ତମୁଵାଚାଥ ରାଜା ସ ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ। ରାଜା ପ୍ରଭଞ୍ଜନୋ ନାମ କୁଲେଽସ୍ମିନ୍ସଂବଭୂଵ ହ
ତେବେ ରାଜା ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, 'ଏହି ବଂଶରେ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ।'
ଅପୁତ୍ରଃ ପ୍ରସଵେନାର୍ଥୀ ତପସ୍ତେପେ ସ ଉତ୍ତମମ୍। ଉଗ୍ରେଣ ତପସା ତେନ ଦେଵଦେଵଃ ପିନାକଧୃକ୍
ସେ ପୁଅ ନଥିଲେ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚତମ ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ଦେବତା, ପିଣାକଧାରୀ ଭଗବାନ—
ଈଶ୍ଵରସ୍ତୋଷିତଃ ପାର୍ଥ ଦେଵଦେଵଃ ଉମାପତିଃ। ସ ତସ୍ମୈ ଭଘଵାନ୍ପ୍ରାଦାଦେକୈକଂ ପ୍ରସଵଂ କୁଲେ
ହେ ପାର୍ଥ, ଦେବମାନ୍ୟ ଉମାଙ୍କର ପତି ଭଗବାନ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ଏହି ବଂଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ କରି ସନ୍ତାନ ଦେଲେ।
ଏକୈକଃ ପ୍ରସଵସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭଵତ୍ଯସ୍ମିନ୍କୁଲେ ସଦା। ତେଷାଂ କୁମାରାଃ ସର୍ଵେଷାଂ ପୂର୍ଵେଷାଂ ମମ ଜଜ୍ଞିରେ
ଏହି ନିୟମ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ବଂଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣଙ୍କୁ ସଦା ଗୋଟିଏ କରି ସନ୍ତାନ ହୁଏ। ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଏଭଳି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଏକା ଚ ମମ କନ୍ଯେଯଂ କୁଲସ୍ଯୋତ୍ପାଦନୀ ଭୃଶମ୍। ପୁତ୍ରୋ ମମାଯମିତି ମେ ଭାଵନା ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଏହି ମୋ ଏକମାତ୍ର ଝିଅ ବଂଶର ଅବିରତି ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ମୋର ଭାବନା ଥିଲା—'ଏହି ମୋ ପୁଅ'। ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୁତ୍ରିକାହେତୁଵିଧିନା ସଂଜ୍ଞିତା ଭରତର୍ଷଭ। ତସ୍ମାଦେକଃ ସୁତୋ ଯୋଽସ୍ଯାଂ ଜାଯତେ ଭାରତ ତ୍ଵଯା
ପୁତ୍ରିକା ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଝିଅରୁ ଯେଉଁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିବ, ସେ ତୁମର ହେବ।
ଏତଚ୍ଛୁଲ୍କଂ ଭଵତ୍ଵସ୍ଯାଃ କୁଲକୃଜ୍ଜାଯତାମିହ। ଏତେନ ସମଯେନେମାଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ପାଣ୍ଡଵ
ଏହି ନିୟମ ହେଉ ଏହାର ବିବାହ ଶୁଲ୍କ—ଏହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ ବଂଶକୁ ଅଗ୍ରସର କରିବ। ଏହି ଶର୍ତ୍ତରେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ। `ମାସେ ତ୍ରଯୋଦଶେ ପାର୍ଥଃ କୃତ୍ଵା ଵୈଵାହିକୀଂ କ୍ରିଯାମ୍।' ଉଵାସ ନଗରେ ତସ୍ମିନ୍ମାସାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ସ ତଯା ସହ
ସେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଇ, ଝିଅଟିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତେରୋଟିଏ ମାସରେ ବିବାହ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ସେ ତିନି ମାସ ତାଙ୍କ ସହ ଏହି ସହରରେ ବସିଲେ।
ତତଃ ସମୁଦ୍ରେ ତୀର୍ଥାନି ଦକ୍ଷିମେ ଭରତର୍ଷଭଃ। ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ସୁପୁଣ୍ଯାନି ସୋଭିତାନି ତପସ୍ଵିଭିଃ
ତାପରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ବସିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁଠି ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଵର୍ଜଯନ୍ତି ସ୍ମ ତୀର୍ତାନି ତତ୍ର ପଞ୍ଚ ସମ ତାପସାଃ। ଅଵକୀର୍ଣାନି ଯାନ୍ଯାସନ୍ପୁରସ୍ତାତ୍ତୁ ତପସ୍ଵିଭିଃ
ସେଠାରେ, ପାଞ୍ଚଜଣ ତପସ୍ୱୀ ସେଇ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଅପବିତ୍ର କରିଥିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯତୀର୍ଥଂ ସୌଭଦ୍ରଂ ପୌଲୋମଂ ଚ ସୁପାଵନମ୍। କାରନ୍ଧମଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଚ ମହମେଧଫଲଂ ଚ ତତ୍
ସେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ସୌଭଦ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ପୌଲୋମ, ଶାନ୍ତ କାରନ୍ଧମ ଏବଂ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞଫଳ ଦେଉଥିବା ତୀର୍ଥ ଦେଖିଲେ।
ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ତୁ ପାପପ୍ରଶମନଂ ମହତ୍। ଏତାନି ପଞ୍ଚ ତୀର୍ଥାନି ଦଦର୍ଶ କୁରୁସତ୍ତମଃ
ସେ ମହାପାପ ନାଶକ ଭାରଦ୍ୱାଜ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ତୀର୍ଥକୁ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖିଲେ।
ଵିଵିକ୍ତାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷ୍ଯାଥ ତାନି ତୀର୍ଥାନି ପାଣ୍ଡଵଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵର୍ଜ୍ଯମାନାନି ମୁନିଭିର୍ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିଭିଃ
ପାଣ୍ଡବ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସୁନି:ଶବ୍ଦ ଏବଂ ମୁନିମାନେ ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଏଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।
ତପସ୍ଵିନସ୍ତତୋଽପୃଚ୍ଛତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ କୁରୁନନ୍ଦନଃ। ତୀର୍ଥାନୀମାନି ଵର୍ଜ୍ଯନ୍ତେ କିମର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ତାପରେ, କୁରୁନନ୍ଦନ ହାତ ଜୋଡ଼ି ତପସ୍ୱୀମାନେ ପଚାରିଲେ—'ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କାହିଁକି ଏଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି?'
ଗ୍ରାହାଃ ପଞ୍ଚ ଵସନ୍ତ୍ଯେଷୁ ହରନ୍ତି ଚ ତପୋଧନାନ୍। ତତ ଏତାନି ଵର୍ଜ୍ଯନ୍ତେ ତୀର୍ଥାନି କୁରୁନନ୍ଦନ
'ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚଟି ମଗର ବସେ, ସେମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।'
ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଵାର୍ଯମାଣସ୍ତପୋଧନୈଃ। ଜଗାମ ତାନି ତୀର୍ଥାନି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପୁରୁଷସତ୍ତମଃ
ଏହା ଶୁଣି, ମହାବାହୁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ବାଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଇ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ତତଃ ସୌଭଦ୍ରମାସାଦ୍ଯ ମହର୍ଷେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍। ଵିଗାହ୍ଯ ସହସା ଶୂରଃ ସ୍ନାନଂ ଚକ୍ରେ ପରନ୍ତପଃ
ତାପରେ, ସେ ସୌଭଦ୍ର ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି, ସତ୍ୱରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶତ୍ରୁଦଳନୀ ନାୟକ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଅଥ ତଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରମନ୍ତର୍ଜଲଚରୋ ମହାନ୍। ଜଗ୍ରାହ ଚରଣେ ଗ୍ରାହଃ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ଏବେ, ଜଳ ଭିତରେ ବସୁଥିବା ବଡ଼ ମଗର କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କର ପାଦ ଧରି ନେଲା, ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ତମାଦାଯ କୌନ୍ତେଯୋ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ଜଲେଚରମ୍। ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ମହାବାହୁର୍ବଲେନ ବଲିନାଂ ଵରଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ମହାବାହୁ, ସେ ଜଳଚର ମଗରଟିକୁ ଧରି, ଯେଉଁଠି ଏହା ଫୁରୁଫାରୁ କରୁଥିଲା, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଉପରକୁ ଉଠିଲେ।
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏଵ ଗ୍ରାହସ୍ତୁ ସୋଽର୍ଜୁନେନ ଯଶସ୍ଵିନା। ବଭୂଵ ନାରୀ କଲ୍ଯାଣୀ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷଇତା
ଯେତେବେଳେ ଯଶସ୍ୱୀ ଅର୍ଜୁନ ଏହାକୁ ଟାଣିଲେ, ସେ ମଗରଟି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣେ ନାରୀରେ ପରିଣତ ହେଲା।
ଦୀପ୍ଯମାନା ଶ୍ରିଯା ରାଜନ୍ଦିଵ୍ଯରୂପା ମନୋରମା। ତଦଦ୍ଭୁତଂ ମହଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଓ ରାଜା, ଶ୍ରୀରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷକ ରୂପରେ ଯୁକ୍ତ, କୁନ୍ତୀର ପୁଅ ଧନଞ୍ଜୟ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପରମପ୍ରୀତ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। କା ଵୈ ତ୍ଵମସି କଲ୍ଯାଣିକୁତୋ ଵାଽସି ଜଲେଚରୀ
ସେ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଏଭଳି କହିଲେ: 'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଜଳରେ ବସିବା ତୁମର ଠିକଣା କ'ଣ?'
ଅପ୍ସରାଽସ୍ମି ମହାବାହୋ ଦେଵାରଣ୍ଯଵିହାରିଣୀ
'ମୁଁ ଏକ ଅପ୍ସରା, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି।'
ଇଷ୍ଟା ଧନପତେର୍ନିତ୍ଯଂ ଵର୍ଗା ନାମ ମହାବଲ। ମମ ସଖ୍ଯଶ୍ଚତସ୍ରୋଽନ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଃ କାମଗମାଃ ଶୁଭାଃ
'ଧନପତିଙ୍କର ନିତ୍ୟ ପ୍ରିୟ, ବର୍ଗା ନାମରେ ପରିଚିତ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳ ଅଛି; ତାଙ୍କ ସହିତ ଆଉ ଚାରିଜଣ ମୋର ସଖୀ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିପାରନ୍ତି।'
ତାଭିଃ ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଯାତାଽସ୍ମି ଲୋକପାଲନିଵେଶନମ୍। ତତଃ ପଶ୍ଯାମହେ ସର୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
'ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲି; ସେଠାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ।'
ରୂପଵନ୍ତମଧୀଯାନମେକମେକାନ୍ତଚାରିଣମ୍। ତସ୍ଯୈଵ ତପସା ରାଜଂସ୍ତଦ୍ଵଯଂ ତେଜସା ଵୃତମ୍
'ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଖିବାରେ ସୁନ୍ଦର, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଏକାକି ଚଳିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆବୃତ ହୋଇଗଲୁ।'
ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ତଂ ଦେଶଂ ଇତ୍ଵଂ ସର୍ଵ ଵ୍ଯକାଶଯତ୍। ତସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତପସ୍ତାଦୃଗ୍ରୂପଚାଦ୍ଭୁତମୁତ୍ତମମ୍
'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ସେ ସେଠି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଉତ୍ତମ ରୂପକୁ ଦେଖି ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲୁ।'
ଅଵତୀର୍ଣାଃ ସ୍ମ ତଂ ଦେଶଂ ତପୋଵିଘ୍ନଚିକୀର୍ଷଯା। ଅହଂ ଚ ସୌରଭେଯୀ ଚ ସମୀଚୀ ବୁଦ୍ବୁଦା ଲତା
'ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ବିଘ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମେ ସେଠି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲୁ; ମୁଁ, ସୌରଭେୟୀ, ସମୀଚୀ, ବୁଦ୍ବୁଦା ଓ ଲତା।'
ଯୌଗପଦ୍ଯେନ ତଂ ଵିପ୍ରମଭ୍ଯଗଚ୍ଛାମ ଭାରତ। ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋଽଥହସନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଲୋଭଯିତ୍ଵା ଚ ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ
'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଗୀତ ଗାଇ, ହସୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲୁ, ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲୁ।'
ସ ଚ ନାସ୍ମାସୁ କୃତଵାନ୍ମନୋ ଵୀର କଥଂଚନ। ନାକମ୍ପତ ମହାତେଜାଃ ସ୍ଥିତସ୍ତପସି ନିର୍ମଲେ
'କିନ୍ତୁ ସେ ମହାତ୍ମା ଆମ ପ୍ରତି କେବେ ମନ ଦେଲେ ନାହିଁ; ଶୁଦ୍ଧ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହି, କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ।'