ନିଵିଷ୍ଟେ ତତ୍ର କୌନ୍ତେଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଚ ଭାରତ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ଵିପ୍ରାସ୍ତେ ପ୍ରାଦୁଶ୍ଚକ୍ରୁରନେକଶଃ
କୌନ୍ତେୟ ଏଠାରେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନିବାସ କରିବା ପରେ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବହୁ ଥର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତେଷୁ ପ୍ରବୋଧ୍ଯମାନେଷୁ ଜ୍ଵଲିତେଷୁ ହୁତେଷୁ ଚ। କୃତପୁଷ୍ପୋପହାରେଷୁ ତୀରାନ୍ତରଗତେଷୁ ଚ
ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଯାଉଥିଲା, ହୋମ ହେଉଥିଲା, ଫୁଲ ଦିଆଯାଉଥିଲା ଏବଂ ପୁରୋହିତମାନେ ତୀର ପାଖରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ,
କୃତାଭିଷେକୈର୍ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିର୍ନିଯତୈଃ ସତ୍ପଥେ ସ୍ଥିତୈଃ। ଶୁଶୁଭେଽତୀଵ ତଦ୍ରାଜନ୍ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରଂ ମହାତ୍ମଭିଃ
ଅନେକ ପଣ୍ଡିତ, ନିୟମିତ ଏବଂ ଧର୍ମପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଦ୍ୱାରକୁ ଅତି ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ।
ତଥା ପର୍ଯାକୁଲେ ତସ୍ମିନ୍ନିଵେଶେ ପାଣ୍ଡଵର୍ଷଭଃ। ଅଭିଷେକାଯ କୌନ୍ତେଯୋ ଗଙ୍ଗାମଵତତାର ହ
ସେଠାରେ ଶିବିର ଅତି ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌନ୍ତେୟ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାରେ ଅବତରିଲେ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ କୃତ୍ଵା ସ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତାମହାନ୍। ଉତ୍ତିତୀର୍ଷୁର୍ଜଲାଦ୍ରାଜନ୍ନଗ୍ନିକାର୍ଯଚିକୀର୍ଷଯା
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ରାଜା ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜଳ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଅପକୃଷ୍ଟୋ ମହାବାହୁର୍ନାଗରାଜସ୍ଯ କନ୍ଯଯା। ଅନ୍ତର୍ଜଲେ ମହାରାଜ ଉଲୂପ୍ଯା କାମଯାନଯା
ତାପରେ, ବଳଶାଳୀ ତାଙ୍କୁ ନାଗରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ଉଲୂପୀ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଚାହାଁଥିଲେ, ଜଳ ଭିତରକୁ ଟାଣିନେଲେ।
ଦଦର୍ଶ ପାଣ୍ଡଵସ୍ତତ୍ର ପାଵକଂ ସୁସମାହିତଃ। କୌରଵ୍ଯସ୍ଯାଥ ନାଗସ୍ଯ ଭଵନେ ପରମାର୍ଚିତେ
ସେଠାରେ, ପାଣ୍ଡବ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, କୌରବ ନାଗରାଜଙ୍କ ଅତି ଶୋଭାମୟ ମହଳରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ରାଗ୍ନିକାର୍ଯଂ କୃତଵାନ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଅଶଙ୍କମାନେନ ହୁତସ୍ତେନାତୁଷ୍ଯଦ୍ଧୁତାଶନଃ
ସେଠାରେ କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ହୋମ କରିବାରୁ ଅଗ୍ନିଦେବ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ସ କୃତ୍ଵା ତୁ ନାଗରାଜସୁତାଂ ତଦା। ପ୍ରସହନ୍ନିଵ କୌନ୍ତେଯ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, କୌନ୍ତେୟ ତାପରେ ନାଗରାଜଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ମନେ ଅପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ—
କିମିଦଂ ସାହସଂ ଭୀରୁ କୃତଵତ୍ଯସି ଭାମିନି। କଶ୍ଚାଯଂ ସୁଭଗେ ଦେଶଃ କା ଚ ତ୍ଵଂ କସ୍ଯ ଵାତ୍ମଜା
‘ଏହି କଣ ଅସାବଧାନ କାମ କଲୁଛ, ଭୟଭିତା? ଏହି ସ୍ଥାନ କଣ, ଶୁଭେ? ତୁମେ କିଏ? କାହାର କନ୍ୟା?’
ଐରାଵତକୁଲେ ଜାତଃ କୌରଵ୍ଯୋ ନାମ ପନ୍ନଗଃ। ତସ୍ଯାସ୍ମି ଦୁହିତା ରାଜନ୍ନୁଲୂପୀ ନାମ ପନ୍ନଗୀ
‘ଏଇରାବତ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କୌରବ୍ୟ ନାଗରାଜ ନାମକ ନାଗଙ୍କ ମୁଁ କନ୍ୟା, ରାଜା, ମୋ ନାମ ଉଲୂପୀ।’
ସାଽହଂ ତ୍ଵାମଭିଷେକାର୍ଥମଵତୀର୍ଣଂ ସମୁଦ୍ଗାମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର କନ୍ଦର୍ପେଣାଭିମୂର୍ଚ୍ଛିତା
‘ତୁମକୁ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଅବତରିତ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରେମରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇଗଲି।’
ତାଂ ମାମନଙ୍ଗଗ୍ଲପିତାଂ ତ୍ଵତ୍କୃତେ କୁରୁନନ୍ଦନ। ଅନନ୍ଯାଂ ନନ୍ଦଯସ୍ଵାଦ୍ଯ ପ୍ରଦାନେନାତ୍ମନୋଽନଘ
‘କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରେମରେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚାହେଁନି। ଏଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି କର, ନିର୍ମଳ ମନେ ନିଜକୁ ମୋତେ ଦିଅ।’
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମିଦଂ ଭଦ୍ରେ ମମ ଦ୍ଵାଦଶମାସିକମ୍। ଧର୍ମରାଜେନ ଚାଦିଷ୍ଟଂ ନାହମସ୍ମି ସ୍ଵଯଂ ଵଶଃ
‘ମୋର ଏହି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ; ଏହା ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ।’
ତଵ ଚାପି ପ୍ରିଯଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଜଲଚାରିଣି। ଅନୃତଂ ନୋକ୍ତପୂର୍ଵଂ ଚ ମଯା କିଂଚନ କର୍ହିଚିତ୍
‘ତଥାପି, ଜଳଚରିଣୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନି।’
କଥଂ ଚ ନାନୃତଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ତଵ ଚାପି ପ୍ରିଯଂ ଭଵେତ୍। ନ ଚ ପୀଡ୍ଯେତ ମେ ଧର୍ମସ୍ତଥା କୁର୍ଯା ଭୁଜଙ୍ଗମେ
‘କିପରି ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହିବି ନାହିଁ, ତୁମକୁ ଖୁସି କରିବି ଏବଂ ମୋର ଧର୍ମକୁ ଅପମାନ କରିବି ନାହିଁ? ଏହିପରି ଭାବେ, ନାଗକନ୍ୟା, ମୁଁ କାମ କରିବି।’
ଜାନାମ୍ଯହଂ ପାଣ୍ଡଵେଯ ଯଥା ଚରସି ମେଦିନୀମ୍। ଯଥା ଚ ତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମିଦମାଦିଷ୍ଟଵାନ୍ଗୁରୁଃ
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ମୁଁ ଜାଣେଁ କି ତୁମେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କିପରି ଚରଣ କରୁଛ, ଏବଂ ତୁମ ଗୁରୁ ତୁମକୁ ଯେ ପବିତ୍ରତା ରହିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେଥିରେ କିପରି ଅନୁସରଣ କରୁଛ।
ପରସ୍ପରଂ ଵର୍ତମାନାନ୍ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯାତ୍ମଜାଂ ପ୍ରତି। ଯୋ ନୋଽନୁପ୍ରଵିଶେନ୍ମୋହାତ୍ସ ଵୈ ଦ୍ଵାଦଶମାସିକମ୍
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ରହୁଥିବାବେଳେ, ଯଦି କିଏ ମୂର୍ଖତାରେ ଦ୍ରୁପଦର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବ, ସେଠିଏ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ବାସିତ ହେବାକୁ ପଡିବ।
ଵନେ ଚରେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମିତି ଵଃ ସମଯଃ କୃତଃ। ତଦିଦଂ ଦୌପଦୀହେତୋରନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଵାସନମ୍
ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ପବିତ୍ରତା ରଖିବା ପାଇଁ ତୁମମାନେ ଏକ ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଏହି ନିର୍ବାସନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
କୃତଵାଂସ୍ତତ୍ର ଧର୍ମାର୍ଥମତ୍ର ଧର୍ମୋ ନ ଦୁଷ୍ଯତି। ପରିତ୍ରାଣଂ ଚ କର୍ତଵ୍ଯମାର୍ତାନାଂ ପୃଥୁଲୋଚନ
ସେଠି ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ଧନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲ; ଏଥିରେ କୌଣସି ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହୁଏନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି, ହେ ବିଶାଳନୟନ।
କୃତ୍ଵା ମମ ପରିତ୍ରାଣଂ ତଵ ଧର୍ମୋ ନ ଲୁପ୍ଯତେ। ଯଦି ଵାପ୍ଯସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମୋଽପି ସ୍ଯାଦ୍ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଲେ ତୁମର ଧର୍ମ କମିବ ନାହିଁ; ଏହି ଧର୍ମର କିଛି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ ମଧ୍ୟ ହେଲେ, ତାହାର କିଛି ହେବ ନାହିଁ।
ସ ଚ ତେ ଧର୍ମ ଏଵ ସ୍ଯାଦ୍ଦତ୍ଵା ପ୍ରାଣାନ୍ମମାର୍ଜୁନ। ଭକ୍ତାଂ ଚ ଭଜ ମାଂ ପାର୍ଥ ସତାମେତନ୍ମତଂ ପ୍ରଭୋ
ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି କାମ ତୁମ ପାଇଁ ଧର୍ମ ହେବ। ହେ ପାର୍ଥ, ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦେଖାଅ, କାରଣ ଏହି ମତ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନଙ୍କର।
ନ କରିଷ୍ଯସି ଚେଦେଵଂ ମୃତାଂ ମାମୁପଧାରଯ। ପ୍ରାଣଦାନାନ୍ମହାବାହୋ ଚର ଧର୍ମମନୁତ୍ତମମ୍
ଯଦି ଏଭଳି କରିବ ନାହଁ, ତେବେ ମୋତେ ମୃତ ଭାବିବ। ହେ ବଳଶାଳୀ, ଜୀବନ ଦେଇ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର।
ଶରଣଂ ଚ ପ୍ରପନ୍ନାସ୍ମି ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଦୀନାନନାଥାନ୍କୌନ୍ତେଯ ପରିରକ୍ଷସି ନିତ୍ଯଶଃ
ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଶରଣ ନେଇଛି, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ତୁମେ ସଦା ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରାଶ୍ରୟମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।
ସାଽହଂ ଶର଼ଣମଭ୍ଯେମି ରୋରଵୀମି ଚ ଦୁଃଖିତା। ଯାଚେ ତ୍ଵାଂ ଚାଭିକାମାହଂ ତସ୍ମାତ୍କୁରୁ ମମ ପ୍ରିଯମ୍। ସ ତ୍ଵମାତ୍ମପ୍ରଦାନେନ ସକାମାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଏଭଳି ମୁଁ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ତୁମ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଇଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେଁ, ତେଣୁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର। ତୁମେ ନିଜକୁ ଦେଇ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯଃ ପନ୍ନଗେଶ୍ଵରକନ୍ଯଯା। କୃତଵାଂସ୍ତତ୍ତଥା ସର୍ଵଂ ଧର୍ମମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କାରଣମ୍
ନାଗରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ଏଭଳି କହିବା ପରେ, କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ ସମସ୍ତ କଥା ଧର୍ମକୁ ମନେରେ ରଖି ସେଠି ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ସ ନାଗଭଵନେ ରାତ୍ରିଂ ତାମୁଷିତ୍ଵା ପ୍ରତାପଵାନ୍। `ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ସ ତସ୍ଯାଂ ସୁମନୋହରମ୍
ସେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନାଗମହଳରେ ଏକ ରାତି ରହି, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପୁଅ ଦେଲେ।
ଇରାଵନ୍ତଂ ମହାଭାଗଂ ମହାବଲପରାକ୍ରମମ୍।' ଉଦିତେଽଭ୍ଯୁତ୍ଥିତଃ ସୂର୍ଯେ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ନିଵେଶନାତ୍
ସେ ମହାଭାଗ, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଥିବା ଇରାବନ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ କୌରବମାନଙ୍କ ନିବାସରୁ ବାହାରିଲେ।
ଆଗତସ୍ତୁ ପୁନସ୍ତତ୍ର ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରଂ ତଯା ସହ। ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗତା ସାଧ୍ଵୀ ଉଲୂପୀ ନିଜମନ୍ଦିରଂ
ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରକୁ ଫେରିଲେ; ଉଲୂପୀ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରମଜେଯତ୍ଵଂ ଜଲେ ସର୍ଵତ୍ର ଭାରତ। ସାଧ୍ଯା ଜଲଚରାଃ ସର୍ଵେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ମୋତେ ଜଳରେ ସବୁଠାରେ ଅଜୟତ୍ୱ ଦେଇ, ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ସିଦ୍ଧି ପାଇବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।