ଭେଜିରେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରା ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକମହାରଥାଃ। ସିଂହାସନାନି ଶତଶୋ ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନୀଵ ହୁତାଶନାଃ
ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ପୁରୁଷସିଂହ ଭଳି, ଶତଶଃ ସିଂହାସନରେ ବସିଲେ, ଯେପରି ହୋମ କୁଣ୍ଡର ଆସନ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ଦେଵାନାମିଵ ସନ୍ନଯେ। ଆଚଖ୍ଯୌ ଚେଷ୍ଟିତଂ ଜିଷ୍ଣୋଃ ସଭାପାଲଃ ସହାନୁଗଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ସଭାରେ ବସିଥିବା ପରି, ସଭାପାଳ ତାଙ୍କ ସହଚର ସହିତ ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କହିଦେଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵୃଷ୍ଣିଵୀରାସ୍ତେ ମଦସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣାଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ସମୁତ୍ପେତୁରହଙ୍କୃତାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୃଷ୍ଣିର ବୀରମାନେ, ମଦରେ ଲାଲ ଆଖି, ପାର୍ଥଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଗର୍ବରେ ଉଠିବସିଲେ।
ଯୋଜଯଧ୍ଵଂ ରଥାନାଶୁ ପ୍ରାସାନାହରତେତି ଚ। ଧନୂଂଷି ଚ ମହାର୍ହାଣି କଵଚାନି ବୃହନ୍ତି ଚ
‘ତୁରନ୍ତ ରଥ ଯୋଡ଼, ବର୍ଚ୍ଛ ଆଣ’, ଏପରି କହି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ ଓ ଭାରି କବଚ ମଧ୍ୟ ଆଣିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସୂତାନୁଚ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ କେଚିଦ୍ରଥାନ୍ଯୋଜଯତେତି ଚ। ସ୍ଵଯଂ ଚ ତୁରଗାନ୍କେଚିଦଯୁଞ୍ଜନ୍ହେମଭୂଷିତାନ୍
କିଛି ସାରଥି ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ‘ରଥ ଯୋଡ଼’, ଆଉ କିଛି ନିଜେ ହାତେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ରଥେଷ୍ଵାନୀଯମାନେଷୁ କଵଚେଷୁ ଧ୍ଵଜେଷୁ ଚ। ଅଭିକ୍ରନ୍ଦେ ନୃଵୀରାଣାଂ ତଦାସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ମହତ୍
ରଥ, କବଚ, ଧ୍ୱଜ ଆଣିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ବଡ଼ ଉତ୍ତେଜନା ଓ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ଵନମାଲୀ ତତଃ କ୍ଷୀବଃ କୈଲାସଶିଖରୋପମଃ। ନୀଲଵାସା ମଦୋତ୍ସିକ୍ତ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଗତିଶୀଳ ଓ କୈଳାସ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ନୀଳବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଗର୍ବରେ ମଦମସ୍ତ ଭାବରେ ଭନମାଳୀ ଏହି କଥା କହିଲେ:
କିମିଦଂ କୁରୁଥାପ୍ରଜ୍ଞାସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେ ଜନାର୍ଦନେ। ଅସ୍ଯ ଭାଵମଵିଜ୍ଞାଯ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ମୋଘଗର୍ଜିତାଃ
‘ତୁମେ କଣ କରୁଛ, ବୁଦ୍ଧିହୀନ ହୋଇ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଚୁପ୍ଚାପ ଅଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ଭାବ ନ ବୁଝି, କ୍ରୋଧରେ ଅକାରଣ ଚିତ୍କାର କରୁଛ।’
ଏଷ ତାଵଦଭିପ୍ରାଯମାଖ୍ଯାତୁ ସ୍ଵଂ ମହାମତିଃ। ଯଦସ୍ଯ ରୁଚିରଂ କର୍ତୁଂ ତତ୍କୁରୁଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ତାହା ତୁମେ ଦେରି ନ କରି କରିବାକୁ ପଡିବ।
ତତସ୍ତେ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗ୍ରାହ୍ଯରୂପଂ ହଲାଯୁଧାତ୍। ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ହଳାୟୁଧଙ୍କର ଏହି ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଚୁପ ହେଲେ, ତାପରେ 'ଭଲ କହିଲେ, ଭଲ କହିଲେ' ବୋଲି କହିଲେ।
ସମଂ ଵଚୋ ନିଶମ୍ଯୈଵ ବଲଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ପୁନରେଵସଭାମଧ୍ଯେ ସର୍ଵେ ତେ ସମୁପାଵିଶନ୍
ବଲଦେବଙ୍କର ସମତାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ପୁନି ଏକାଠି ଅସେମ୍ବଲିରେ ବସିଗଲେ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାସୁଦେଵଂ ଵଚୋ ରାମଃ ପରନ୍ତପଃ। `ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥ ହେ କୃଷ୍ଣ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯକୃତ୍।' କିମଵାଗୁପଵିଷ୍ଟୋଽସି ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଜନାର୍ଦନ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ଵାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତମାନର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ହେ ଜନାର୍ଦନ, କାହିଁକି ତୁମେ ଚୁପ ହେବାରେ ବସି ଦେଖୁଛ?'
ସତ୍କୃତସ୍ତ୍ଵତ୍କୃତେ ପାର୍ଥଃ ସର୍ଵୈରସ୍ମାଭିରଚ୍ଯୁତ। ନ ଚ ସୋଽର୍ହତି ତାଂ ପୂଜାଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଃ କୁଲପାଂସନଃ
ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ପାର୍ଥକୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ଗୋତିର ଅପମାନ, ଏମିତି ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
କୋ ହି ତତ୍ରୈଵ ଭୁକ୍ତାଵାନ୍ନଂ ଭାଜନଂ ଭେତ୍ତୁମର୍ହତି। ମନ୍ଯମାନଃ କୁଲେ ଜାତମାତ୍ମାନଂ ପୁରୁଷଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଏଠାରେ ଖାଇଥିବା ପରେ, କେଉଁ ଲୋକ ତାହାର ଥାଳି ଭଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ, ନିଜକୁ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଲୋକ ଭାବି, ପୁରୁଷ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ?
ଇଚ୍ଛନ୍ନେଵ ହି ସଂବନ୍ଧଂ କୃତଂ ପୂର୍ଵଂ ଚ ମାନଯନ୍। କୋ ହି ନାମ ଭଵେନାର୍ଥୀ ସାହସେନ ସମାଚରେତ୍
ଯେଉଁଠି ଏକ ନିକଟତା ଚାହିଁ, ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିବା କଥାକୁ ମାନି, କେଉଁ ଲୋକ ଆପଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଅନୁଚିତ କାମ କରିବ?
ସୋଽଵମନ୍ଯ ତଥାଽସ୍ମାକମନାଦୃତ୍ଯ ଚ କେଶଵମ୍। ପ୍ରସହ୍ଯ ହୃତଵାନଦ୍ଯ ସୁଭଦ୍ରାଂ ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନଃ
ସେ ଆମକୁ ଅପମାନ କରିଛି, କେଶବଙ୍କୁ ଅଗ୍ରାହ କରି, ଆଜି ସୁଭଦ୍ରାକୁ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଛି, ନିଜ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଣିଛି।
କଥଂ ହି ଶିରସୋ ମଧ୍ଯେ କୃତଂ ତେନ ପଦଂ ମମ। ମର୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ଗୋଵିନ୍ଦ ପାଦସ୍ପର୍ଶମିଵୋରଗଃ
ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ସେ ପାଦ ଦେଇଛି, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ସାପ ପାଦ ଲାଗିଲାକୁ ଯେପରି ଭର୍ଷଣ କରିଥାଏ, ମୁଁ କିପରି ଏହା ସହିପାରିବି?
ଅଦ୍ଯ ନିଷ୍କୌରଵାମେକଃ କରିଷ୍ଯାମି ଵସୁନ୍ଧରାମ୍। ନ ହି ମେ ମର୍ଷଣୀଯୋଽଯମର୍ଜୁନସ୍ଯ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ଆଜି ମୁଁ ଏକା ଭାବରେ ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମାନଙ୍କୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେବି; ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ମୁଁ ସହିପାରିବିନି।
ତଂ ତଥା ଗର୍ଜମାନଂ ତୁ ମେଘଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନମ୍। ଅନ୍ଵପଦ୍ଯନ୍ତ ତେ ସର୍ଵେ ଭୋଜଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକାସ୍ତଦା
ସେ ଏପରି ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ବାଦଳ ଓ ଡ଼ମ୍ବ ଶବ୍ଦ ପରି, ତାପରେ ସମସ୍ତ ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଉକ୍ତଵନ୍ତୋ ଯଥାଵୀର୍ଯମସକୃତ୍ସର୍ଵଵୃଷ୍ଣଯଃ। ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାସୁଦେଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥସଂଯୁତମ୍
ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକଥର କହିଲେ; ତାପରେ ଵାସୁଦେବ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭରିଥିବା କଥା କହିଲେ।
ମଯୋକ୍ତଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ପୂର୍ଵଂ ସହିତୈଃ ସର୍ଵଯାଦଵୈଃ। ଅତିକ୍ରାନ୍ତମତିକ୍ରାନ୍ତଂ ନ ନିଵର୍ତେତ କର୍ହିଚିତ୍। ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ମମ ଵାକ୍ଯଂ ସହେତୁକମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କହିଥିଲି, ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନେ ଏକାଠି ଶୁଣିନଥିଲେ; ଯାହା ଘଟିଛି, ତାହା ପଛୁଆଯିବା ନୁହେଁ। ଏବେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ମୋ ଯୁକ୍ତିସହିତ କଥା ଶୁଣ।
ନାଵମାନଂ କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଗୁଡାକେଶଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତଵାନ୍। ସଂମାନୋଽଭ୍ଯଧିକସ୍ତେନ ପ୍ରଯୁକ୍ତୋଽଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଗୁଡାକେଶ ଏହି ପରିବାରକୁ ଅପମାନ କରିନାହିଁ; ବରଂ ସେ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅର୍ଥଲୁବ୍ଧାନ୍ନ ଵଃ ପାର୍ଥୋ ମନ୍ଯତେ ସାତ୍ଵତାନ୍ସଦା। ସ୍ଵଯଂଵରମନାଧୃଷ୍ଯଂ ମନ୍ଯତେ ଚାପି ପାଣ୍ଡଵଃ
ପାର୍ଥ ସାତ୍ୱତମାନେ ସଦା ଧନ ଲୋଭୀ ଭାବେ ଭାବିନାହିଁ; ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ସ୍ୱୟଂବରକୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖିଥାଏ।
ପ୍ରଦାନମପି କନ୍ଯାଯାଃ ପଶୁଵତ୍କୋ ନୁ ମନ୍ଯତେ। ଵିକ୍ରଯଂ ଚାପ୍ଯପତ୍ଯସ୍ଯ କଃ କୁର୍ଯାତ୍ପୁରୁଷୋ ଭୁଵି
କେଉଁ ଲୋକ କନ୍ୟା ଦେବାକୁ ପଶୁ ବିକ୍ରୟ ପରି ଭାବିବେ? ଏବଂ କେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ବିକ୍ରି କରିବେ?
ଏତାନ୍ଦୋଷାଂସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନିତି ମେ ମତିଃ। `କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ଵୀର୍ଯେଣ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ହରଣଂ ବଲାତ୍।' ଅତଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ହୃତଵାନ୍କନ୍ଯାଂ ଧର୍ମେଣ ପାଣ୍ଡଵଃ
ମୋ ମତ ଅନୁଯାୟୀ କୌନ୍ତେୟ ଏହି ଦୋଷଗୁଡିକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି: 'କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୂରତାରେ ଜବରଦସ୍ତି କନ୍ୟା ନେବା ଗୌରବ ଦେଯାଏ।' ଏହିପରି ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ପାଣ୍ଡବ ଜବରଦସ୍ତି କନ୍ୟାକୁ ନେଇଛନ୍ତି।
ଉଚିତଶ୍ଚୈଵ ସଂବନ୍ଧଃ ସୁଭଦ୍ରା ଚ ଶଯସ୍ଵିନୀ। ଏଷ ଚାପୀଦୃଶଃ ପାର୍ଥଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ହୃତଵାନତଃ
ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧ ଯଥାଯଥିକ, ସୁଭଦ୍ରା ଶିଳବତୀ; ଏହି ପାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ—ସେଥିପାଇଁ ସେ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି।
ଭରତସ୍ଯାନ୍ଵଯେ ଜାତଂ ଶାନ୍ତନୋଶ୍ଚ ଯଶସ୍ଵିନଃ। କୁନ୍ତିଭୋଜାତ୍ମାଜାପୁତ୍ରଂ କା ବୁଭୂଷେତ ନାର୍ଜୁନମ୍
ଭାରତବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସନ୍ତାନ ଓ କୁନ୍ତିଭୋଜଙ୍କ କନ୍ୟାର ପୁଅ ଯେଉଁଠି ଅର୍ଜୁନ ଛାଡ଼ି କିଏ ତାକୁ ନିଜ ପୁଅ ବୋଲି ଚାହିଁବ?
ନ ତଂ ପଶ୍ଯାମି ଯଃ ପାର୍ଥଂ ଵିଜଯେତ ରଣେ ବଲାତ୍। ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ଭଗନେତ୍ରହରଂ ହରମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳବାନ ହୋଇ ପାର୍ଥକୁ ଜିତିପାରିବ ଏମିତି କାହାକୁ ବି ମୁଁ ଦେଖୁନି, ମାତ୍ର ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ହରା, ଅର୍ଥାତ୍ ମହାଦେବ ଛାଡ଼ି।
ଅପି ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ସେନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରେଷୁ ମାରିଷ। ସ ଚ ନାମ ରଥସ୍ତାଦୃଙ୍ମଦୀଯାସ୍ତେ ଚ ଵାଜିନଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ରୁଦ୍ର ସହିତ, ଏମିତି ରଥ କିଏଁ ପାଖରେ ଅଛି, ଏମିତି ଘୋଡ଼ା କିଏଁ ପାଖରେ ଅଛି?
ମମ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଵିଶେଷେଣ ତୂଣୌ ଚାକ୍ଷଯସାଯକୌ।' ଯୋଦ୍ଧା ପାର୍ଥଶ୍ଚ ଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ରଃ କୋ ନୁ ତେନ ସମୋ ଭଵେତ୍। ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ସାନ୍ତ୍ଵେନ ପରମେଣ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ମୋର ବିଶେଷ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅକ୍ଷୟ ବାଣର ତୁଣୀ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ହସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ପାର୍ଥ, ତାଙ୍କ ସମାନ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ହୋଇପାରିବ? ଏହିପରି ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।