ଅଗସ୍ତ୍ଯତୀର୍ଥଂ ସୌଭଦ୍ରଂ ପୌଲୋମଂ ଚ ସୁପାଵନମ୍। କାରନ୍ଧମଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଚ ମହମେଧଫଲଂ ଚ ତତ୍
ସେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ସୌଭଦ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ପୌଲୋମ, ଶାନ୍ତ କାରନ୍ଧମ ଏବଂ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞଫଳ ଦେଉଥିବା ତୀର୍ଥ ଦେଖିଲେ।
ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ତୁ ପାପପ୍ରଶମନଂ ମହତ୍। ଏତାନି ପଞ୍ଚ ତୀର୍ଥାନି ଦଦର୍ଶ କୁରୁସତ୍ତମଃ
ସେ ମହାପାପ ନାଶକ ଭାରଦ୍ୱାଜ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ତୀର୍ଥକୁ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖିଲେ।
ଵିଵିକ୍ତାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷ୍ଯାଥ ତାନି ତୀର୍ଥାନି ପାଣ୍ଡଵଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵର୍ଜ୍ଯମାନାନି ମୁନିଭିର୍ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିଭିଃ
ପାଣ୍ଡବ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସୁନି:ଶବ୍ଦ ଏବଂ ମୁନିମାନେ ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଏଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।
ତପସ୍ଵିନସ୍ତତୋଽପୃଚ୍ଛତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ କୁରୁନନ୍ଦନଃ। ତୀର୍ଥାନୀମାନି ଵର୍ଜ୍ଯନ୍ତେ କିମର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ତାପରେ, କୁରୁନନ୍ଦନ ହାତ ଜୋଡ଼ି ତପସ୍ୱୀମାନେ ପଚାରିଲେ—'ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କାହିଁକି ଏଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି?'
ଗ୍ରାହାଃ ପଞ୍ଚ ଵସନ୍ତ୍ଯେଷୁ ହରନ୍ତି ଚ ତପୋଧନାନ୍। ତତ ଏତାନି ଵର୍ଜ୍ଯନ୍ତେ ତୀର୍ଥାନି କୁରୁନନ୍ଦନ
'ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚଟି ମଗର ବସେ, ସେମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।'
ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଵାର୍ଯମାଣସ୍ତପୋଧନୈଃ। ଜଗାମ ତାନି ତୀର୍ଥାନି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପୁରୁଷସତ୍ତମଃ
ଏହା ଶୁଣି, ମହାବାହୁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ବାଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଇ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ତତଃ ସୌଭଦ୍ରମାସାଦ୍ଯ ମହର୍ଷେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍। ଵିଗାହ୍ଯ ସହସା ଶୂରଃ ସ୍ନାନଂ ଚକ୍ରେ ପରନ୍ତପଃ
ତାପରେ, ସେ ସୌଭଦ୍ର ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି, ସତ୍ୱରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶତ୍ରୁଦଳନୀ ନାୟକ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଅଥ ତଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରମନ୍ତର୍ଜଲଚରୋ ମହାନ୍। ଜଗ୍ରାହ ଚରଣେ ଗ୍ରାହଃ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ଏବେ, ଜଳ ଭିତରେ ବସୁଥିବା ବଡ଼ ମଗର କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କର ପାଦ ଧରି ନେଲା, ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ତମାଦାଯ କୌନ୍ତେଯୋ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ଜଲେଚରମ୍। ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ମହାବାହୁର୍ବଲେନ ବଲିନାଂ ଵରଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ମହାବାହୁ, ସେ ଜଳଚର ମଗରଟିକୁ ଧରି, ଯେଉଁଠି ଏହା ଫୁରୁଫାରୁ କରୁଥିଲା, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଉପରକୁ ଉଠିଲେ।
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏଵ ଗ୍ରାହସ୍ତୁ ସୋଽର୍ଜୁନେନ ଯଶସ୍ଵିନା। ବଭୂଵ ନାରୀ କଲ୍ଯାଣୀ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷଇତା
ଯେତେବେଳେ ଯଶସ୍ୱୀ ଅର୍ଜୁନ ଏହାକୁ ଟାଣିଲେ, ସେ ମଗରଟି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣେ ନାରୀରେ ପରିଣତ ହେଲା।
ଦୀପ୍ଯମାନା ଶ୍ରିଯା ରାଜନ୍ଦିଵ୍ଯରୂପା ମନୋରମା। ତଦଦ୍ଭୁତଂ ମହଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଓ ରାଜା, ଶ୍ରୀରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷକ ରୂପରେ ଯୁକ୍ତ, କୁନ୍ତୀର ପୁଅ ଧନଞ୍ଜୟ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପରମପ୍ରୀତ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। କା ଵୈ ତ୍ଵମସି କଲ୍ଯାଣିକୁତୋ ଵାଽସି ଜଲେଚରୀ
ସେ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଏଭଳି କହିଲେ: 'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଜଳରେ ବସିବା ତୁମର ଠିକଣା କ'ଣ?'
ଅପ୍ସରାଽସ୍ମି ମହାବାହୋ ଦେଵାରଣ୍ଯଵିହାରିଣୀ
'ମୁଁ ଏକ ଅପ୍ସରା, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି।'
ଇଷ୍ଟା ଧନପତେର୍ନିତ୍ଯଂ ଵର୍ଗା ନାମ ମହାବଲ। ମମ ସଖ୍ଯଶ୍ଚତସ୍ରୋଽନ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଃ କାମଗମାଃ ଶୁଭାଃ
'ଧନପତିଙ୍କର ନିତ୍ୟ ପ୍ରିୟ, ବର୍ଗା ନାମରେ ପରିଚିତ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳ ଅଛି; ତାଙ୍କ ସହିତ ଆଉ ଚାରିଜଣ ମୋର ସଖୀ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିପାରନ୍ତି।'
ତାଭିଃ ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଯାତାଽସ୍ମି ଲୋକପାଲନିଵେଶନମ୍। ତତଃ ପଶ୍ଯାମହେ ସର୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
'ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲି; ସେଠାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ।'
ରୂପଵନ୍ତମଧୀଯାନମେକମେକାନ୍ତଚାରିଣମ୍। ତସ୍ଯୈଵ ତପସା ରାଜଂସ୍ତଦ୍ଵଯଂ ତେଜସା ଵୃତମ୍
'ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଖିବାରେ ସୁନ୍ଦର, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଏକାକି ଚଳିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆବୃତ ହୋଇଗଲୁ।'
ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ତଂ ଦେଶଂ ଇତ୍ଵଂ ସର୍ଵ ଵ୍ଯକାଶଯତ୍। ତସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତପସ୍ତାଦୃଗ୍ରୂପଚାଦ୍ଭୁତମୁତ୍ତମମ୍
'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ସେ ସେଠି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଉତ୍ତମ ରୂପକୁ ଦେଖି ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲୁ।'
ଅଵତୀର୍ଣାଃ ସ୍ମ ତଂ ଦେଶଂ ତପୋଵିଘ୍ନଚିକୀର୍ଷଯା। ଅହଂ ଚ ସୌରଭେଯୀ ଚ ସମୀଚୀ ବୁଦ୍ବୁଦା ଲତା
'ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ବିଘ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମେ ସେଠି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲୁ; ମୁଁ, ସୌରଭେୟୀ, ସମୀଚୀ, ବୁଦ୍ବୁଦା ଓ ଲତା।'
ଯୌଗପଦ୍ଯେନ ତଂ ଵିପ୍ରମଭ୍ଯଗଚ୍ଛାମ ଭାରତ। ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋଽଥହସନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଲୋଭଯିତ୍ଵା ଚ ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ
'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଗୀତ ଗାଇ, ହସୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲୁ, ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲୁ।'
ସ ଚ ନାସ୍ମାସୁ କୃତଵାନ୍ମନୋ ଵୀର କଥଂଚନ। ନାକମ୍ପତ ମହାତେଜାଃ ସ୍ଥିତସ୍ତପସି ନିର୍ମଲେ
'କିନ୍ତୁ ସେ ମହାତ୍ମା ଆମ ପ୍ରତି କେବେ ମନ ଦେଲେ ନାହିଁ; ଶୁଦ୍ଧ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହି, କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ।'
ସୋଽଶପତ୍କୁପିତୋଽସ୍ମାଂସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭ। ଗ୍ରାହଭୂତା ଜଲେ ଯୂଯଂ ଚରିଷ୍ଯଥ ଶତଂ ସମାଃ
'ତେଣୁ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆମକୁ ଶାପ ଦେଲେ, ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟଶ୍ରେଷ୍ଠ: "ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ହେବ।"'
ତତୋ ଵଯଂ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତାଃ ସର୍ଵା ଭାରତସତ୍ତମ। ଅଯାମ ଶରଣଂ ଵିପ୍ରଂ ତଂ ତପୋଧନମଚ୍ଯୁତମ୍
ଏହା ଦେଖି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ଓ ଅଚଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲୁ।
ରୂପେଣ ଵଯସା ଚୈଵ କନ୍ଦର୍ପେଣ ଚ ଦର୍ପିତାଃ। ଅଯୁକ୍ତଂ କୃତଵତ୍ଯଃ ସ୍ମ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ନୋ ଦ୍ଵିଜ
'ଆମର ରୂପ, ବୟସ ଓ ମାୟାରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ଅନୁଚିତ କାମ କରିଦେଲୁ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମକୁ ମାଫ କର।'
ଏଷ ଏଵ ଵଧୋଽସ୍ମାକଂ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତପୋଧନ। ଯଦ୍ଵଯଂ ସଂଶିତାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଲୋବ୍ଧୁଂ ତ୍ଵାମିହାଗତାଃ
'ଏହି ଦଣ୍ଡ ଆମ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ଆସିଛି, ହେ ତପସ୍ୱୀ; କାରଣ ଆମେ ଏଠିକୁ ଏମିତି ଏକ ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲୁ।'
ଅଵଧ୍ଯାସ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସୃଷ୍ଟା ମନ୍ଯନ୍ତେ ଧର୍ମଚାରିଣଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମେଣ ଵର୍ଧ ତ୍ଵଂ ନାସ୍ମନ୍ହିଂସିତୁମର୍ହସି
'ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକମାନେ ନାରୀମାନେ ଅବଧ୍ୟ ଭାବିଥାନ୍ତି; ତେଣୁ ଧର୍ମରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଅ, ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ମୈତ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଯତେ। ସତ୍ଯୋ ଭଵତୁ କଲ୍ଯାଣ ଏଷ ଵାଦୋ ମନୀଷିଣାମ୍
'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ମିତ୍ର ଓ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ, ହେ ଶୁଭେ, ଏହି ହେଉଛି ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କର ମତ।'
ଶରଣଂ ଚ ପ୍ରପନ୍ନାନାଂ ଶିଷ୍ଟାଃ କୁର୍ଵନ୍ତି ପାଲନମ୍। ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ସ୍ମ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
'ଶିଷ୍ଟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଆମେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ, ତେଣୁ ଆମକୁ କ୍ଷମା କର।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶୁଭକର୍ମକୃତ୍। ପ୍ରସାଦଂ କୃତଵାନ୍ଵୀର ରଵିସୋମସମପ୍ରଭଃ
ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ ପରେ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ହେ ବୀର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଦୟା କରିଲେ।
ଶତଂ ଶତସହସ୍ରଂ ତୁ ସର୍ଵମକ୍ଷଯ୍ଯଵାଚକମ୍। ପରିମାଣଂ ଶତଂ ତ୍ଵେତନ୍ନେଦମକ୍ଷଯ୍ଯଵାଚକମ୍
ସେଠାରେ ଶତ, ଶତ ହଜାର ଯେପରି ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମାତ୍ର ଶତ ହେଉଛି ଏହାର ପରିମାଣ, ଏହାକୁ ଅକ୍ଷୟ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।
ଯଦା ଚ ଵୋ ଗ୍ରାହଭୂତା ଗୃହ୍ଣନ୍ତୀଃ ପୁରୁଷାଞ୍ଜଲେ। ଉତ୍କର୍ଷତି ଜଲାତ୍ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥଲଂ ପୁରୁଷସତ୍ତମଃ
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରାହ ହୋଇ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରିଥାଉ, ସେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ପାଣିରୁ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ଆଣିଦିଅନ୍ତି।