ୍ରାଯଚ୍ଛନ୍ତ ମହାରାଜ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ତାଃ ସ୍ମ ମଦୋତ୍କଟାଃ
ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସତ୍ୟଭାମା, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ସୁଭଦ୍ରା—ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବନିତାମାନେ, ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା ଦେଉଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
କାଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ନନୃତୁଶ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚ ତଥା ପରାଃ। ଜହସୁଶ୍ଚ ପରା ନାର୍ଯଃ ପପୁଶ୍ଚାନ୍ଯା ଵରାସଵମ୍
କିଛି ଜଣେ ଖୁସିରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ହସୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ତମ ମଦ୍ୟ ପିଉଥିଲେ।
ରୁରୁଧୁଶ୍ଚାପରାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଜଘ୍ନୁଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍। ମନ୍ତ୍ରଯାମାସୁରନ୍ଯାଶ୍ଚ ରହସ୍ଯାନି ପରସ୍ପରମ୍
ସେଠାରେ କିଛି ମହିଳା କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କିଛି ଜଣେ ଏକାପରକୁ ମାଡ଼ୁଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ଗୁପ୍ତ କଥା ଆପସରେ କହୁଥିଲେ।
ଵେଣୁଵୀଣାମୃଦଙ୍ଗାନାଂ ମନୋଜ୍ଞାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଶବ୍ଦେନ ପୂର୍ଯତେ ହର୍ମ୍ଯଂ ତଦ୍ଵନଂ ସୁମହର୍ଦ୍ଧିମତ୍
ବାଁଶୀ, ବୀଣା ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ମନୋହର ଶବ୍ଦରେ ସେ ମହଲ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜଙ୍ଗଲ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ମିଂସ୍ତଦା ଵର୍ତମାନୋ କୁରୁଦାଶାର୍ହନନ୍ଦନୌ। ସମୀପଂ ଜଗ୍ମତୁଃ କଂଚିଦୁଦ୍ଦେଶଂ ସୁମନୋହରମ୍
ସେ ସମୟରେ କୁରୁ ଓ ଦାଶାର୍ହଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ସେଠାରେ ଥିବାବେଳେ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନକୁ ଏକାଠି ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନୌ କୃଷ୍ଣୌ ପରପୁରଞ୍ଜଯୌ। ମହାର୍ହାସନଯୋ ରାଜଂସ୍ତତସ୍ତୌ ସନ୍ନିଷୀଦତୁଃ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦୁଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା—କୃଷ୍ଣ ଓ ଶତ୍ରୁନଗର ଜିତିଥିବା ଅନ୍ୟଜଣ—ମୂଲ୍ୟବାନ ଆସନରେ ବସିଲେ, ହେ ରାଜା।
ତତ୍ର ପୂର୍ଵଵ୍ଯତୀତାନି ଵିକ୍ରାନ୍ତାନୀତରାଣି ଚ। ବହୂନି କଥଯିତ୍ଵା ତୌ ରେମାତେ ପାର୍ଥମାଧଵୌ
ସେଠାରେ, ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିବା ବହୁ ଶୂରତା ଓ ଅନ୍ୟ କଥା ମନେପକାଇ, ପାର୍ଥ ଓ ମାଧବ ଆନନ୍ଦରେ ବିତାଉଥିଲେ।
ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟୌ ମୁଦିତୌ ନାକପୃଷ୍ଠେଽଶ୍ଵିନାଵିଵ। ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛତ୍ତଦା ଵିପ୍ରୋ ଵାସୁଦେଵଧନଞ୍ଜଯୌ
ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ବସିଥିଲେ, ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ୱିନୀକୁମାର; ସେଇ ସମୟରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାସୁଦେବ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ବୃହଚ୍ଛାଲପ୍ରତୀକାଶଃ ପ୍ରତପ୍ତକନକପ୍ରଭଃ। ହରିପିଙ୍ଗୋଜ୍ଜ୍ଵଲଶ୍ମଶ୍ରୁଃ ପ୍ରମାଣାଯାମତଃ ସମଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ତପ୍ତ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ହଳଦିଆ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଦାଢ଼ି, ଦେହର ମାପ ଏକ ସମାନ।
ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶଶ୍ଚୀରଵାସା ଜଟାଧରଃ। ପଦ୍ମପତ୍ରାନନଃ ପିଙ୍ଗସ୍ତେଜସା ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ
ସେ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଜଟା ଥିଲା, ମୁହଁ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି, ହଳଦିଆ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିଉଥିଲେ।
ଜଗାମ ତୌ କୃଷ୍ଣପାର୍ଥୌ ଦିଧକ୍ଷୁଃ ଖାଣ୍ଡଵଂ ଵନମ୍। ଉପସୃଷ୍ଟଂ ତୁ ତଂ କୃଷ୍ଣୋ ଭ୍ରାଜମାନଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍। ଅର୍ଜନୋ ଵାସୁଦେଵଶ୍ଚ ତୂର୍ଣମୁତ୍ପତ୍ଯ ତସ୍ଥତୁଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇବାକୁ ଚାହିଁ, କୃଷ୍ଣ ଓ ପାର୍ଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିକଟକୁ ଆସିବା ସହିତ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ବାସୁଦେବ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଦାଡ଼ିଲେ।
ସୋଽବ୍ରଵୀଦର୍ଜୁନଂ ଚୈଵ ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ସାତ୍ଵତମ୍। ଲୋକପ୍ରଵୀରୌ ତିଷ୍ଠନ୍ତୌ କାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅର୍ଜୁନ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲ ନିକଟରେ ଦାଡ଼ିଥିଲେ, କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବହୁଭୋକ୍ତାଽସ୍ମି ବୁଞ୍ଜେଽପରିମିତଂ ସଦା। ଭିକ୍ଷେ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯପାର୍ଥୌ ଵାମେକାଂ ତୃପ୍ତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତମ୍
ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବହୁତ ଖାଉଛି, ସଦା ଅସୀମ ଭୋଗ କରେ; ହେ ବୃଷ୍ଣି ଓ ପାର୍ଥ, ମୋତେ ଏକ ତୃପ୍ତି ଦିଅ।