ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ସୁଭଦ୍ରାଯାଃ ସକାଶେ ତୁ ଯଶସ୍ଵିନଃ। ସମୁତ୍ପତ୍ତିଃ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ଗଦେନ କଥିତଃ ପୁରା
ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିଶେଷତା ପୂର୍ବରୁ ଗଦାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚାଶନିନିର୍ଘୋଷଂ କେଶଵେନାପି ଧୀମତା। ଉପମାମର୍ଜୁନଂ କୃତ୍ଵା ଵିସ୍ତରଃ କଥିତଃ ପୁରା
ବିଦ୍ୱାନ କେଶବ ଯେତେବେଳେ ଅସନିର ଗର୍ଜନ ଶୁଣିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହିତ ତୁଳନା କରି, ସେଇ କଥାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଥିଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧମାନପ୍ରଲାପଶ୍ଚ ଵୃଷ୍ଣୀନାମର୍ଜୁନଂ ପ୍ରତି। ପୌରୁଷଂ ଚୋପମାଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାଵର୍ତତ ଧନୁଷ୍ମତାମ୍
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରତି ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ରୁଷ୍ଟ ଓ ଗର୍ବିତ ଉଚ୍ଚାରଣ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଧନୁର୍ଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷ ତୁଳନା କରାଯାଉଥିଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯକଲହେ ଚାପି ଵିଵାଦେ ଚାପି ଵୃଷ୍ଣଯଃ। ଅର୍ଜୁନୋପି ନ ମେ ତୁଲ୍ଯଃ କୁତସ୍ତ୍ଵମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍
ଏକାପରିଏ ଝଗଡ଼ା ଓ ବିବାଦରେ ବୃଷ୍ଣିମାନେ କହୁଥିଲେ, 'ଅର୍ଜୁନ ମୋ ସମାନ ନୁହେଁ, ତୁମେ କେଉଁଠୁ?'
ଜାତାଂଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାନ୍ଗୃହ୍ଣନ୍ତ ଆଶିଷୋ ଵୃଷ୍ଣଯୋଽବ୍ରଵନ୍। ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ସମୋ ଵୀର୍ଯେ ଭଵ ତାତ ଧନୁର୍ଧରଃ
ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ବେଳେ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ କହୁଥିଲେ, 'ଏ ଶିଶୁ, ଧନୁର୍ଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ସମାନ ପ୍ରାକ୍ରମଶାଳୀ ହେଅ।'
ତସ୍ମାତ୍ସୁଭଦ୍ରା ଚକମେ ପୌରୁଷାଦ୍ଭରତର୍ଷଭମ୍। ସତ୍ଯସନ୍ଧସ୍ଯ ରୂପେଣ ଚାତୁର୍ଯେଣ ଚ ମୋହିତା
ଏହି କାରଣରୁ ସୁଭଦ୍ରା ତାଙ୍କର ସତ୍ୟବାନ୍, ରୂପବାନ୍ ଓ ଚତୁର୍ ଗୁଣରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ।
ଚାରଣାତିଥିସଂଘାନାଂ ଗଦସ୍ଯ ଚ ନିଶମ୍ଯ ସା। ଅଦୃଷ୍ଟେ କୃତଭାଵାଭୂତ୍ସୁଭଦ୍ରା ଭରତର୍ଷଭେ
ଚାରଣ ଓ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ସଭା ବିଷୟରେ ଗଦାଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ସୁଭଦ୍ରା ଯେଉଁ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିଲେ, ସେଠାରେ ଭାବନା ଜାଗିଲା।
କୀର୍ତଯନ୍ଦଦୃଶେ ଯୋ ଯଃ କଥଂଚିତ୍କୁରୁଜାଙ୍ଗଲମ୍। ତଂ ତମେଵ ତଦା ଭଦ୍ରା ବୀଭତ୍ସୁଂ ସ୍ମ ହି ପୃଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି କେହି କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଥିଲେ କିମ୍ବା ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲେ, ଭଦ୍ରା ସେତେବେଳେ ବୀଭତ୍ସୁ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଥିଲେ।
ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଶ୍ରଵଣାଦେଵମଭୀକ୍ଷ୍ଣପରିପୃଚ୍ଛନାତ୍। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ଇଵ ଭଦ୍ରାଯାଃ ପାଣ୍ଡଵଃ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ପୁନିପୁନି ଶୁଣିବା ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ପାଣ୍ଡବ ଭଦ୍ରାଙ୍କ ନଜରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେବା ପରି ଲାଗିଲେ।
ଭୁଜୌ ଭୁଜଗସଙ୍କାଶୌ ଜ୍ଯାଘାତେନ କିଣୀକୃତୌ। ପାର୍ଥୋଽଯମିତି ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ନିଃଶଂସଯମଜାଯତ
ଧନୁର ତାଣିରେ ଚିହ୍ନିତ, ସାପ ସମାନ ଭୁଜା ଦେଖି, ଭଦ୍ରା ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ—'ଏହିଏ ପାର୍ଥ।'
ଯଥାରୂପଂ ହି ଶୁଶ୍ରାଵ ସୁଭଦ୍ରା ଭରତର୍ଷଭମ୍। ତଥାରୂପମଵେକ୍ଷ୍ଯୈନଂ ପରାଂ ପ୍ରୀତିମଵାପ ସା
ସୁଭଦ୍ରା ଯେପରି ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର ରୂପ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ, ସେହି ରୂପରେ ଦେଖିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା।
ସା କଦାଚିଦୁପାସୀନଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁରୁନନ୍ଦନମ୍। କଥଂ ଦେଶାଶ୍ଚ ଚରିତା ନାନାଜନପଦାଃ କଥମ୍
ଏକଥର ସୁଭଦ୍ରା କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦର ନିକଟରେ ବସିଥିବାବେଳେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ତୁମେ କିପରି ଦେଶଗୁଡିକୁ ଭ୍ରମଣ କଲା, ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଜନପଦର ଲୋକମାନେ କେମିତି ଥିଲେ?'
ସରାଂସି ସରିତଶ୍ଚୈଵ ଵନାନି ଚ କଥଂ ଯତେ। ଦିଶଃ କାଶ୍ଚ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତାଶ୍ଚରତା ଭଵତା ସଦା
‘ତୁମେ କିପରି ଝିଲି, ନଦୀ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡିକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା? ଏବଂ ସଦା ଭ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ କିପରି ଭିନ୍ନ ଦିଗଗୁଡିକୁ ପହଞ୍ଚିଲା?’
ସ ତଥୋକ୍ତସ୍ତଦା ଭଦ୍ରାଂ ବହୁନର୍ମାମୃତଂ ବ୍ରୁଵନ୍। ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତସ୍ତଥା ବହୁଵିଧାଃ କଥାଃ
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ଶୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଅନେକ ମଜାଳି ଏବଂ ମଧୁର କଥା କହି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଇ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଗଳ୍ପଗୁଡିକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ନିଶଣ୍ଯ ଵିଵିଧଂ ତସ୍ଯ ଲୋକେ ଚରିତମାତ୍ମନଃ। ତଥା ପରିଗତୋ ଭାଵଃ କନ୍ଯାଯାଃ ସମପଦ୍ଯତ
ତାଙ୍କର ଜଗତରେ ହେଉଥିବା ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବା ପରେ, ଏହି କନ୍ୟାର ଭାବ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଗଭୀର ହେଇଗଲା।
ପର୍ଵସନ୍ଧୌ ତୁ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ସୁଭଦ୍ରା ଭରତର୍ଷଭମ୍। ରହସ୍ଯେକାନ୍ତମାସାଦ୍ଯ ହର୍ଷମାଣାଽଭ୍ଯଭାଷତ
ଏକ ପର୍ବ ସମୟରେ, ସୁଭଦ୍ରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଆସି ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଯତିନା ରଚତା ଦେଶାନ୍ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥଵାସିନୀ। କଶ୍ଚିଦ୍ଭଗଵତା ଦୃଷ୍ଟା ପୃଥାଽସ୍ମାକଂ ପିତୃଷ୍ଵସା
‘ତୁମେ ଯତି ଭାବରେ ଦେଶଗୁଡିକୁ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଖଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥରେ ବସୁଥିବା ଆମ ପିତୃସ୍ୱସା ପୃଥାକୁ କେବେ ଦେଖିଛ?’
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ପ୍ରୀଯତେ ସର୍ଵୈର୍ଦୃଷ୍ଟଃ କଚ୍ଚିଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। କଚ୍ଚିଦ୍ଧର୍ମପରୋ ଭୀମୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ
‘ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଏକାଠି ଖୁସି ରହିଛନ୍ତି କି? ଧୀର ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କେବେ ଦେଖିଛ? ଭୀମ କି ଏଯାଁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି?’
ନିଵୃତ୍ତସମଯଃ କଚ୍ଚିଦପରାଧାଦ୍ଧନଞ୍ଜଯଃ। ନିଯମେ କାମଭୋଗାନାଂ ଵର୍ତମାନଃ ପ୍ରିଯେ ରତଃ
‘ଧନଞ୍ଜୟ କି ନିୟମ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି? ସେ କି ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି?’
କ୍ଵ ନୁ ପାର୍ଥଶ୍ଚରତ୍ଯଦ୍ଯ ବହିଃ ସ ଵସତୀର୍ଵସନ୍। ସୁଖୋଚିତୋ ହ୍ଯଦୁଃଖାର୍ହୋ ଦୀର୍ଘବାହୁରରିନ୍ଦମଃ
‘ପାର୍ଥ କି ଏବେ କେଉଁଠି ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି, ଘର ଛାଡି ବାହାରେ ରହୁଛନ୍ତି? ସେ ତ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଦୁଃଖର ଅଯୋଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘବାହୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା।’
କଚ୍ଚିଚ୍ଛ୍ରୁତୋ ଵା ଦୃଷ୍ଟୋ ଵା ପାର୍ଥୋ ଭଗଵତାଽର୍ଜୁନଃ। ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯାସ୍ତାମୁଵାଚ ହସନ୍ନିଵ
‘ଭଗବାନ୍ ଅର୍ଜୁନ ପାର୍ଥଙ୍କ ବିଷୟରେ କିପରି ଶୁଣିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଦେଖିଛନ୍ତି?’ ସେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଆର୍ଯା କୁଶଲିନୀ କୁନ୍ତୀ ସହପୁତ୍ରା ସହସ୍ନୁଷା। ପ୍ରୀଯତେ ପଶ୍ଯତୀ ପୁତ୍ରାନ୍ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥ ଆସତେ
‘ମାନ୍ୟ କୁନ୍ତୀ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ବହୁମାନେ ସହିତ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି; ଖଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥରେ ରହୁଥିବା ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।’
ଅନୁଜ୍ଞାତଶ୍ଚ ମାତ୍ରା ଚ ସୋଦରୈଶ୍ଚ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଦ୍ଵାରକାମାଵସତ୍ଯେକୋ ଯତିଲିଙ୍ଗେନ ପାଣ୍ଡଵଃ
‘ମା ଏବଂ ସୋଦରମାନେ ଅନୁମତି ଦେଇଥିବା ପରେ, ଧନଞ୍ଜୟ ପାଣ୍ଡବ ଏକା ଦ୍ୱାରକାରେ ଯତି ଭାବରେ ରହୁଛନ୍ତି।’
ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସତତଂ କସ୍ମାନ୍ନାଭିଜାନାସି ମାଧଵି। ନିଶଣ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସହୋଦରୀ
‘ମାଧବୀ, ତୁମେ ସେଉଁଠି ସାଧାରଣ ଦେଖୁଛ, ତଥାପି କିପରି ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ?’ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହୋଦରୀ—
ନିଶ୍ଵାସବହୁଲା ତସ୍ଥୌ କ୍ଷିତିଂ ଵିଲିଖତୀ ତଦା। ତତଃ ପରମସଂହୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
—ସେ ସମୟରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଭୂମିକୁ ଖୋଡି ଉଭେଇ ରହିଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ—
ଅର୍ଜୁନୋଽହମିତି ପ୍ରୀତସ୍ତାମୁଵାଚ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଯଥା ତଵ ଗତୋ ଭାଵଃ ଶ୍ରଵଣାନ୍ମଯି ଭାମିନି
—ଧନଞ୍ଜୟ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅର୍ଜୁନ! ଯେପରି ତୁମର ଭାବ ଶୁଣିବାରୁ ମୋ ପ୍ରତି ଆସିଛି, ମୋର ଭାବ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରତି ଏପରି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଛି, ମୋର ରୂପାବତୀ।'
ତ୍ଵଦ୍ଗତଃ ସତତଂ ଭାଵସ୍ତଥା ତଵ ଗୁଣୈର୍ମମ। ପ୍ରଶସ୍ତେଽହନି ଧର୍ମେଣ ଭଦ୍ରେ ସ୍ଵଯମହଂ ଵୃତଃ
‘ତୁମର ଗୁଣରେ ମୋର ମନ ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ। ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶୁଭଦ୍ରା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଜେ ଚୟନ କରିଛି।’
ସତ୍ଯଵାନିଵ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯାମି ପତିସ୍ତଵ
‘ସତ୍ୟବାନ ଯେପରି ସାବିତ୍ରୀଙ୍କର ପତି ଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ପତି ହେବି।’
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପାର୍ଥଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ଲତାଗୃହମ୍। ତତଃ ସୁଭଦ୍ରା ଲଲିତା ଲଜ୍ଜାଭାଵସମନ୍ଵିତା
ଏଭଳି କହି ପରେ ପାର୍ଥ ଲତାମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ସୁଭଦ୍ରା, ଯିଏ ମୃଦୁ ଚରିତ୍ର ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ମୁମୋହ ଶଯନେ ଦିଵ୍ଯେ ଶଯାନା ନ ତଥୋଚିତା। ନାକରୋଦ୍ଯତିପୂଜାଂ ସା ଲଜ୍ଜାଭାଵମୁପେଯୁଷୀ
ଦିବ୍ୟ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ସୁଭଦ୍ରା, ଏପରି ଅଭ୍ୟାସ ନଥିବାରୁ, ଅଚେତନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଲଜ୍ଜାରେ ଡୁବିଯାଇ, ସେ ବିଶେଷ କୌଣସି ପୂଜା କରିଲେ ନାହିଁ।