ଅମୋଘବଲମଶ୍ଵାନାମୁତ୍ତମଂ ଜଵିନାଂ ଵରମ୍। ଶ୍ରୀମନ୍ତମଜରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣପୂଜିତମ୍
ଅଶ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶ୍ରୀମୟ, ଅଜର, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ମାନିତ।
କଥଂ ତଦମୃତଂ ଦେଵୈର୍ମଥିତଂ କ୍ଵ ଚ ଶଂସ ମେ। `କାରଣଂ ଚାତ୍ର ମଥନେ ସଂଜାତମମୃତାତ୍ପରମ୍।।' ଯତ୍ର ଜଜ୍ଞେ ମହାଵୀର୍ଯଃ ସୋଽଶ୍ଵରାଜୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
'ସେହି ଅମୃତ କିପରି ଦେବତାମାନେ ମଥିଲେ? କେଉଁଠି ଏବଂ କାହିଁକି ସେହି ଅମୃତ ମଥନ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଶ୍ୱମଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମୋତେ କୁହ।'
ଜ୍ଵଲନ୍ତମଚଲଂ ମେରୁଂ ତେଜୋରାଶିମନୁତ୍ତମମ୍। ଆକ୍ଷିପନ୍ତଂ ପ୍ରଭାଂ ଭାନୋଃ ସ୍ଵଶୃଙ୍ଗୈଃ କାଞ୍ଚନୋଜ୍ଜ୍ଵଲୈଃ
ଅଗ୍ନିମୟ ଓ ଅଚଳ ମେରୁ ପର୍ବତ, ଅପୂର୍ବ ତେଜର ଏକ ଭଣ୍ଡାର, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଚୂଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କିରଣ ପରି ଆଲୋକ ଛଡ଼ାଉଥିଲା।
କନକାଭରଣଂ ଚିତ୍ରଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତମ୍। ଅପ୍ରମେଯମନାଧୃଷ୍ଯମଧର୍ମବହୁଲୈର୍ଜନୈଃ
ସୁନା ଗହନା ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଉଳ, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଅପରିମିତ ଏବଂ ଅଧର୍ମୀ ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ଜୟ କରିପାରିବେନି।
ଵ୍ଯାଲୈରାଵାରିତଂ ଘୋରୈର୍ଦିଵ୍ଯୌଷଧିଵିଦୀପିତମ୍। ନାକମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତମୁଚ୍ଛ୍ରଯେଣ ମହାଗିରିମ୍
ଭୟଙ୍କର ସାପମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା, ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଭାବରେ ଉଭା ଥିଲା।
ଅଗମ୍ଯଂ ମନସାପ୍ଯନ୍ଯୈର୍ନଦୀଵୃକ୍ଷସମନ୍ଵିତମ୍। ନାନାପତଗସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ନାଦିତଂ ସୁମନୋହରୈଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବେ ନାହିଁ ଏମିତି ଅପହ୍ରାସ୍ୟ, ନଦୀ ଓ ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ସେଠା।
ତସ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗମୁପାରୁହ୍ଯ ବହୁରତ୍ନାଚିତଂ ଶୁଭମ୍। ଅନନ୍ତକଲ୍ପମଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମହୌଜସଃ
ସେଇ ପାହାଡ଼ର ଅନେକ ମଣିରେ ଭରିଥିବା ଶୁଭ୍ର ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅନନ୍ତ ଓ ଶତ୍ରୁହୀନ, ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ତେ ମନ୍ତ୍ରଯିତୁମାରବ୍ଧାସ୍ତତ୍ରାସୀନା ଦିଵୌକସଃ। ଅମୃତାଯ ସମାଗମ୍ଯ ତପୋନିଯମସଂଯୁତାଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ବସି, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଅମୃତ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତ୍ର ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଚିନ୍ତଯତ୍ସୁ ସୁରେଷ୍ଵେଵଂ ମନ୍ତ୍ରଯତ୍ସୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେଠାରେ, ଦେବତାମାନେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା ଓ ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁଥିବାବେଳେ, ନାରାୟଣ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦେଵୈରସୁରସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ମଥ୍ଯତାଂ କଲଶୋଦଧିଃ। ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯମୃତଂ ତତ୍ର ମଥ୍ଯମାନେ ମହୋଦଧୌ
ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥନ କରନ୍ତୁ; ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ମଥିବାବେଳେ ସେଠାରେ ଅମୃତ ଉପଜିବ।
ସର୍ଵୌଷଧୀଃ ସମାଵାପ୍ଯ ସର୍ଵରତ୍ନାନି ଚୈଵ ହ। ମନ୍ଥଧ୍ଵଯୁଦଧିଂ ଦେଵା ଵେତ୍ସ୍ଯଧ୍ଵମମୃତଂ ତତଃ
ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଓ ରତ୍ନମାନେ ଏକଠା କରି, ଦେବମାନେ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଅମୃତ ପାଇପାରିବେ।
ତତୋଽଭ୍ରଶିଖରାକାରୈର୍ଗିରିଶୃଙ୍ଗୈରଲଂକୃତମ୍। ମନ୍ଦରଂ ପର୍ଵତଵରଂ ଲତାଜାଲସମାକୁଲମ୍
ତାପରେ, ମେଘର ଶିଖର ପରି ଶିଖର ଥିବା, ଲତା ଜାଳରେ ଘେରା, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
ନାନାଵିହଂଗସଂଘୁଷ୍ଟଂ ନାନାଦଂଷ୍ଟ୍ରିସମାକୁଲମ୍। କିଂନରୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ଦେଵୈରପି ଚ ସେଵିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଦାଢ଼ିଆ ପଶୁମାନେ ରହିଥିବା, କିନ୍ନର, ଅପ୍ସରା ଓ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସୁଥିଲେ, ସେଉଠି।
ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ଅଧୋଭୂମେଃ ସହସ୍ରେଷୁ ତାଵତ୍ସ୍ଵେଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ ଏକାଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଓ ତଳେ ଭୂମିରେ ହଜାର ଯୋଜନ ଗଭୀର ଭାବେ ଗଢ଼ି ରହିଥିଲା।
ତମୁଦ୍ଧର୍ତୁମଶକ୍ତା ଵୈ ସର୍ଵେ ଦେଵଗଣାସ୍ତଦା। ଵିଷ୍ଣୁମାସୀନମଭ୍ଯେତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍
ସେବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହାକୁ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବସିଥିବାବେଳେ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଵନ୍ତାଵତ୍ର କୁରୁତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ନୈଃଶ୍ରେଯସୀଂ ପରାମ୍। ମନ୍ଦରୋଦ୍ଧରଣେ ଯତ୍ନଃ କ୍ରିଯତାଂ ଚ ହିତାଯ ନଃ
ଆପଣମାନେ ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ବୁଦ୍ଧି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ; ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଆମ ମଙ୍ଗଳରେ ଚେଷ୍ଟା ହେଉ।
ତଥେତି ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ଭାର୍ଗଵ। ଅଚୋଦଯଦମେଯାତ୍ମା ଫଣୀନ୍ଦ୍ରଂ ପଦ୍ମଲୋଚନଃ
ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ସହିତ, 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ; ପଦ୍ମନୟନ, ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା, ସର୍ପମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ତତୋଽନନ୍ତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିଚୋଦିତଃ। ନାରାଯଣେନ ଚାପ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତସ୍ମିନ୍କର୍ମଣି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ କଥାରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନନ୍ତ ଉଠି, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଅଥ ପର୍ଵତରାଜାନଂ ତମନନ୍ତୋ ମହାବଲଃ। ଉଜ୍ଜହାର ବଲାଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ସଵନଂ ସଵନୌକସମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାପରେ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନନ୍ତ, ପାହାଡ଼ର ମଞ୍ଚ ଓ ତାହାର ଅବସିକ୍ତମାନେ ସହିତ, ଶକ୍ତିବଳରେ ପର୍ବତରାଜକୁ ଉଠାଇଲେ।
ତତସ୍ତେନ ସୁରାଃ ସାର୍ଧଂ ସମୁଦ୍ରମୁପତସ୍ଥିରେ। ତମୂଚୁରମୃତସ୍ଯାର୍ଥେ ନିର୍ମଥିଷ୍ଯାମହେ ଜଲମ୍
ତାପରେ, ସେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସମୁଦ୍ର ପାଖକୁ ଗଲେ; ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଅମୃତ ପାଇଁ ଆମେ ଏହି ଜଳକୁ ମଥିବା।'
ଅପାଂପତିରଥୋଵାଚ ମମାପ୍ଯଂଶୋ ଭଵେତ୍ତତଃ। ସୋଢାଽସ୍ମି ଵିପୁଲଂ ମର୍ଦଂ ମନ୍ଦରଭ୍ରମଣାଦିତି
ତେବେ ଜଳର ଠାକୁର କହିଲେ, 'ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଏକ ଅଂଶ ମିଳୁ; ମନ୍ଦର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ହେବା ଦୁଃଖକୁ ମୁଁ ସହିବି।'
ଊଚୁଶ୍ଚ କୂର୍ମରାଜାନମକୂପାରେ ସୁରାସୁରାଃ। ଅଧିଷ୍ଠାନଂ ଗିରେରସ୍ଯ ଭଵାନ୍ଭଵିତୁମର୍ହତି
ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଗଭୀର ଜଳର କୁମ୍ଭୀର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ପାହାଡ଼ ପାଇଁ ଆପଣ ଆଧାର ହେବା ଉଚିତ।'
କୂର୍ମେଣ ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୃଷ୍ଠମସ୍ଯ ସମର୍ପିତମ୍। ତଂ ଶୈଲଂ ତସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠସ୍ଥଂ ଵଜ୍ରେଣେନ୍ଦ୍ରୋଽଭ୍ଯପୀଡଯତ୍
କୂର୍ମ ରାଜା ରାଜିହେଇ ନିଜ ପିଠି ଦେଲେ। ତାହାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପିଠି ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ପାହାଡ଼କୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦବାଇଲେ।
ମନ୍ଥାନଂ ମନ୍ଦରଂ କୃତ୍ଵା ତଥା ଯୋକ୍ତ୍ରଂ ଚ ଵାସୁକିମ୍। ଦେଵା ମଥିତୁମାରବ୍ଧାଃ ସମୁଦ୍ରଂ ନିଧିମମ୍ଭସାମ୍। ଅମୃତାର୍ଥେ ପୁରା ବ୍ରହ୍ମସ୍ତଥୈଵାସୁରଦାନଵାଃ
ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ମଥାନ ଭାବେ ଏବଂ ବାସୁକି ନାଗକୁ ଦୋରି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି, ଦେବତାମାନେ, ଅସୁର ଓ ଦାନବମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଅମୃତ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏକମନ୍ତମୁପାଶ୍ଲିଷ୍ଟା ନାଗରାଜ୍ଞୋ ମହାସୁରାଃ
ବଡ଼ ଅସୁରମାନେ ନାଗରାଜ ବାସୁକିଙ୍କର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଭଲଭାବେ ଧରିଲେ।
ଵିବୁଧାଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଯତଃ ପୁଚ୍ଛଂ ତତଃ ସ୍ଥିତାଃ। ଅନନ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ଯତୋ ନାରାଯଣଃ ସ୍ଥିତଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ବାସୁକିଙ୍କ ପୁଛ ଦିଗରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଅନନ୍ତ ଓ ନାରାୟଣ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଵାସୁକେରଗ୍ରମାଶ୍ଲିଷ୍ଟା ନାଗରାଜ୍ଞୋ ମହାସୁରାଃ।' ଶିର ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ନାଗସ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନରଵାକ୍ଷିପନ୍
ବଡ଼ ଅସୁରମାନେ ବାସୁକି ନାଗର ମୁଣ୍ଡ ଧରି, ବାରମ୍ବାର ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଏବଂ ତଳକୁ ଟାଣିଲେ।
ଵାସୁକେରଥ ନାଗସ୍ଯ ସହସା କ୍ଷିପ୍ଯତୋଽସୁରୈଃ। ସଧୂମାଃ ସାର୍ଚିଷୋ ଵାତା ନିଷ୍ପେତୁରସକୃନ୍ମୁଖାତ୍
ଅସୁରମାନେ ବାସୁକି ନାଗକୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଟାଣିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ବାରମ୍ବାର ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ବାହାରିଲା।
ଵାସୁକେର୍ମଥ୍ଯମାନସ୍ଯ ନିଃସୃତେନ ଵିଷେଣ ଚ। ଅଭଵନ୍ମିଶ୍ରିତଂ ତୋଯଂ ତଦା ଭାର୍ଗଵନନ୍ଦନ
ହେ ଭାର୍ଗବବଂଶୀ, ବାସୁକି ମଥିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କରୁ ନିସ୍କ୍ରିୟ ହୋଇଥିବା ବିଷ ଜଳ ସହିତ ମିଶିଗଲା।
ମଥନାନ୍ମନ୍ଦରେଣାଥ ଦେଵଦାନଵବାହୁଭିଃ। ଵିଷଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ହାଲାହଲମିତି ଶ୍ରୁତମ୍
ତାପରେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ନିଜ ହାତରେ ଧରି ମଥିବା ସମୟରେ, ଏକ ତୀବ୍ର ବିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାକୁ ହାଳାହଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।