ତତୋ ଵିପୃଥୁମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପାର୍ଥଃ ପ୍ରୀତୋଽଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମତମାସ୍ଥାଯ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ରଥମାସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ପାର୍ଥ ଭିପୃଥୁଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଖୁସି ହୋଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରି, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ପୂର୍ଵମେଵ ତୁ ପାର୍ଥାଯ କୃଷ୍ଣେନ ଵିନିଯୋଜିତମ୍। ସର୍ଵରତ୍ନସୁସଂପୂର୍ଣଂ ସର୍ଵଭୋଗସମନ୍ଵିତମ୍
ତାହାର ପୂର୍ବରୁ, କୃଷ୍ଣ ପାର୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ସୁଖ-ସୁବିଧା ଭରିଥିବା ଏକ ରଥ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ।
ରଥେନ କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗେନ କଲ୍ପିତେନ ଯଥାଵିଧି। ଶୈବ୍ଯସୁଗ୍ରୀଵଯୁକ୍ତେନ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନା
ସେହି ରଥଟି ସୁନାର ଅଂଶରେ ଶୋଭିତ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତିଆରି, ଶୈବ୍ୟ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ, ଘଣ୍ଟିର ଜାଲରେ ମାଳିତ ଥିଲା।
ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରୋପପନ୍ନେନ ଜୀମୂତରଵନାଦିନା। ଜ୍ଵଲନାର୍ଚିଃପ୍ରକାଶେନ ଦ୍ଵିଷତାଂ ହର୍ଷନାଶିନା
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ, ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଗଜଗଜା ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦକୁ ନଶ୍ୱ କରୁଥିଲା।
ସନ୍ନଦ୍ଧଃ କଵଚୀ ଖଡ୍ଗୀ ବଦ୍ଧଗୋଧାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରଵାନ୍। ଯୁକ୍ତଃ ସେନାନୁଯାତ୍ରେଣ ରଥଣାରୋପ୍ଯ ମାଧଵୀମ୍। ରଥେନାକାଶଗେନୈଵ ପଯଯୌ *ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରତି
କବଚ ପିନ୍ଧି, ଖଡ଼ଗ ଧରି, ଗୋଧା ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ବାନ୍ଧି, ସେନା ସହିତ, ମାଧବୀଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ, ଆକାଶ ଭଳି ଦ୍ରୁତ ରଥରେ ନିଜ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ହ୍ରିଯମାଣାଂ ତୁ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଭଦ୍ରାଂ ସୈନିକା ଜନାଃ। ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତୋଽଦ୍ରଵନ୍ସର୍ଵେ ଦ୍ଵାରକାମଭିତଃ ପୁରୀମ୍
ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସେନା ଓ ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରି, ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱାରକା ସହର ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ତେ ସମାସାଦ୍ଯ ସହିତାଃ ସୁଧର୍ମାମଭିତଃ ସଭାମ୍। ସଭାପାଲସ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵମାଚଖ୍ଯୁଃ ପାର୍ଥଵିକ୍ରମମ୍
ସେମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ, ସୁଧର୍ମା ସଭାଘରକୁ ଯାଇ, ସଭାପାଳଙ୍କୁ ପାର୍ଥଙ୍କର ସାହସିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ କହିଦେଲେ।
ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଭାପାଲୋ ଭେରୀଂ ସାନ୍ନାହିକୀଂ ତତଃ। ସମାଜଘ୍ନେ ମହାଘୋଷାଂ ଜାମ୍ବୂନଦପରିଷ୍କୃତାମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସଭାପାଳ ତାପରେ ସୁର ତାଳ ଡ଼ାକ ଦେଲେ, ଯାହା ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା।
କ୍ଷୁବ୍ଧାସ୍ତେନାଥ ଶବ୍ଦେନ ଭୋଜଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକାସ୍ତଦା। `ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଵୀପାତ୍ସମୁତ୍ପେତୁଃ ସହସା ସହିତାସ୍ତଦା।' ଅନ୍ନପାନମପାସ୍ଯାଥ ସମାପେତୁଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକମାନେ ସେଇ ସମୟରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱୀପରୁ ହଠାତ୍ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ଛାଡ଼ି, ସବୁ ଦିଗରୁ ଆସିଗଲେ।
ତତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦାଙ୍ଗାନି ସ୍ପର୍ଧ୍ଯାସ୍ତରଣଵନ୍ତି ଚ। ମଣିଵିଦ୍ରୁମଚିତ୍ରାଣି ଜ୍ଵଲିତାଗ୍ନିପ୍ରଭାଣି ଚ
ସେଠାରେ ସୁନାର ଆସନ, ପ୍ରତିଯୋଗିତା ପାଇଁ ବିଛାନା, ମଣି ଓ ପ୍ରବାଳରେ ଶୋଭିତ ଆସନ, ସମସ୍ତ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ଭେଜିରେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରା ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକମହାରଥାଃ। ସିଂହାସନାନି ଶତଶୋ ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନୀଵ ହୁତାଶନାଃ
ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ପୁରୁଷସିଂହ ଭଳି, ଶତଶଃ ସିଂହାସନରେ ବସିଲେ, ଯେପରି ହୋମ କୁଣ୍ଡର ଆସନ।
ତେଷାଂ ସମୁପଵିଷ୍ଟାନାଂ ଦେଵାନାମିଵ ସନ୍ନଯେ। ଆଚଖ୍ଯୌ ଚେଷ୍ଟିତଂ ଜିଷ୍ଣୋଃ ସଭାପାଲଃ ସହାନୁଗଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ସଭାରେ ବସିଥିବା ପରି, ସଭାପାଳ ତାଙ୍କ ସହଚର ସହିତ ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କହିଦେଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵୃଷ୍ଣିଵୀରାସ୍ତେ ମଦସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣାଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ସମୁତ୍ପେତୁରହଙ୍କୃତାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୃଷ୍ଣିର ବୀରମାନେ, ମଦରେ ଲାଲ ଆଖି, ପାର୍ଥଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଗର୍ବରେ ଉଠିବସିଲେ।
ଯୋଜଯଧ୍ଵଂ ରଥାନାଶୁ ପ୍ରାସାନାହରତେତି ଚ। ଧନୂଂଷି ଚ ମହାର୍ହାଣି କଵଚାନି ବୃହନ୍ତି ଚ
‘ତୁରନ୍ତ ରଥ ଯୋଡ଼, ବର୍ଚ୍ଛ ଆଣ’, ଏପରି କହି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ ଓ ଭାରି କବଚ ମଧ୍ୟ ଆଣିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସୂତାନୁଚ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ କେଚିଦ୍ରଥାନ୍ଯୋଜଯତେତି ଚ। ସ୍ଵଯଂ ଚ ତୁରଗାନ୍କେଚିଦଯୁଞ୍ଜନ୍ହେମଭୂଷିତାନ୍
କିଛି ସାରଥି ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ‘ରଥ ଯୋଡ଼’, ଆଉ କିଛି ନିଜେ ହାତେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ରଥେଷ୍ଵାନୀଯମାନେଷୁ କଵଚେଷୁ ଧ୍ଵଜେଷୁ ଚ। ଅଭିକ୍ରନ୍ଦେ ନୃଵୀରାଣାଂ ତଦାସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ମହତ୍
ରଥ, କବଚ, ଧ୍ୱଜ ଆଣିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ବଡ଼ ଉତ୍ତେଜନା ଓ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ଵନମାଲୀ ତତଃ କ୍ଷୀବଃ କୈଲାସଶିଖରୋପମଃ। ନୀଲଵାସା ମଦୋତ୍ସିକ୍ତ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଗତିଶୀଳ ଓ କୈଳାସ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ନୀଳବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଗର୍ବରେ ମଦମସ୍ତ ଭାବରେ ଭନମାଳୀ ଏହି କଥା କହିଲେ:
କିମିଦଂ କୁରୁଥାପ୍ରଜ୍ଞାସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେ ଜନାର୍ଦନେ। ଅସ୍ଯ ଭାଵମଵିଜ୍ଞାଯ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ମୋଘଗର୍ଜିତାଃ
‘ତୁମେ କଣ କରୁଛ, ବୁଦ୍ଧିହୀନ ହୋଇ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଚୁପ୍ଚାପ ଅଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ଭାବ ନ ବୁଝି, କ୍ରୋଧରେ ଅକାରଣ ଚିତ୍କାର କରୁଛ।’
ଏଷ ତାଵଦଭିପ୍ରାଯମାଖ୍ଯାତୁ ସ୍ଵଂ ମହାମତିଃ। ଯଦସ୍ଯ ରୁଚିରଂ କର୍ତୁଂ ତତ୍କୁରୁଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ତାହା ତୁମେ ଦେରି ନ କରି କରିବାକୁ ପଡିବ।
ତତସ୍ତେ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗ୍ରାହ୍ଯରୂପଂ ହଲାଯୁଧାତ୍। ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ହଳାୟୁଧଙ୍କର ଏହି ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଚୁପ ହେଲେ, ତାପରେ 'ଭଲ କହିଲେ, ଭଲ କହିଲେ' ବୋଲି କହିଲେ।
ସମଂ ଵଚୋ ନିଶମ୍ଯୈଵ ବଲଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ପୁନରେଵସଭାମଧ୍ଯେ ସର୍ଵେ ତେ ସମୁପାଵିଶନ୍
ବଲଦେବଙ୍କର ସମତାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ପୁନି ଏକାଠି ଅସେମ୍ବଲିରେ ବସିଗଲେ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାସୁଦେଵଂ ଵଚୋ ରାମଃ ପରନ୍ତପଃ। `ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥ ହେ କୃଷ୍ଣ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯକୃତ୍।' କିମଵାଗୁପଵିଷ୍ଟୋଽସି ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଜନାର୍ଦନ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ଵାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତମାନର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ହେ ଜନାର୍ଦନ, କାହିଁକି ତୁମେ ଚୁପ ହେବାରେ ବସି ଦେଖୁଛ?'
ସତ୍କୃତସ୍ତ୍ଵତ୍କୃତେ ପାର୍ଥଃ ସର୍ଵୈରସ୍ମାଭିରଚ୍ଯୁତ। ନ ଚ ସୋଽର୍ହତି ତାଂ ପୂଜାଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଃ କୁଲପାଂସନଃ
ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ପାର୍ଥକୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ଗୋତିର ଅପମାନ, ଏମିତି ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
କୋ ହି ତତ୍ରୈଵ ଭୁକ୍ତାଵାନ୍ନଂ ଭାଜନଂ ଭେତ୍ତୁମର୍ହତି। ମନ୍ଯମାନଃ କୁଲେ ଜାତମାତ୍ମାନଂ ପୁରୁଷଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଏଠାରେ ଖାଇଥିବା ପରେ, କେଉଁ ଲୋକ ତାହାର ଥାଳି ଭଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ, ନିଜକୁ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଲୋକ ଭାବି, ପୁରୁଷ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ?
ଇଚ୍ଛନ୍ନେଵ ହି ସଂବନ୍ଧଂ କୃତଂ ପୂର୍ଵଂ ଚ ମାନଯନ୍। କୋ ହି ନାମ ଭଵେନାର୍ଥୀ ସାହସେନ ସମାଚରେତ୍
ଯେଉଁଠି ଏକ ନିକଟତା ଚାହିଁ, ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିବା କଥାକୁ ମାନି, କେଉଁ ଲୋକ ଆପଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଅନୁଚିତ କାମ କରିବ?
ସୋଽଵମନ୍ଯ ତଥାଽସ୍ମାକମନାଦୃତ୍ଯ ଚ କେଶଵମ୍। ପ୍ରସହ୍ଯ ହୃତଵାନଦ୍ଯ ସୁଭଦ୍ରାଂ ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନଃ
ସେ ଆମକୁ ଅପମାନ କରିଛି, କେଶବଙ୍କୁ ଅଗ୍ରାହ କରି, ଆଜି ସୁଭଦ୍ରାକୁ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଛି, ନିଜ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଣିଛି।
କଥଂ ହି ଶିରସୋ ମଧ୍ଯେ କୃତଂ ତେନ ପଦଂ ମମ। ମର୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ଗୋଵିନ୍ଦ ପାଦସ୍ପର୍ଶମିଵୋରଗଃ
ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ସେ ପାଦ ଦେଇଛି, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ସାପ ପାଦ ଲାଗିଲାକୁ ଯେପରି ଭର୍ଷଣ କରିଥାଏ, ମୁଁ କିପରି ଏହା ସହିପାରିବି?
ଅଦ୍ଯ ନିଷ୍କୌରଵାମେକଃ କରିଷ୍ଯାମି ଵସୁନ୍ଧରାମ୍। ନ ହି ମେ ମର୍ଷଣୀଯୋଽଯମର୍ଜୁନସ୍ଯ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ଆଜି ମୁଁ ଏକା ଭାବରେ ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମାନଙ୍କୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେବି; ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ମୁଁ ସହିପାରିବିନି।
ତଂ ତଥା ଗର୍ଜମାନଂ ତୁ ମେଘଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନମ୍। ଅନ୍ଵପଦ୍ଯନ୍ତ ତେ ସର୍ଵେ ଭୋଜଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକାସ୍ତଦା
ସେ ଏପରି ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ବାଦଳ ଓ ଡ଼ମ୍ବ ଶବ୍ଦ ପରି, ତାପରେ ସମସ୍ତ ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଉକ୍ତଵନ୍ତୋ ଯଥାଵୀର୍ଯମସକୃତ୍ସର୍ଵଵୃଷ୍ଣଯଃ। ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାସୁଦେଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥସଂଯୁତମ୍
ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକଥର କହିଲେ; ତାପରେ ଵାସୁଦେବ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭରିଥିବା କଥା କହିଲେ।