ଯଥାରୂପଂ ହି ଶୁଶ୍ରାଵ ସୁଭଦ୍ରା ଭରତର୍ଷଭମ୍। ତଥାରୂପମଵେକ୍ଷ୍ଯୈନଂ ପରାଂ ପ୍ରୀତିମଵାପ ସା
ସୁଭଦ୍ରା ଯେପରି ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର ରୂପ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ, ସେହି ରୂପରେ ଦେଖିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା।
ସା କଦାଚିଦୁପାସୀନଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁରୁନନ୍ଦନମ୍। କଥଂ ଦେଶାଶ୍ଚ ଚରିତା ନାନାଜନପଦାଃ କଥମ୍
ଏକଥର ସୁଭଦ୍ରା କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦର ନିକଟରେ ବସିଥିବାବେଳେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ତୁମେ କିପରି ଦେଶଗୁଡିକୁ ଭ୍ରମଣ କଲା, ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଜନପଦର ଲୋକମାନେ କେମିତି ଥିଲେ?'
ସରାଂସି ସରିତଶ୍ଚୈଵ ଵନାନି ଚ କଥଂ ଯତେ। ଦିଶଃ କାଶ୍ଚ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତାଶ୍ଚରତା ଭଵତା ସଦା
‘ତୁମେ କିପରି ଝିଲି, ନଦୀ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡିକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା? ଏବଂ ସଦା ଭ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ କିପରି ଭିନ୍ନ ଦିଗଗୁଡିକୁ ପହଞ୍ଚିଲା?’
ସ ତଥୋକ୍ତସ୍ତଦା ଭଦ୍ରାଂ ବହୁନର୍ମାମୃତଂ ବ୍ରୁଵନ୍। ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତସ୍ତଥା ବହୁଵିଧାଃ କଥାଃ
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ଶୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଅନେକ ମଜାଳି ଏବଂ ମଧୁର କଥା କହି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଇ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଗଳ୍ପଗୁଡିକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ନିଶଣ୍ଯ ଵିଵିଧଂ ତସ୍ଯ ଲୋକେ ଚରିତମାତ୍ମନଃ। ତଥା ପରିଗତୋ ଭାଵଃ କନ୍ଯାଯାଃ ସମପଦ୍ଯତ
ତାଙ୍କର ଜଗତରେ ହେଉଥିବା ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବା ପରେ, ଏହି କନ୍ୟାର ଭାବ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଗଭୀର ହେଇଗଲା।
ପର୍ଵସନ୍ଧୌ ତୁ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ସୁଭଦ୍ରା ଭରତର୍ଷଭମ୍। ରହସ୍ଯେକାନ୍ତମାସାଦ୍ଯ ହର୍ଷମାଣାଽଭ୍ଯଭାଷତ
ଏକ ପର୍ବ ସମୟରେ, ସୁଭଦ୍ରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଆସି ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଯତିନା ରଚତା ଦେଶାନ୍ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥଵାସିନୀ। କଶ୍ଚିଦ୍ଭଗଵତା ଦୃଷ୍ଟା ପୃଥାଽସ୍ମାକଂ ପିତୃଷ୍ଵସା
‘ତୁମେ ଯତି ଭାବରେ ଦେଶଗୁଡିକୁ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଖଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥରେ ବସୁଥିବା ଆମ ପିତୃସ୍ୱସା ପୃଥାକୁ କେବେ ଦେଖିଛ?’
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ପ୍ରୀଯତେ ସର୍ଵୈର୍ଦୃଷ୍ଟଃ କଚ୍ଚିଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। କଚ୍ଚିଦ୍ଧର୍ମପରୋ ଭୀମୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
‘ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଏକାଠି ଖୁସି ରହିଛନ୍ତି କି? ଧୀର ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କେବେ ଦେଖିଛ? ଭୀମ କି ଏଯାଁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି?’
ନିଵୃତ୍ତସମଯଃ କଚ୍ଚିଦପରାଧାଦ୍ଧନଞ୍ଜଯଃ। ନିଯମେ କାମଭୋଗାନାଂ ଵର୍ତମାନଃ ପ୍ରିଯେ ରତଃ
‘ଧନଞ୍ଜୟ କି ନିୟମ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି? ସେ କି ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି?’
କ୍ଵ ନୁ ପାର୍ଥଶ୍ଚରତ୍ଯଦ୍ଯ ବହିଃ ସ ଵସତୀର୍ଵସନ୍। ସୁଖୋଚିତୋ ହ୍ଯଦୁଃଖାର୍ହୋ ଦୀର୍ଘବାହୁରରିନ୍ଦମଃ
‘ପାର୍ଥ କି ଏବେ କେଉଁଠି ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି, ଘର ଛାଡି ବାହାରେ ରହୁଛନ୍ତି? ସେ ତ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଦୁଃଖର ଅଯୋଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘବାହୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା।’
କଚ୍ଚିଚ୍ଛ୍ରୁତୋ ଵା ଦୃଷ୍ଟୋ ଵା ପାର୍ଥୋ ଭଗଵତାଽର୍ଜୁନଃ। ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯାସ୍ତାମୁଵାଚ ହସନ୍ନିଵ
‘ଭଗବାନ୍ ଅର୍ଜୁନ ପାର୍ଥଙ୍କ ବିଷୟରେ କିପରି ଶୁଣିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଦେଖିଛନ୍ତି?’ ସେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଆର୍ଯା କୁଶଲିନୀ କୁନ୍ତୀ ସହପୁତ୍ରା ସହସ୍ନୁଷା। ପ୍ରୀଯତେ ପଶ୍ଯତୀ ପୁତ୍ରାନ୍ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥ ଆସତେ
‘ମାନ୍ୟ କୁନ୍ତୀ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ବହୁମାନେ ସହିତ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି; ଖଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥରେ ରହୁଥିବା ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।’
ଅନୁଜ୍ଞାତଶ୍ଚ ମାତ୍ରା ଚ ସୋଦରୈଶ୍ଚ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଦ୍ଵାରକାମାଵସତ୍ଯେକୋ ଯତିଲିଙ୍ଗେନ ପାଣ୍ଡଵଃ
‘ମା ଏବଂ ସୋଦରମାନେ ଅନୁମତି ଦେଇଥିବା ପରେ, ଧନଞ୍ଜୟ ପାଣ୍ଡବ ଏକା ଦ୍ୱାରକାରେ ଯତି ଭାବରେ ରହୁଛନ୍ତି।’
ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସତତଂ କସ୍ମାନ୍ନାଭିଜାନାସି ମାଧଵି। ନିଶଣ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସହୋଦରୀ
‘ମାଧବୀ, ତୁମେ ସେଉଁଠି ସାଧାରଣ ଦେଖୁଛ, ତଥାପି କିପରି ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ?’ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହୋଦରୀ—
ନିଶ୍ଵାସବହୁଲା ତସ୍ଥୌ କ୍ଷିତିଂ ଵିଲିଖତୀ ତଦା। ତତଃ ପରମସଂହୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
—ସେ ସମୟରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଭୂମିକୁ ଖୋଡି ଉଭେଇ ରହିଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ—
ଅର୍ଜୁନୋଽହମିତି ପ୍ରୀତସ୍ତାମୁଵାଚ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଯଥା ତଵ ଗତୋ ଭାଵଃ ଶ୍ରଵଣାନ୍ମଯି ଭାମିନି
—ଧନଞ୍ଜୟ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅର୍ଜୁନ! ଯେପରି ତୁମର ଭାବ ଶୁଣିବାରୁ ମୋ ପ୍ରତି ଆସିଛି, ମୋର ଭାବ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରତି ଏପରି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଛି, ମୋର ରୂପାବତୀ।'
ତ୍ଵଦ୍ଗତଃ ସତତଂ ଭାଵସ୍ତଥା ତଵ ଗୁଣୈର୍ମମ। ପ୍ରଶସ୍ତେଽହନି ଧର୍ମେଣ ଭଦ୍ରେ ସ୍ଵଯମହଂ ଵୃତଃ
‘ତୁମର ଗୁଣରେ ମୋର ମନ ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ। ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶୁଭଦ୍ରା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଜେ ଚୟନ କରିଛି।’
ସତ୍ଯଵାନିଵ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯାମି ପତିସ୍ତଵ
‘ସତ୍ୟବାନ ଯେପରି ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ପତି ଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ପତି ହେବି।’
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପାର୍ଥଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ଲତାଗୃହମ୍। ତତଃ ସୁଭଦ୍ରା ଲଲିତା ଲଜ୍ଜାଭାଵସମନ୍ଵିତା
ଏଭଳି କହି ପରେ ପାର୍ଥ ଲତାମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ସୁଭଦ୍ରା, ଯିଏ ମୃଦୁ ଚରିତ୍ର ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ମୁମୋହ ଶଯନେ ଦିଵ୍ଯେ ଶଯାନା ନ ତଥୋଚିତା। ନାକରୋଦ୍ଯତିପୂଜାଂ ସା ଲଜ୍ଜାଭାଵମୁପେଯୁଷୀ
ଦିବ୍ୟ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ସୁଭଦ୍ରା, ଏପରି ଅଭ୍ୟାସ ନଥିବାରୁ, ଅଚେତନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଲଜ୍ଜାରେ ଡୁବିଯାଇ, ସେ ବିଶେଷ କୌଣସି ପୂଜା କରିଲେ ନାହିଁ।
କନ୍ଯାପୁରେ ତୁ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ଶଶାସ ରୁକ୍ମିଣୀଂ କୃଷ୍ଣୋ ଭୋଜନାଦି ତଦାର୍ଜୁନେ
କନ୍ୟାମଣ୍ଡପରେ କଣ ଘଟିଛି ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣି, କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଓ ଅନ୍ୟ କଥା ନେଇ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ତାଂ ଭଦ୍ରାଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ଵୈ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଆସ୍ତେ ସ୍ମ ସ ତଦାଽଽରାମେ କାମେନ ଭୃଶପୀଡିତଃ
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଧନଞ୍ଜୟ ସେ ଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଆରାମବନରେ ରହିଲେ, ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୀଡିତ ହେଉଥିଲେ।
ସୁଭଦ୍ରା ଚାପି ନ ସ୍ଵସ୍ଥା ପାର୍ଥଂ ପ୍ରତି ବଭୂଵ ସା। କୃଶା ଵିଵର୍ଣଵଦନା ଚିନ୍ତାଶୋକପରାଯଣା
ସୁଭଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ନେଇ ଶାନ୍ତି ମନେ ପାଉନଥିଲେ; ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ମୁହଁ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ନିଶ୍ଵାସପରମା ଭଦ୍ରା ମାନସେନ ମନସ୍ଵିନୀ। ନ ଶଯ୍ଯାସନଭୋଗେଷୁ ରତିଂ ଵିନ୍ଦତି କେନଚିତ୍
ଭଦ୍ରା, ମନେ ମହାନ୍ତି, ନିରନ୍ତର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ; ଶୟ୍ୟା ବା ଆସନର ଆନନ୍ଦରେ କୌଣସି ରୁଚି ମାନୁନଥିଲେ।
ନ ନକ୍ତଂ ନ ଦିଵା ଶେତେ ବଭୂଵୋନ୍ମତ୍ତଦର୍ଶନା। ଏଵଂ ଶୋକପରାଂ ଭଦ୍ରାଂ ଦେଵୀ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ମା ଶୋକଂ କୁରୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯି ଧୃତିମାଲମ୍ବ୍ଯ ଶୋଭନେ
ସେ ରାତି ଓ ଦିନେ କେବେ ଶୋଇନଥିଲେ, ମନେ ଅସ୍ଥିର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଭଦ୍ରା ଶୋକରେ ଲିନ୍ନ ଥିବାବେଳେ, ରାଣୀ ତାକୁ କହିଲେ: 'ହେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀନୀ, ଦୁଃଖ କରନି; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର, ଶୋଭନା।'
ରୁକ୍ମିଣ୍ଯେଵଂ ସୁଭଦ୍ରାଂ ତାଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାନୁମତେ ତଦା। ରହୋଗତ୍ଯ ତଦା ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ଦେଵକୀଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଗୁପ୍ତରେ ଯାଇ, ସୁଭଦ୍ରା ବିଷୟରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶ୍ରୁ ଦେବକୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅର୍ଜୁନୋ ଯତିରୂପେଣ ହ୍ଯାଗତଃ ସୁସମାହିତଃ। କନ୍ଯାପୁରମଥାଵିଶ୍ଯ ପୂଜିତୋ ଭଦ୍ରଯା ମୁଦା
ଅର୍ଜୁନ, ଯତିର ଭେଷ ଧରି, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ କନ୍ୟାମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଭଦ୍ରା ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତଂ ଵିଦିତ୍ଵା ସୁଭଦ୍ରାପି ଲଜ୍ଜଯା ପରିମୋହିତା। ଦିଵାନିଶଂ ଶଯାନା ସା ନାକରୋଦ୍ଭୋଜନାଦିକମ୍
ଏହି କଥା ଜାଣି, ସୁଭଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେ ଦିନ ରାତି ଶୋଇ ରହି, ଭୋଜନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତଯା ଦେଵୀ ଭଦ୍ରାଂ ଶୋକପରାଯଣାମ୍। ତତ୍ସମୀପଂ ସମାଗତ୍ଯ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥା ଶୁଣି, ଭଦ୍ରା ଦୁଃଖରେ ଲିନ୍ନ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ମା ଶୋକଂ କୁରୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯି ଧୃତିମାଲମ୍ବ୍ଯ ଶୋଭନେ। ରାଜ୍ଞେ ନିଵେଦଯିତ୍ଵାପି ଵସୁଦେଵାଯ ଧୀମତେ
'ହେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀନୀ, ଦୁଃଖ କରନି; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର, ଶୋଭନା। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇବା ପରେ—'