ଜରତ୍କାରୁଃ ସୁମହତା କାଲେନ ସ୍ଵର୍ଗମେଯିଵାନ୍। ଏତଦାଖ୍ଯାନମାସ୍ତୀକଂ ଯଥାଵତ୍କଥିତଂ ମଯା। ପ୍ରବ୍ରୂହି ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଲ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ତେ
ଜରତ୍କାରୁ ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ଏହି ଆସ୍ତୀକଙ୍କର କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କହିଲି। ଭୃଗୁବଂଶର ସିଂହ, ଆଉ କଣ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ସୌତେ ତ୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵେମାଂ ଵିସ୍ତରେଣ କଥାଂ ପୁନଃ। ଆସ୍ତୀକସ୍ଯ କଵେଃସାଧୋଃ ଶୁଶ୍ରୂଷା ପରମା ହିନଃ
ହେ ସୌତି, ଆମେ ଏହି ଆସ୍ତୀକ ମୁନିଙ୍କର କଥା ଆଉ ଏକଥର ଖୁବ ଭଲଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।
ମଧୁରଂ କଥ୍ଯତେ ସୌମ୍ଯ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣାକ୍ଷରପଦଂ ତ୍ଵଯା। ପ୍ରୀଯାମହେ ଭୃଶଂ ତାତ ପିତେଵେଦଂ ପ୍ରଭାଷସେ
ହେ ସୁମଧୁର କଥନକାର, ତୁମେ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହ; ଆମେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଉଛୁ, ପିତାଙ୍କ ପରି ତୁମେ ଆମ ସହ କଥା ହେଉଛ।
ଅସ୍ମଚ୍ଛୁଶ୍ରୂଷଣେ ନିତ୍ଯଂ ପିତା ହି ନିରତସ୍ତଵ। ଆଚଷ୍ଟୈତଦ୍ଯଥାଽଽକ୍ଯାନଂ ପିତା ତେତ୍ଵଂ ତଥା ଵଦ
ତୁମର ପିତା ସଦା ଆମ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣିଥିଲେ; ଯେପରି ତୁମ ପିତା ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କହ।
ଆଯୁଷ୍ମନ୍ନିଦମାଖ୍ଯାନମାସ୍ତୀକଂ କଥଯାମି ତେ। ଯଥାଶ୍ରୁତଂ କଥଯତଃ ସକାଶାଦ୍ଵୈ ପିତୁର୍ମଯା
ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆସ୍ତୀକଙ୍କର କଥା କହିବି, ଯେପରି ମୁଁ ମୋର ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ସେପରି ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି।
ପୁରା ଦେଵଯୁଗେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରଜାପତିସୁତେ ଶୁଭେ। ଆସ୍ତାଂ ଭଗିନ୍ଯୌ ରୂପେଣ ସମୁପେତେଽଦ୍ଭୁତେଽନଘ
ପୁରୁଣା ଦେବଯୁଗରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଦୁଇ ଝିଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ, ହେ ନିଷ୍ପାପ।
ତେ ଭାର୍ଯେ କଶ୍ଯପସ୍ଯାସ୍ତାଂ କଦ୍ରୂଶ୍ଚ ଵିନତା ଚ ହ। ପ୍ରାଦାତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଵରଂ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରଜାପତିସମଃ ପତିଃ
ସେ ଦୁଇଜଣୀ, କଦ୍ରୁ ଓ ବିନତା, କଶ୍ୟପଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଦେଲେ।
କଶ୍ଯପୋ ଧର୍ମପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତଃ। ଵରାତିସର୍ଗଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ କଶ୍ଯପାଦୁତ୍ତମଂ ଚ ତେ
କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀମାନେ ସହ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଇଚ୍ଛା ଶୁଣି—
ହର୍ଷାଦପ୍ରତିମାଂ ପ୍ରୀତିଂ ପ୍ରାପତୁଃ ସ୍ମ ଵରସ୍ତ୍ରିଯୌ। ଵଵ୍ରେ କଦ୍ରୂଃ ସୁତାନ୍ନାଗାନ୍ସହସ୍ରଂ ତୁଲ୍ଯଵର୍ଚସଃ
ସେ ଦୁଇଜଣୀ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବାର ବର ପାଇଲେ; କଦ୍ରୁ ଏକ ହଜାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁଅ ଚାହିଲେ।
ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ଵିନତା ଵଵ୍ରେ କଦ୍ରୂପୁତ୍ରାଧିକୌ ବଲେ। ତେଜସା ଵପୁଷା ଚୈଵ ଵିକ୍ରମେଣାଧିକୌ ଚ ତୌ
ବିନତା ଦୁଇଟି ପୁଅ ଚାହିଲେ, ଯେଉଁମାନେ କଦ୍ରୁଙ୍କ ପୁଅମାନେଠାରୁ ଶକ୍ତି, ତେଜ, ରୂପ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଅଧିକ ହେବେ।
ତସ୍ଯୈ ଭର୍ତା ଵରଂ ପ୍ରାଦାଦୀଦୃସୌ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତଃ। ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଚାହ କଶ୍ଯପଂ ଵିନତା ତଦା
ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଏହି ବର ଦେଲେ—'ଏପରି ପୁଅ ତୁମ ପାଖରେ ଜନ୍ମିବେ।' ବିନତା ତେବେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏହିପରି ହେଉ।'
ଯଥାଵତ୍ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରଂ ତୁଷ୍ଟାଭଵତ୍ତଦା। କୃତକୃତ୍ଯା ତୁ ଵିନତା ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵୀର୍ଯାଧିକୌ ସୁତୌ
ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ, ସେପରି ବର ପାଇ ବିନତା ଖୁସି ହେଲେ; ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ ଦୁଇଟି ପୁଅ ପାଇ ନିଜକୁ ସଫଳ ମନେ କଲେ।
କଦ୍ରୂଶ୍ଚ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁଲ୍ଯଵର୍ଚସାମ୍। ଧାର୍ଯୌ ପ୍ରଯତ୍ନତୋ ଗର୍ଭାଵିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମହାତପାଃ
କଦ୍ରୁ ଏକ ହଜାର ଉଜ୍ୱଳ ପୁଅ ପାଇଲେ; ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ—'ତୁମେ ଦୁଇଜଣୀ ଆତ୍ମସଂଯମରେ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କର।'
ତେ ଭାର୍ଯେ ଵରସଂତୁଷ୍ଟେ କଶ୍ଯପୋ ଵନମାଵିଶତ୍
ବର ପାଇ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, କଶ୍ୟପଙ୍କର ଦୁଇଜଣୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ଜନଯାମାସ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ଵେ ଚାଣ୍ଡେ ଵିନତା ତଦା। ତଯୋରଣ୍ଡାନି ନିଦଧୁଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ପରିଚାରିକାଃ
ସେ ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିନତା ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବ ଦେଲେ; ସେ ଡିମ୍ବଗୁଡ଼ିକୁ ଖୁସି ହୋଇ ସେବିକାମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ରଖିଲେ।
ସୋପସ୍ଵେଦେଷୁ ଭାଣ୍ଡେଷୁ ପଞ୍ଚଵର୍ଷଶତାନି ଚ। ତତଃ ପଞ୍ଚଶତେ କାଲେ କଦ୍ରୂପୁତ୍ରା ଵିନିଃସୃତାଃ
ଉଷ୍ଣ ଓ ଆର୍ଦ୍ର ପାତ୍ରରେ ପଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ରଖାଯାଇଥିଲା; ତାପରେ, ପଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ପରେ, କଦ୍ରୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବାହାରିଲେ।
ଅଣ୍ଡାଭ୍ଯାଂ ଵିନତାଯାସ୍ତୁ ମିଥୁନଂ ନ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ। ତତଃ ପୁତ୍ରାର୍ଥିନୀ ଦେଵୀ ଵ୍ରୀଡିତା ଚ ତପସ୍ଵିନୀ
ବିନତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବରୁ କୌଣସି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଲେନି। ତେଣୁ, ପୁଅ ଆଶାରେ ଏବଂ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେ ଦେବୀ ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅଣ୍ଡଂ ବିଭେଦ ଵିନତା ତତ୍ର ପୁତ୍ରମପଶ୍ଯତ। ପୂର୍ଵାର୍ଧକାଯସଂପନ୍ନମିତରେଣାପ୍ରକାଶତା
ବିନତା ଗୋଟିଏ ଡିମ୍ବ ଭାଙ୍ଗିଲେ ଏବଂ ତାହାର ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେହି ପୁଅର ଦେହ ଆଧା ଗଠିତ ଥିଲା, ଅନ୍ୟାଧା ଅଦୃଶ୍ୟ ରହିଗଲା।
ସ ପୁତ୍ରଃ କ୍ରୋଧସଂରବ୍ଧଃ ଶଶାପୈନାମିତି ଶ୍ରୁତିଃ। ଯୋଽହମେଵଂ କୃତୋ ମାତସ୍ତ୍ଵଯା ଲୋଭପରୀତଯା
ସେହି ପୁଅ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ମାଆକୁ ଶାପ ଦେଇ କହିଲେ, 'ମା, ତୁମେ ଲୋଭରେ ପଡି ମୋତେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିଛ।'
ଶରୀରେଣାସମଗ୍ରେଣ ତସ୍ମାଦ୍ଦାସୀ ଭଵିଷ୍ଯସି। ପଞ୍ଚ ଵର୍ଷଶତାନ୍ଯସ୍ଯା ଯଯା ଵିସ୍ପର୍ଧସେ ସହ
'ମୋ ଦେହ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବାରୁ, ଯାହା ସହ ତୁମେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଛ, ସେଠାରେ ପଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଦାସୀ ହେବ।'
ଏଷ ଚ ତ୍ଵାଂ ସୁତୋ ମାତର୍ଦାସୀତ୍ଵାନ୍ମୋଚଯିଷ୍ଯତି। ଯଦ୍ଯେନମପି ମାତସ୍ତ୍ଵଂ ମାମିଵାଣ୍ଡଵିଭେଦନାତ୍
'ମା, ଏହି ପୁଅ ତୁମକୁ ଦାସୀତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ କରିବ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପରି ତାଙ୍କର ଡିମ୍ବକୁ ଅପରିପକ୍ୱ ଅବସ୍ଥାରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉନାହାଁ।'
ନ କରିଷ୍ଯସ୍ଯନଙ୍ଗଂ ଵା ଵ୍ଯଙ୍ଗଂ ଵାପି ତପସ୍ଵିନମ୍। ପ୍ରତିପାଲଯିତଵ୍ଯସ୍ତେ ଜନ୍ମକାଲୋଽସ୍ଯ ଧୀରଯା
'ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଧୈର୍ୟ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର।'
ଵିଶିଷ୍ଟଂ ବଲମୀପ୍ସନ୍ତ୍ଯା ପଞ୍ଚଵର୍ଷଶତାତ୍ପରଃ। ଏଵଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପୁତ୍ରୋ ଵିନତାମନ୍ତରିକ୍ଷଗଃ
'ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଥିବା ପୁଅ ପାଇଁ ତୁମେ ପଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡିବ।' ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ସେ ପୁଅ ଆକାଶକୁ ଚଳିଗଲେ।
ଅରୁଣୋଽଦୃଶ୍ଯତ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରଭାତସମଯେ ତଦା। `ଉଦ୍ଯନ୍ନଥ ସହସ୍ରାଂଶୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମରୁଣଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଏହିପରେ, ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ଅରୁଣ ଦେଖାଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହଜାର କିରଣର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ।
ସ୍ଵତେଜସା ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ତମାତ୍ମନଃ ସମତେଜସମ୍। ସାରଥ୍ଯେ କଲ୍ପଯାମାସ ପ୍ରୀଯମାଣସ୍ତମୋନୁଦଃ
ସେ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ରଥର ସାରଥି କଲେ।
ସୋଽପି ତଂ ରଥମାରୁହ୍ଯ ଭାନୋରମିତତେଜସଃ। ସର୍ଵଲୋକପ୍ରଦୀପସ୍ଯ ହ୍ଯମରୋଽପ୍ଯରୁଣୋଽଭଵତ୍
ସେଉଁଠି, ଅରୁଣ ଅପାର ତେଜର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅମର ସାରଥି ହେଲେ।
ଗରୁଡୋଽପି ଯଥାକାଲଂ ଜଜ୍ଞେ ପନ୍ନଗଭୋଜନଃ। ସ ଜାତମାତ୍ରୋ ଵିନତାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଖମାଵିଶତ୍
ଗରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ସାପମାନେ ଖାଇଥିବା। ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସାଥି ସେ ବିନତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଚଳିଗଲେ।
ଆଦାସ୍ଯନ୍ନାତ୍ମନୋ ଭୋଜ୍ଯମନ୍ନଂ ଵିହିତମସ୍ଯ ଯତ୍। ଵିଧାତ୍ରା ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଲ କ୍ଷୁଧିତଃ ପତଗେଶ୍ଵରଃ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାହା ପାଇବାକୁ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଖାଦ୍ୟ ଆଶାରେ ଗରୁଡ଼ ଚାଲିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଭଗିନ୍ଯୌ ତେ ତପୋଧନ। ଅପଶ୍ଯତାଂ ସମାଯାନ୍ତମୁଚ୍ଚୈଃ ଶ୍ରଵସମନ୍ତିକାତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ତପସ୍ୟାଶୀଳ, ସେଇ ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଉଚ୍ଚଏଶ୍ରବାସ୍ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଯଂ ତୁ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ହୃଷ୍ଟରୂପମପୂଜଯନ୍। ମଥ୍ଯମାନେଽମୃତେ ଜାତମଶ୍ଵରତ୍ନମନୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେହି ଅଶ୍ୱମଣି ଅମୃତ ମଥନ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।