କଚ୍ଚିଚ୍ଛ୍ରୁତୋ ଵା ଦୃଷ୍ଟୋ ଵା ପାର୍ଥୋ ଭଗଵତାଽର୍ଜୁନଃ। ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯାସ୍ତାମୁଵାଚ ହସନ୍ନିଵ
‘ଭଗବାନ୍ ଅର୍ଜୁନ ପାର୍ଥଙ୍କ ବିଷୟରେ କିପରି ଶୁଣିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଦେଖିଛନ୍ତି?’ ସେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଆର୍ଯା କୁଶଲିନୀ କୁନ୍ତୀ ସହପୁତ୍ରା ସହସ୍ନୁଷା। ପ୍ରୀଯତେ ପଶ୍ଯତୀ ପୁତ୍ରାନ୍ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥ ଆସତେ
‘ମାନ୍ୟ କୁନ୍ତୀ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ବହୁମାନେ ସହିତ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି; ଖଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥରେ ରହୁଥିବା ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।’
ଅନୁଜ୍ଞାତଶ୍ଚ ମାତ୍ରା ଚ ସୋଦରୈଶ୍ଚ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଦ୍ଵାରକାମାଵସତ୍ଯେକୋ ଯତିଲିଙ୍ଗେନ ପାଣ୍ଡଵଃ
‘ମା ଏବଂ ସୋଦରମାନେ ଅନୁମତି ଦେଇଥିବା ପରେ, ଧନଞ୍ଜୟ ପାଣ୍ଡବ ଏକା ଦ୍ୱାରକାରେ ଯତି ଭାବରେ ରହୁଛନ୍ତି।’
ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସତତଂ କସ୍ମାନ୍ନାଭିଜାନାସି ମାଧଵି। ନିଶଣ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସହୋଦରୀ
‘ମାଧବୀ, ତୁମେ ସେଉଁଠି ସାଧାରଣ ଦେଖୁଛ, ତଥାପି କିପରି ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ?’ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହୋଦରୀ—
ନିଶ୍ଵାସବହୁଲା ତସ୍ଥୌ କ୍ଷିତିଂ ଵିଲିଖତୀ ତଦା। ତତଃ ପରମସଂହୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
—ସେ ସମୟରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଭୂମିକୁ ଖୋଡି ଉଭେଇ ରହିଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ—
ଅର୍ଜୁନୋଽହମିତି ପ୍ରୀତସ୍ତାମୁଵାଚ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଯଥା ତଵ ଗତୋ ଭାଵଃ ଶ୍ରଵଣାନ୍ମଯି ଭାମିନି
—ଧନଞ୍ଜୟ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅର୍ଜୁନ! ଯେପରି ତୁମର ଭାବ ଶୁଣିବାରୁ ମୋ ପ୍ରତି ଆସିଛି, ମୋର ଭାବ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରତି ଏପରି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଛି, ମୋର ରୂପାବତୀ।'
ତ୍ଵଦ୍ଗତଃ ସତତଂ ଭାଵସ୍ତଥା ତଵ ଗୁଣୈର୍ମମ। ପ୍ରଶସ୍ତେଽହନି ଧର୍ମେଣ ଭଦ୍ରେ ସ୍ଵଯମହଂ ଵୃତଃ
‘ତୁମର ଗୁଣରେ ମୋର ମନ ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ। ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶୁଭଦ୍ରା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଜେ ଚୟନ କରିଛି।’
ସତ୍ଯଵାନିଵ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯାମି ପତିସ୍ତଵ
‘ସତ୍ୟବାନ ଯେପରି ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ପତି ଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ପତି ହେବି।’
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପାର୍ଥଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ଲତାଗୃହମ୍। ତତଃ ସୁଭଦ୍ରା ଲଲିତା ଲଜ୍ଜାଭାଵସମନ୍ଵିତା
ଏଭଳି କହି ପରେ ପାର୍ଥ ଲତାମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ସୁଭଦ୍ରା, ଯିଏ ମୃଦୁ ଚରିତ୍ର ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ମୁମୋହ ଶଯନେ ଦିଵ୍ଯେ ଶଯାନା ନ ତଥୋଚିତା। ନାକରୋଦ୍ଯତିପୂଜାଂ ସା ଲଜ୍ଜାଭାଵମୁପେଯୁଷୀ
ଦିବ୍ୟ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ସୁଭଦ୍ରା, ଏପରି ଅଭ୍ୟାସ ନଥିବାରୁ, ଅଚେତନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଲଜ୍ଜାରେ ଡୁବିଯାଇ, ସେ ବିଶେଷ କୌଣସି ପୂଜା କରିଲେ ନାହିଁ।
କନ୍ଯାପୁରେ ତୁ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ଶଶାସ ରୁକ୍ମିଣୀଂ କୃଷ୍ଣୋ ଭୋଜନାଦି ତଦାର୍ଜୁନେ
କନ୍ୟାମଣ୍ଡପରେ କଣ ଘଟିଛି ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣି, କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଓ ଅନ୍ୟ କଥା ନେଇ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ତାଂ ଭଦ୍ରାଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ଵୈ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଆସ୍ତେ ସ୍ମ ସ ତଦାଽଽରାମେ କାମେନ ଭୃଶପୀଡିତଃ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଧନଞ୍ଜୟ ସେ ଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଆରାମବନରେ ରହିଲେ, ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୀଡିତ ହେଉଥିଲେ।
ସୁଭଦ୍ରା ଚାପି ନ ସ୍ଵସ୍ଥା ପାର୍ଥଂ ପ୍ରତି ବଭୂଵ ସା। କୃଶା ଵିଵର୍ଣଵଦନା ଚିନ୍ତାଶୋକପରାଯଣା
ସୁଭଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ନେଇ ଶାନ୍ତି ମନେ ପାଉନଥିଲେ; ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ମୁହଁ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ନିଶ୍ଵାସପରମା ଭଦ୍ରା ମାନସେନ ମନସ୍ଵିନୀ। ନ ଶଯ୍ଯାସନଭୋଗେଷୁ ରତିଂ ଵିନ୍ଦତି କେନଚିତ୍
ଭଦ୍ରା, ମନେ ମହାନ୍ତି, ନିରନ୍ତର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ; ଶୟ୍ୟା ବା ଆସନର ଆନନ୍ଦରେ କୌଣସି ରୁଚି ମାନୁନଥିଲେ।
ନ ନକ୍ତଂ ନ ଦିଵା ଶେତେ ବଭୂଵୋନ୍ମତ୍ତଦର୍ଶନା। ଏଵଂ ଶୋକପରାଂ ଭଦ୍ରାଂ ଦେଵୀ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ମା ଶୋକଂ କୁରୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯି ଧୃତିମାଲମ୍ବ୍ଯ ଶୋଭନେ
ସେ ରାତି ଓ ଦିନେ କେବେ ଶୋଇନଥିଲେ, ମନେ ଅସ୍ଥିର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଭଦ୍ରା ଶୋକରେ ଲିନ୍ନ ଥିବାବେଳେ, ରାଣୀ ତାକୁ କହିଲେ: 'ହେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀନୀ, ଦୁଃଖ କରନି; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର, ଶୋଭନା।'
ରୁକ୍ମିଣ୍ଯେଵଂ ସୁଭଦ୍ରାଂ ତାଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାନୁମତେ ତଦା। ରହୋଗତ୍ଯ ତଦା ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ଦେଵକୀଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଗୁପ୍ତରେ ଯାଇ, ସୁଭଦ୍ରା ବିଷୟରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ଦେବକୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅର୍ଜୁନୋ ଯତିରୂପେଣ ହ୍ଯାଗତଃ ସୁସମାହିତଃ। କନ୍ଯାପୁରମଥାଵିଶ୍ଯ ପୂଜିତୋ ଭଦ୍ରଯା ମୁଦା
ଅର୍ଜୁନ, ଯତିର ଭେଷ ଧରି, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ କନ୍ୟାମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଭଦ୍ରା ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତଂ ଵିଦିତ୍ଵା ସୁଭଦ୍ରାପି ଲଜ୍ଜଯା ପରିମୋହିତା। ଦିଵାନିଶଂ ଶଯାନା ସା ନାକରୋଦ୍ଭୋଜନାଦିକମ୍
ଏହି କଥା ଜାଣି, ସୁଭଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେ ଦିନ ରାତି ଶୋଇ ରହି, ଭୋଜନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତଯା ଦେଵୀ ଭଦ୍ରାଂ ଶୋକପରାଯଣାମ୍। ତତ୍ସମୀପଂ ସମାଗତ୍ଯ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥା ଶୁଣି, ଭଦ୍ରା ଦୁଃଖରେ ଲିନ୍ନ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ମା ଶୋକଂ କୁରୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯି ଧୃତିମାଲମ୍ବ୍ଯ ଶୋଭନେ। ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦଯିତ୍ଵାପି ଵସୁଦେଵାଯ ଧୀମତେ
'ହେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀନୀ, ଦୁଃଖ କରନି; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର, ଶୋଭନା। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇବା ପରେ—'
କୃଷ୍ଣାଯାପି ତଥା ଭଦ୍ରେ ପ୍ରହର୍ଷଂ କାରଯାମି ତେ। ପଶ୍ଚାଜ୍ଜାନାମି ତେ ଵାର୍ତାଂ ମା ଶୋକଂ କୁରୁ ଭାମିନି
'ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଭଦ୍ରେ, ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବି। ପରେ ତୁମ ଖବର ଜାଣିବି; ଦୁଃଖ କରନି, ଭାମିନୀ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସା ମାତା ଭଦ୍ରାଯାଃ ପ୍ରିଯକାରିଣୀ। ନିଵେଦଯାମାସ ତଦା ଭଦ୍ରାମାନକଦୁନ୍ଦୁଭେଃ
ଏଭଳି କହି, ଭଦ୍ରାଙ୍କ ମାଆ ତାଙ୍କ ଭଲ ଚାହିଁ, ଏହି କଥା ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ରହସ୍ଯେକାସନା ତତ୍ର ଭଦ୍ରାଽସ୍ଵସ୍ଥେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍। ଆରାମେ ତୁ ଯତିଃ ଶ୍ରୀମାନର୍ଜୁନଶ୍ଚେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଗୁପ୍ତ ଆସନରେ, ସେ ଭଦ୍ରା ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଥିବା କଥା କହିଲେ; ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଆରାମବନରେ ଯତି ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଅର୍ଜୁନ।
ଅକ୍ରୂରାଯ ଚ କୃଷ୍ମାଯ ଆହୁକାଯ ଚ ସାତ୍ଯେକଃ। ନିଵେଦ୍ଯତାଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଯଦି ବାନ୍ଧଵୈଃ
ଅକୃର, କୃଷ୍ମ, ଆହୁକ ଓ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଦିଅ, ବୁଦ୍ଧିମାନ; ବାନ୍ଧବମାନେ ଚାହିଲେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଵସୁଦେଵସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଅକ୍ରୂରାହୁକଯୋସ୍ତଥା। ନିଵେଦଯିତ୍ଵା କୃଷ୍ଣେନ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ତୈସ୍ତଦା
ବସୁଦେବ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅକୃର ଓ ଆହୁକଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଲେ; ପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
ଇଦଂ କାର୍ଯମିଦଂ କୃତ୍ଯମିଦମେଵେତି ନିଶ୍ଚିତଃ। ଅକ୍ରୂରଶ୍ଚୋଗ୍ରସେନଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ଗଦସ୍ତଥା
ଏହି କାମ, ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଏହି ହେଉଛି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଅକୃର, ଉଗ୍ରସେନ, ସାତ୍ୟକି ଓ ଗଦା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ପୃଥୁଶ୍ରଵାଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ସହିତାଃ ଶିନିନା ମୁହୁଃ। ରୁକ୍ମିଣୀ ସତ୍ଯଭାମା ଚ ଦେଵକୀ ରୋହିଣୀ ତଥା
ପୃଥୁଶ୍ରବା, କୃଷ୍ଣ, ଶିନି, ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା, ଦେବକୀ ଓ ରୋହିଣୀ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ।
ଵସୁଦେଵେନ ସହିତାଃ ପୁରୋହିତମତେ ସ୍ଥିତାଃ। ଵିଵାହଂ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସୁର୍ଦ୍ଵାଦଶେଽହନି ଭାରତ
ବସୁଦେବଙ୍କ ସହିତ, ପୁରୋହିତଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ, ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ ବିବାହ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଅଜ୍ଞାତଂ ରୌହିଣେଯସ୍ଯ ଉଦ୍ଧଵସ୍ଯ ଚ ଭାରତ। ଵିଵାହଂ ତୁ ସୁଭଦ୍ରାଯାଃ କର୍ତୁକାମୋ ଗଦାଗ୍ରଜଃ
ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ଓ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଅଜଣା ରଖି, ଗଦାଙ୍କ ଭାଇ ବଡ଼, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ବିବାହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ମହାଦେଵସ୍ଯ ପୂଜାର୍ଥଂ ମହୋତ୍ସଵ ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍। ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶଦହୋରାତ୍ରଂ ସୁଭଦ୍ରାର୍ତିପ୍ରଶାନ୍ତଯେ
ମହାଦେବଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ବୋଲି କହି, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଚଉତିରିଶ ଦିନ ଧରି ଉତ୍ସବ ହେବ ବୋଲି ଘୋଷଣା ହେଲା।