ସମଂ ଵଚୋ ନିଶମ୍ଯୈଵ ବଲଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ପୁନରେଵସଭାମଧ୍ଯେ ସର୍ଵେ ତେ ସମୁପାଵିଶନ୍
ବଲଦେବଙ୍କର ସମତାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ପୁନି ଏକାଠି ଅସେମ୍ବଲିରେ ବସିଗଲେ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାସୁଦେଵଂ ଵଚୋ ରାମଃ ପରନ୍ତପଃ। `ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥ ହେ କୃଷ୍ଣ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯକୃତ୍।' କିମଵାଗୁପଵିଷ୍ଟୋଽସି ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଜନାର୍ଦନ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ଵାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତମାନର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ହେ ଜନାର୍ଦନ, କାହିଁକି ତୁମେ ଚୁପ ହେବାରେ ବସି ଦେଖୁଛ?'
ସତ୍କୃତସ୍ତ୍ଵତ୍କୃତେ ପାର୍ଥଃ ସର୍ଵୈରସ୍ମାଭିରଚ୍ଯୁତ। ନ ଚ ସୋଽର୍ହତି ତାଂ ପୂଜାଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଃ କୁଲପାଂସନଃ
ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ପାର୍ଥକୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ଗୋତିର ଅପମାନ, ଏମିତି ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
କୋ ହି ତତ୍ରୈଵ ଭୁକ୍ତାଵାନ୍ନଂ ଭାଜନଂ ଭେତ୍ତୁମର୍ହତି। ମନ୍ଯମାନଃ କୁଲେ ଜାତମାତ୍ମାନଂ ପୁରୁଷଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଏଠାରେ ଖାଇଥିବା ପରେ, କେଉଁ ଲୋକ ତାହାର ଥାଳି ଭଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ, ନିଜକୁ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଲୋକ ଭାବି, ପୁରୁଷ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ?
ଇଚ୍ଛନ୍ନେଵ ହି ସଂବନ୍ଧଂ କୃତଂ ପୂର୍ଵଂ ଚ ମାନଯନ୍। କୋ ହି ନାମ ଭଵେନାର୍ଥୀ ସାହସେନ ସମାଚରେତ୍
ଯେଉଁଠି ଏକ ନିକଟତା ଚାହିଁ, ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିବା କଥାକୁ ମାନି, କେଉଁ ଲୋକ ଆପଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଅନୁଚିତ କାମ କରିବ?
ସୋଽଵମନ୍ଯ ତଥାଽସ୍ମାକମନାଦୃତ୍ଯ ଚ କେଶଵମ୍। ପ୍ରସହ୍ଯ ହୃତଵାନଦ୍ଯ ସୁଭଦ୍ରାଂ ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନଃ
ସେ ଆମକୁ ଅପମାନ କରିଛି, କେଶବଙ୍କୁ ଅଗ୍ରାହ କରି, ଆଜି ସୁଭଦ୍ରାକୁ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଛି, ନିଜ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଣିଛି।
କଥଂ ହି ଶିରସୋ ମଧ୍ଯେ କୃତଂ ତେନ ପଦଂ ମମ। ମର୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ଗୋଵିନ୍ଦ ପାଦସ୍ପର୍ଶମିଵୋରଗଃ
ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ସେ ପାଦ ଦେଇଛି, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ସାପ ପାଦ ଲାଗିଲାକୁ ଯେପରି ଭର୍ଷଣ କରିଥାଏ, ମୁଁ କିପରି ଏହା ସହିପାରିବି?
ଅଦ୍ଯ ନିଷ୍କୌରଵାମେକଃ କରିଷ୍ଯାମି ଵସୁନ୍ଧରାମ୍। ନ ହି ମେ ମର୍ଷଣୀଯୋଽଯମର୍ଜୁନସ୍ଯ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ଆଜି ମୁଁ ଏକା ଭାବରେ ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମାନଙ୍କୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେବି; ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ମୁଁ ସହିପାରିବିନି।
ତଂ ତଥା ଗର୍ଜମାନଂ ତୁ ମେଘଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନମ୍। ଅନ୍ଵପଦ୍ଯନ୍ତ ତେ ସର୍ଵେ ଭୋଜଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକାସ୍ତଦା
ସେ ଏପରି ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ବାଦଳ ଓ ଡ଼ମ୍ବ ଶବ୍ଦ ପରି, ତାପରେ ସମସ୍ତ ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଉକ୍ତଵନ୍ତୋ ଯଥାଵୀର୍ଯମସକୃତ୍ସର୍ଵଵୃଷ୍ଣଯଃ। ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାସୁଦେଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥସଂଯୁତମ୍
ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକଥର କହିଲେ; ତାପରେ ଵାସୁଦେବ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭରିଥିବା କଥା କହିଲେ।
ମଯୋକ୍ତଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ପୂର୍ଵଂ ସହିତୈଃ ସର୍ଵଯାଦଵୈଃ। ଅତିକ୍ରାନ୍ତମତିକ୍ରାନ୍ତଂ ନ ନିଵର୍ତେତ କର୍ହିଚିତ୍। ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ମମ ଵାକ୍ଯଂ ସହେତୁକମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କହିଥିଲି, ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନେ ଏକାଠି ଶୁଣିନଥିଲେ; ଯାହା ଘଟିଛି, ତାହା ପଛୁଆଯିବା ନୁହେଁ। ଏବେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ମୋ ଯୁକ୍ତିସହିତ କଥା ଶୁଣ।
ନାଵମାନଂ କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଗୁଡାକେଶଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତଵାନ୍। ସଂମାନୋଽଭ୍ଯଧିକସ୍ତେନ ପ୍ରଯୁକ୍ତୋଽଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଗୁଡାକେଶ ଏହି ପରିବାରକୁ ଅପମାନ କରିନାହିଁ; ବରଂ ସେ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅର୍ଥଲୁବ୍ଧାନ୍ନ ଵଃ ପାର୍ଥୋ ମନ୍ଯତେ ସାତ୍ଵତାନ୍ସଦା। ସ୍ଵଯଂଵରମନାଧୃଷ୍ଯଂ ମନ୍ଯତେ ଚାପି ପାଣ୍ଡଵଃ
ପାର୍ଥ ସାତ୍ୱତମାନେ ସଦା ଧନ ଲୋଭୀ ଭାବେ ଭାବିନାହିଁ; ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ସ୍ୱୟଂବରକୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖିଥାଏ।
ପ୍ରଦାନମପି କନ୍ଯାଯାଃ ପଶୁଵତ୍କୋ ନୁ ମନ୍ଯତେ। ଵିକ୍ରଯଂ ଚାପ୍ଯପତ୍ଯସ୍ଯ କଃ କୁର୍ଯାତ୍ପୁରୁଷୋ ଭୁଵି
କେଉଁ ଲୋକ କନ୍ୟା ଦେବାକୁ ପଶୁ ବିକ୍ରୟ ପରି ଭାବିବେ? ଏବଂ କେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ବିକ୍ରି କରିବେ?
ଏତାନ୍ଦୋଷାଂସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନିତି ମେ ମତିଃ। `କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ଵୀର୍ଯେଣ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ହରଣଂ ବଲାତ୍।' ଅତଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ହୃତଵାନ୍କନ୍ଯାଂ ଧର୍ମେଣ ପାଣ୍ଡଵଃ
ମୋ ମତ ଅନୁଯାୟୀ କୌନ୍ତେୟ ଏହି ଦୋଷଗୁଡିକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି: 'କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୂରତାରେ ଜବରଦସ୍ତି କନ୍ୟା ନେବା ଗୌରବ ଦେଯାଏ।' ଏହିପରି ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ପାଣ୍ଡବ ଜବରଦସ୍ତି କନ୍ୟାକୁ ନେଇଛନ୍ତି।
ଉଚିତଶ୍ଚୈଵ ସଂବନ୍ଧଃ ସୁଭଦ୍ରା ଚ ଶଯସ୍ଵିନୀ। ଏଷ ଚାପୀଦୃଶଃ ପାର୍ଥଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ହୃତଵାନତଃ
ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧ ଯଥାଯଥିକ, ସୁଭଦ୍ରା ଶିଳବତୀ; ଏହି ପାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ—ସେଥିପାଇଁ ସେ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି।
ଭରତସ୍ଯାନ୍ଵଯେ ଜାତଂ ଶାନ୍ତନୋଶ୍ଚ ଯଶସ୍ଵିନଃ। କୁନ୍ତିଭୋଜାତ୍ମାଜାପୁତ୍ରଂ କା ବୁଭୂଷେତ ନାର୍ଜୁନମ୍
ଭାରତବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସନ୍ତାନ ଓ କୁନ୍ତିଭୋଜଙ୍କ କନ୍ୟାର ପୁଅ ଯେଉଁଠି ଅର୍ଜୁନ ଛାଡ଼ି କିଏ ତାକୁ ନିଜ ପୁଅ ବୋଲି ଚାହିଁବ?
ନ ତଂ ପଶ୍ଯାମି ଯଃ ପାର୍ଥଂ ଵିଜଯେତ ରଣେ ବଲାତ୍। ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ଭଗନେତ୍ରହରଂ ହରମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳବାନ ହୋଇ ପାର୍ଥକୁ ଜିତିପାରିବ ଏମିତି କାହାକୁ ବି ମୁଁ ଦେଖୁନି, ମାତ୍ର ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ହରା, ଅର୍ଥାତ୍ ମହାଦେବ ଛାଡ଼ି।
ଅପି ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ସେନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରେଷୁ ମାରିଷ। ସ ଚ ନାମ ରଥସ୍ତାଦୃଙ୍ମଦୀଯାସ୍ତେ ଚ ଵାଜିନଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ରୁଦ୍ର ସହିତ, ଏମିତି ରଥ କିଏଁ ପାଖରେ ଅଛି, ଏମିତି ଘୋଡ଼ା କିଏଁ ପାଖରେ ଅଛି?
ମମ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଵିଶେଷେଣ ତୂଣୌ ଚାକ୍ଷଯସାଯକୌ।' ଯୋଦ୍ଧା ପାର୍ଥଶ୍ଚ ଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ରଃ କୋ ନୁ ତେନ ସମୋ ଭଵେତ୍। ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ସାନ୍ତ୍ଵେନ ପରମେଣ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ମୋର ବିଶେଷ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣର ତୁଣୀ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ହସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ପାର୍ଥ, ତାଙ୍କ ସମାନ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ହୋଇପାରିବ? ଏହିପରି ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ନିଵର୍ତଯତ ସଂହୃଷ୍ଟା ମମୈଷା ପରମା ମତିଃ। ଯଦି ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଵଃ ପାର୍ଥୋ ବଲାଦ୍ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଵକଂ ପୁରଂ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବା, ଏହା ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମତ। ଯଦି ପାର୍ଥ ବଳପୂର୍ବକ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଜିତି ନିଜ ସହରକୁ ଚାଲିଯିବେ—
ପ୍ରଣଶ୍ଯେଦ୍ଵୋ ଯଶଃ ସଦ୍ଯୋ ନ ତୁ ସାନ୍ତ୍ଵେ ପରାଜଯଃ। `ପିତୃଷ୍ଵସାଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ମେ ସଂବନ୍ଧଂ ନାର୍ହତି ଦ୍ଵିଷାମ୍।' ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ତଥା କର୍ତୁଂ ଜନାଧିପ
ତେବେ ତୁମମାନେଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ସତ୍ୱର ନଷ୍ଟ ହେବ, କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ହେବ ନାହିଁ। ମୋର ପିସିଆ ପୁଅ ସହିତ ମୋର ଶତ୍ରୁତା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି କଥା ବାସୁଦେବଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ରାଜା ସେହିପରି କରିଲେ।
ଉଦ୍ଯୋଗଂ କୃତଵନ୍ତସ୍ତେ ଭେରୀଂ ସନ୍ନାଦ୍ଯ ଯାଦଵାଃ। ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭେରୀସନ୍ନାଦନଂ ମହତ୍
ତାପରେ ଯାଦବମାନେ ଉଦ୍ୟୋଗ କରି, ବଡ଼ ଧ୍ୱନିରେ ବେରି ମାରିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ସେଇ ବେରିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି—
କୌନ୍ତେଯସ୍ତ୍ଵରମାଣସ୍ତୁ ସୁଭଦ୍ରାମଭ୍ଯଭାଷତ। ଆଯାନ୍ତି ଵୃଷ୍ଣଯଃ ସର୍ଵେ ସସୁହୃଜ୍ଜନବାନ୍ଧଵାଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ତ୍ୱରା ହୋଇ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ସହଯୋଗୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ଆସୁଛନ୍ତି।'
ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଯୋଦ୍ଧୁକାମାସ୍ତେ ମଦରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନାଃ। ପ୍ରମତ୍ତାନଶୁଚୀନ୍ମୂଢାନ୍ସୁରାମତ୍ତାନ୍ନରାଧମାନ୍
ତୁମ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇଥିବା, ଅବିବେକୀ, ଅଶୁଚି, ମୂଢ଼ ଓ ମଦରେ ମତ୍ତ ଏହି ମନୁଷ୍ୟମାନେ।
ଵମନଂ ପାନଶୀଲାଂସ୍ତାନ୍କରିଷ୍ଯାମି ଶରୋତ୍ତମୈଃ। ଉତାହୋ ଵା ମଦୋନ୍ମତ୍ତାନ୍ନଯିଷ୍ଯାମି ଯମକ୍ଷଯମ୍
ମଦ୍ୟପାନ ଓ ବାନ୍ତି କରୁଥିବା ଏହିମାନେକୁ ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି; କିମ୍ବା ଯଦି ସେମାନେ ମଦରେ ମତ୍ତ, ତେବେ ମୁଁ ସେମାନେକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଂ ପାର୍ଥୋ ନ୍ଯଵର୍ତତ ମହାବଲଃ। ନିଵର୍ତମାନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସୁଭଦ୍ରା ତ୍ରସ୍ତତାଂ ଗତା
ଏପରି କହି ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ମହାବଳୀ ପାର୍ଥ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ଦେଖି ସୁଭଦ୍ରା ଭୟଭିତ ହେଲେ।
ଏଵଂ ମା ଵଦ ପାର୍ଥେତି ପାଦଯୋଃ ପତିତା ତଦା। ସୁଭଦ୍ରା ତୁ କଲିର୍ଜାତା ଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ନିଧାଯ ଚ
‘ଏପରି କଥା କହନ୍ତୁ ନାହିଁ’ ବୋଲି ସୁଭଦ୍ରା ସେତେବେଳେ ପାର୍ଥଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଲେ। କିନ୍ତୁ ସୁଭଦ୍ରା ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଉପରେ ଦୋଷ ଦେଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତଃ ପୌରାସ୍ତେ ହ୍ଯପଵାଦରତାଃ ପ୍ରଭୋ। ମମ ଶୋକଂ ଵର୍ଧଯନ୍ତି ତସ୍ମାନ୍ନାଶଂ ନ ଚିନ୍ତଯେ। ପରିଵାଦଭଯାନ୍ମୁକ୍ତା ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭଵାମ୍ଯହମ୍
ଏପରି ନିନ୍ଦା କରିଥିବା ପୌରଜନମାନେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଶୋକକୁ ବଢ଼ାଇଲେ; ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ନାଶ ଚିନ୍ତା କରେନି। ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ନିନ୍ଦାଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ ପାର୍ଥଃ ପ୍ରିଯଯା ଭଦ୍ରଯା ତଦା। ଗମନାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ପାର୍ଥଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ଏପରି ପ୍ରିୟା ଓ ଭଦ୍ରା ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଠାରୁ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପାର୍ଥ ଯିବାକୁ ମନସ୍କ ହେଲେ।