ଦେଵାଶ୍ଚ ଦାନଵାଶ୍ଚୈଵ ଦଗ୍ଧାଶ୍ଚୈଵ ଵିଷେଣ ହ। ଅପାକ୍ରାମଂସ୍ତତୋ ଭୀତା ଵିଷାଦମଗମଂସ୍ତଦା
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ, ସେଇ ବିଷରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଭୟରେ ସେଠାରୁ ପଳାଇଗଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣମବ୍ରୁଵନ୍ଦେଵାଃ ସମେତ୍ଯ ମୁନିପୁଂଗଵୈଃ। ମଥ୍ଯମାନେଽମୃତେ ଜାତଂ ଵିଷଂ କାଲାନଲପ୍ରଭମ୍
ଦେବତାମାନେ, ମହାମୁନିମାନେ ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ: 'ଅମୃତ ପାଇଁ ମଥିବା ସମୟରେ ଏକ ବିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହା କାଳାଗ୍ନି ପରି ଦହୁଛି।'
ତେନୈଵ ତାପିତା ଲୋକାସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରତିକୁରୁଷ୍ଵହ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଦଧ୍ଯୌ ଲୋକେଶ୍ଵରଂ ହରମ୍
'ଏହି ବିଷରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାପିତ ହେଉଛନ୍ତି; ଦୟାକରି ଏହାର ଉପାୟ କରନ୍ତୁ।' ଏପରି ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ ହରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ତ୍ର୍ଯକ୍ଷଂ ତ୍ରିଶୂଲିନଂ ରୁଦ୍ରେ ଦେଵଦେଵମୁମାପତିମ୍। ତଦାଽଥ ଚିନ୍ତିତୋ ଦେଵସ୍ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦ୍ରୁତମାଯଯୌ
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଦେବମାନ୍ୟ ରୁଦ୍ର ଓ ଉମାପତିଙ୍କୁ ଭାବି, ସେଇ ଦେବତା ଏହା ଜାଣି ତୁରନ୍ତ ଆସିଲେ।
ତସ୍ଯାଥ ଦେଵସ୍ତତ୍ସର୍ଵମାଚଚକ୍ଷେ ପ୍ରଜାପତିଃ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦଵେଦେଵେଶୋ ଲୋକସ୍ଯାସ୍ଯ ହିତେପ୍ସଯା
ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ କଥା ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇ, ଦେବମାନ୍ୟ ଏହାର ଉପାୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅପିବତ୍ତଦ୍ଵିଷଂ ରୁଦ୍ରଃ କାଲାନଲସମପ୍ରଭମ୍। କଣ୍ଠେ ସ୍ଥାପିତଵାନ୍ଦେଵୋ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ରୁଦ୍ର ତାହା ବିଷ, ଯାହା କାଳାଗ୍ନି ପରି ଦହୁଥିଲା, ପିଇଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇ ତାହାକୁ ଗଳାରେ ଧରି ରଖିଲେ।
ଯସ୍ମାତ୍ତୁ ନୀଲତା କଣ୍ଠେ ନୀଲକଣ୍ଠସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ। ପୀତମାତ୍ରେ ଵିଷେ ତତ୍ର ରୁଦ୍ରେଣାମିତତେଜସା
ଏହି ବିଷ ପିଇବା ପରେ ତାଙ୍କର ଗଳା ନୀଳ ହୋଇଗଲା, ତେଣୁ ସେ 'ନୀଳକଣ୍ଠ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ରୁଦ୍ର ବିଷ ପିଇଥିଲେ।
ଦେଵାଃ ପ୍ରୀତାଃ ପୁନର୍ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଵୈ କର୍ମ ତତ୍ତଥା। ମଥ୍ଯମାନେଽମୃତସ୍ଯାର୍ଥେ ଭୂଯୋ ଵୈ ଦେଵଦାନଵୈଃ
ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ପୁଣି ନିଜ କାମକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଅମୃତ ପାଇଁ ପୁଣିଥରେ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କଲେ।
ଵାସୁକେରଥ ନାଗସ୍ଯ ସହସା କ୍ଷିପ୍ଯତୋଽସୁରୈଃ। ସଧୂମାଃ ସାର୍ଚିଷୋ ଵାତା ନିଷ୍ପେତୁରସକୃନ୍ମୁଖାତ୍
ଅସୁରମାନେ ବାସୁକି ନାଗକୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଟାଣିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ବାରମ୍ବାର ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ବାହାରିଲା।
ତେ ଧୂମସଙ୍ଘାଃ ସଂଭୂତା ମେଘସଙ୍ଘାଃ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ସୁରଗଣାଞ୍ଶ୍ରମସଂତାପକର୍ଶିତାନ୍
ସେଇ ଧୂଆଁର ଦଳ ମেঘ ହେଇ, ତାହାରେ ବିଜୁଳି ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ଶ୍ରମରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ବର୍ଷା ହେଲା।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଗିରିକୂଟାଗ୍ରାତ୍ପ୍ରଚ୍ଯୁତାଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟଯଃ। ସୁରାସୁରଗଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସମନ୍ତାତ୍ସମଵାକିରନ୍
ସେଇ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରୁ ଫୁଲର ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଢାକିଦେଲା।
ବଭୂଵାତ୍ର ମହାନ୍ନାଦୋ ମହାମେଘରଵୋପମଃ। ଉଦଧେର୍ମଥ୍ଯମାନସ୍ଯ ମନ୍ଦରେଣ ସୁରାସୁରୈଃ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେଉଁଟି ବଡ଼ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଗଲା, ଯେତେବେଳେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥନ କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ର ନାନାଜଲଚରା ଵିନିଷ୍ପିଷ୍ଟା ମହାଦ୍ରିଣା। ଵିଲଯଂ ସମୁପାଜଗ୍ମୁଃ ଶତଶୋ ଲଵଣାମ୍ଭସି
ସେଠାରେ ବହୁତ ପ୍ରକାର ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ତଳେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶତଶଃ ଲବଣ ଜଳରେ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ।
ଵାରୁଣାନି ଚ ଭୂତାନି ଵିଵିଧାନି ମହୀଧରଃ। ପାତାଲତଲଵାସୀନି ଵିଲଯଂ ସମୁପାନଯତ୍
ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ତଳେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବାରୁଣ ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁମାନେ ପାତାଳ ତଳରେ ବସୁଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ।
ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣେଽଦ୍ରୌ ସଂଘୃଷ୍ଯନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍। ନ୍ଯପତନ୍ପତଗୋପେତାଃ ପର୍ଵତାଗ୍ରାନ୍ମହାଦ୍ରୁମାଃ
ସେଇ ପାହାଡ଼କୁ ଘୁରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଲଗିଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛମାନେ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଗଛ ସହିତ ଟକ୍କର ଖାଇ ଚୁଇଁପଡ଼ିଲେ।
ତେଷାଂ ସଂଘର୍ଷଜଶ୍ଚାଗ୍ନିରର୍ଚିର୍ଭିଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ମୁହୁଃ। ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିରିଵ ନୀଲାଭ୍ରମାଵୃଣୋନ୍ମନ୍ଦରଂ ଗିରିମ୍
ସେମାନଙ୍କର ଟକ୍କରରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଖାରେ ପୁନିପୁନି ଜଳିଉଠି, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଅନ୍ଧାର ମେଘ ଉପରେ ଢାକିଦେଲା।
ଦଦାହ କୁଞ୍ଜରାଂସ୍ତତ୍ର ସିଂହାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିନିର୍ଗତାନ୍। ଵିଗତାସୂନି ସର୍ଵାଣି ସତ୍ତ୍ଵାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେଠାରେ ଏହି ଅଗ୍ନି କୁଞ୍ଜର (ହାତୀ) ଓ ବାହାରିଆସିଥିବା ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ, ଯାହାମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁଡ଼ିଦେଲା।
ତମଗ୍ନିମମରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରଦହନ୍ତମିତସ୍ତତଃ। ଵାରିଣା ମେଘଜେନେନ୍ଦ୍ରଃ ଶମଯାମାସ ସର୍ଵଶଃ
ତାପରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହିଅଗ୍ନି ଏଠାଉଠି ଜଳିଉଠୁଥିବାବେଳେ, ମେଘରୁ ଜଳ ଝରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବାଇଦେଲେ।
ତତୋ ନାନାଵିଧାସ୍ତତ୍ର ସୁସ୍ରୁଵୁଃ ସାଗରାମ୍ଭସି। ମହାଦ୍ରୁମାଣାଂ ନିର୍ଯାସା ବହଵଶ୍ଚୌଷଧୀରସାଃ
ତାପରେ ସେଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛମାନଙ୍କର ରସ ଓ ଔଷଧିମୂଳକ ଗଛମାନଙ୍କର ରସ ବହୁ ପ୍ରକାରର, ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଝରିଗଲା।
ତେଷାମମୃତଵୀର୍ଯାଣାଂ ରସାନାଂ ପଯସୈଵ ଚ। ଅମରତ୍ଵଂ ସୁରା ଜଗ୍ମୁଃ କାଞ୍ଚନସ୍ଯ ଚ ନିଃସ୍ରଵାତ୍
ସେହି ଅମୃତ ଗୁଣ ଥିବା ରସ ଓ ଦୁଧରୁ ଦେବତାମାନେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଲେ, ଏବଂ ସୁନା ଝରିବାରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୁଣ ମିଳିଲା।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତଞ୍ଜାତମୁଦକଂ ପଯଃ। ରସୋତ୍ତମୈର୍ଵିମିଶ୍ରଂ ଚ ତତଃ କ୍ଷୀରାଦଭୂଦ୍ଧୃତମ୍
ତାପରେ ସେଇ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ, ସେଠାରେ ମିଶିଥିବା ଉତ୍ତମ ରସ ସହିତ ଦୁଧରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଘିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମାସୀନଂ ଦେଵା ଵରଦମବ୍ରୁଵନ୍। ଶ୍ରାନ୍ତାଃ ସ୍ମ ସୁଭୃଶଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୋଦ୍ଭଵତ୍ଯମୃତଂ ଚ ତତ୍
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆମେ ବହୁତ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛୁ, ତଥାପି ଅମୃତ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇନାହିଁ।'
ଋତେ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ସର୍ଵେଽନ୍ଯେ ଦେଵଦାନଵାଃ। ଚିରାରବ୍ଧମିଦଂ ଚାପି ସାଗରସ୍ଯାପି ମନ୍ଥନମ୍
ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବ, ଏବଂ ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ହେଉଥିବା ସମୁଦ୍ର ମଥନ, କିଛି ସଫଳ ହେଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଗ୍ଲାନିରସ୍ମାନ୍ସମାଵିଷ୍ଟା ନ ଚାତ୍ରାମୃତମତ୍ଥିତମ୍
କ୍ଲାନ୍ତି ଆମକୁ ଘେରି ରହିଛି, ଏଠାରେ ଅମୃତ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ।
ତତୋ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଵିଧତ୍ସ୍ଵୈଷାଂ ବଲଂ ଵିଷ୍ଣୋ ଭଵାନତ୍ର ପରାଯଣମ୍
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏଠାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।'
ବଲଂ ଦଦାମି ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ମୈତଦ୍ଯେ ସମାସ୍ଥିତାଃ। କ୍ଷୋଭ୍ଯତାଂ କଲଶଃ ସର୍ଵୈମନ୍ଦରଃ ପରିଵର୍ତ୍ଯତାମ୍
'ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି। ମଥନ ଦଣ୍ଡକୁ ଚଳାଅ, ଏବଂ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ପୁଣିଥରେ ଘୁରାଅ।'
ନାରାଯଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବଲିନସ୍ତେ ମହୋଦଧେଃ। ତତ୍ପଯଃ ସହିତା ଭୂଯଶ୍ଚକ୍ରିରେ ଭୃଶମାକୁଲମ୍
ନାରାୟଣଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦୁଧ ସହିତ ପୁଣି ଅଧିକ ଉତ୍ସାହରେ ମଥନ କଲେ।
ତତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ଵିଷଂ ଜାତଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵଚନାଚ୍ଛିଵଃ। ପ୍ରାଗ୍ରସଲ୍ଲୋକରକ୍ଷାର୍ଥଂ ତତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ସମୁତ୍ଥିତା। କୃଷ୍ଣରୂପଧରା ଦେଵୀ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା
ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ବିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶିବ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାପରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଦେବୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ତିନି କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
ତତଃ ଶତସହସ୍ରାଂଶୁର୍ମଥ୍ଯମାନାତ୍ତୁ ସାଗରାତ୍। ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସୋମଃ ଶୀତାଂଶୁରୁଜ୍ଜ୍ଵଲଃ
ତାପରେ, ସାଗର ମଥନ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଶତସହସ୍ର ରଶି ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଶିତଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଶାନ୍ତ ମନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଶ୍ରୀରନନ୍ତରମୁତ୍ପନ୍ନା ଘୃତାତ୍ପାଣ୍ଡୁରଵାସିନୀ। ସୁରା ଦେଵୀ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ତୁରଗଃ ପାଣ୍ଡୁରସ୍ତଥା
ତାହା ପରେ, ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଘୃତରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ତାପରେ ଦେବୀ ସୁରା ଓ ଏକ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।