ତଥା ଦେଵନିକାଯାନାଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ମୁଖାନି ଚାଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଯେନ ଯାତି ତିଲୋତ୍ତମା
ଏହିପରି ଦେବମଣ୍ଡଳ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାକୁ ତିଲୋତ୍ତମା ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ମୁହଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତସ୍ଯା ଗାତ୍ରେ ନିପତିତା ଦୃଷ୍ଟିସ୍ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭୂଯିଷ୍ଠମୃତେ ଦେଵଂ ପିତାମହମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହରେ ସମସ୍ତ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା, କିନ୍ତୁ ପିତାମହ ଦେବଙ୍କ ଛଡ଼ି।
ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ତଯା ସର୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। କୃତମିତ୍ଯେଵ ତତ୍କାର୍ଯଂ ମେନିରେ ରୂପସଂପଦା
ତିଲୋତ୍ତମା ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ପରମ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଦ୍ୱାରା କାମ ସଫଳ ହେଇଛି ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ତିଲୋତ୍ତମାଯାଂ ତସ୍ଯାଂ ତୁ ଗତାଯାଂ ଲୋକଭାଵନଃ। `କୃତଂ କାର୍ଯମିତି ଶ୍ରୀମାନବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ପିତାମହଃ।' ସର୍ଵାନ୍ଵିସର୍ଜଯାମାସ ଦେଵାନୃଷିଗଣାଂଶ୍ଚ ତାନ୍
ତିଲୋତ୍ତମା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପିତାମହ କହିଲେ, 'କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା', ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।
ଜିତ୍ଵା ତୁ ପୃଥିଵୀଂ ଦୈତ୍ଯୌ ନିଃସପତ୍ନୌ ଗତଵ୍ଯଥୌ। କୃତ୍ଵା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଵ୍ଯଗ୍ରଂ କୃତକୃତ୍ଯୌ ବଭୂଵତୁଃ
ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଓ ଦୁଃଖ ଛଡ଼ି, ତିନି ଲୋକକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ କରି, ନିଜ କାମ ସଫଳ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାଣାଂ ନାଗପାର୍ଥିଵରକ୍ଷସାମ୍। ଆଦାଯ ସର୍ଵରତ୍ନାନି ପରାଂ ତୁଷ୍ଟିମୁପାଗତୌ
ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ରାଜା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେର ସମସ୍ତ ମଣି ନେଇ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଲେ।
ଯଦା ନ ପ୍ରତିଷେଦ୍ଧାରସ୍ତଯୋଃ ସନ୍ତୀହ କେଚନ।। ନିରୁଦ୍ଯୋଗୌ ତଦା ଭୂତ୍ଵା ଵିଜହ୍ରାତେଽମରାଵିଵ
ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ କେହି ନଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଚିନ୍ତା ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯୈଃ ସୁପୁଷ୍କଲୈଃ। ପାନୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ହୃଦ୍ଯୈଃ ପରାଂ ପ୍ରୀତିମଵାପତୁଃ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ଅଧିକ ପରିମାଣର ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମଧୁର ପାନୀୟ ସହିତ ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଅନ୍ତଃପୁରଵନୋଦ୍ଯାନେ ପର୍ଵତେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ। ଯଥେପ୍ସିତେଷୁ ଦେଶେଷୁ ଵିଜହ୍ରାତେଽମରାଵିଵ
ଅନ୍ତଃପୁର, ବାଗିଚା, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ହେଲା, ସେଠି ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଖେଳିଲେ।
ତତଃ କଦାଚିଦ୍ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥେ ସମଶିଲାତଲେ। ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରେଷୁ ସାଲେଷୁ ଵିହାରମଭିଜଗ୍ମତୁଃ
ତାପରେ ଏକଦିନ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ସମତଳ ପାଥର ଉପରେ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ସାଳ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେମାନେ ବିହାର କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଦିଵ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵକାମେଷୁ ସମାନୀତେଷୁ ତାଵୁଭୌ। ଵରାସନେଷୁ ସଂହୃଷ୍ଟୌ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ନିଷୀଦତୁଃ
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସି, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ସେମାନେ ଖୁସିରେ ବସିଲେ।
ତତୋ ଵାଦିତ୍ରନୃତ୍ତାଭ୍ଯାମୁପାତିଷ୍ଠନ୍ତ ତୌ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଗୀତୈଶ୍ଚ ସ୍ତୁତିସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସମୁପଜଗ୍ମିରେ
ତାପରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବାଜା, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ସହିତ, ଗାନ ଓ ପ୍ରଶଂସା ମିଶାଇ, ଆନନ୍ଦରେ ସେମାନଙ୍କ ସେବା କଲେ।
ତତସ୍ତିଲୋତ୍ତମା ତତ୍ର ଵନେ ପୁଷ୍ପାଣି ଚିନ୍ଵତୀ। ଵେଷଂ ସା କ୍ଷିପ୍ତମାଧାଯ ରକ୍ତେନୈକେନ ଵାସସା
ସେ ସମୟରେ, ଟିଲୋତ୍ତମା ଜଙ୍ଗଲରେ ଫୁଲ ଚିନୁଥିଲେ, ଏକ ଲାଲ ଚିର ଗା ଉପରେ ଛାଡ଼ି, ତାହାକୁ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ନଦୀତୀରେଷୁ ଜାତାନ୍ସା କର୍ଣିକାରାନ୍ପ୍ରଚିନ୍ଵତୀ। ଶନୈର୍ଜଗାମ ତଂ ଦେଶଂ ଯତ୍ରାସ୍ତାଂ ତୌ ମହାସୁରୌ
ନଦୀ କୂଳରେ ଉଗୁଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ ଚିନିବା ସମୟରେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦୁଇ ମହାଦାନବ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ଶାନ୍ତିରେ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ତୌ ତୁ ପୀତ୍ଵା ଵରଂ ପାନଂ ମଦରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନୌ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତାଂ ଵରାରୋହାଂ ଵ୍ଯଥିତୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ
ଉତ୍ତମ ମଦ୍ୟପାନ କରି, ମଦରେ ଲାଲ ଚକୁ ହୋଇ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଶରୀର ଦେଖି ବିଚଳିତ ହେଲେ।
ତାଵୁତ୍ଥାଯାସନଂ ହିତ୍ଵା ଜଗ୍ମତୁର୍ଯତ୍ର ସା ସ୍ଥିତା। ଉଭୌ ଚ କାମସଂମତ୍ତାଵୁଭୌ ପ୍ରାର୍ଥଯତଶ୍ଚ ତାମ୍
ସେମାନେ ଆସନ ଛାଡ଼ି ଉଠି, ଯେଉଁଠି ସେ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଯାଇଲେ। ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣେ ତାଂ କରେ ସୁଭ୍ରୂଂ ସୁନ୍ଦୋ ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା। ଉପସୁନ୍ଦୋପି ଜଗ୍ରାହ ଵାମେ ପାଣୌ ତିଲୋତ୍ତମାମ୍
ସୁନ୍ଦ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତକୁ ଧରିଲେ, ଉପସୁନ୍ଦ ଟିଲୋତ୍ତମାଙ୍କ ବାମ ହାତକୁ ଧରିଲେ।
ଵରପ୍ରଦାନମତ୍ତୌ ତାଵୌରସେନ ବଲେନ ଚ। ଧନରତ୍ନମଦାଭ୍ଯାଂ ଚ ସୁରାପାନମଦେନ ଚ
ବର ଦେବାର ଗର୍ବ, ନିଜ ଶକ୍ତି, ଧନ ଓ ରତ୍ନର ମଦ, ମଦ୍ୟପାନର ମଦରେ, ସେମାନେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ସର୍ଵୈରେତୈର୍ମଦୈର୍ମତ୍ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭ୍ରୁକୁଟୀକୃତୌ। ମଦକାମସମାଵିଷ୍ଟୌ ପରସ୍ପରମଥୋଚତୁଃ
ଏସବୁ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଇଜଣ ଏକାଉପରେ ଭୃକୁଟି କରି, ମଦ ଓ କାମରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ କଥା କହିଲେ।
ମମ ଭାର୍ଯା ତଵ ଗୁରୁରିତି ସୁନ୍ଦୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ମମ ଭାର୍ଯା ତଵ ଵଧୂରୁପସୁନ୍ଦୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ସୁନ୍ଦ କହିଲେ, "ଏ ମୋର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତୁମ ପାଇଁ ଜେଠା"। ଉପସୁନ୍ଦ କହିଲେ, "ଏ ମୋର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତୁମ ପାଇଁ ଭାଉଜ"।
ନୈଷା ତଵ ମମୈଷେତି ତତସ୍ତୌ ମନ୍ଯୁରାଵିଶତ୍। ତସ୍ଯା ରୂପେଣ ସଂମତ୍ତୌ ଵିଗତସ୍ନେହସୌହୃଦୌ
"ଏ ତୋର ନୁହେଁ, ଏ ମୋର!"—ଏଭଳି କହି ଦୁଇଜଣ ରେ ରୋଷ ଆସିଗଲା। ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ନେହ ଓ ମିତ୍ରତା ହରାଇଗଲା।
ତସ୍ଯା ହେତୋର୍ଗଦେ ଭୀମେ ସଂଗୃହ୍ଣୀତାମୁଭୌ ତଦା। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ଗଦେ ଭୀମେ ତସ୍ଯାଂ ତୌ କାମମୋହିତୌ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଧରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ମଦ ଓ କାମରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେହି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ।
ଅହଂପୂର୍ଵମହଂପୂର୍ଵମିତ୍ଯନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନିଜଘ୍ନତୁଃ। ତୌ ଗଦାଭିହତୌ ଭୀମୌ ପେତତୁର୍ଧରଣୀତଲେ
"ମୁଁ ପ୍ରଥମେ! ମୁଁ ପ୍ରଥମେ!" ବୋଲି ଦୁଇଜଣେ ପରସ୍ପରକୁ ମାଡ଼ିଲେ। ଭୟଙ୍କର ଗଦାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଦୁଇଜଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରୁଧିରେଣାଵସିକ୍ତାଙ୍ଗୌ ଦ୍ଵାଵିଵାର୍କୌ ନଭଶ୍ଚ୍ଯୁତୌ। ତତସ୍ତା ଵିଦ୍ରୁତା ନାର୍ଯଃ ସ ଚ ଦୈତ୍ଯଗଣସ୍ତଥା
ତାଙ୍କର ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା, ଦୁଇଜଣ ସିଂହ ପରି ଆକାଶରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲେ। ତାପରେ ସେଠାରେ ଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ପାତାଲମଗମତ୍ସର୍ଵୋ ଵିଷାଦଭଯକମ୍ପିତଃ। ତତଃ ପିତାମହସ୍ତତ୍ର ସହଦେଵୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ
ସମସ୍ତେ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ପାତାଳକୁ ଚଳିଗଲେ; ତାପରେ ପିତାମହ ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ସହିତ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଆଜଗାମ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପୂଜଯଂଶ୍ଚ ତିଲୋତ୍ତମାମ୍। ଵରେଣ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରପିତାମହଃ
ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଥିବା ସେ, ତିଲୋତ୍ତମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତ ବର ଦେବାକୁ କହିଲେ।
ଵରଂ ଦିତ୍ସୁଃ ସ ତତ୍ରୈନାଂ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରାହ ପିତାମହଃ। ଆଦିତ୍ଯଚରିତାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଵିଚରିଷ୍ଯସି ଭାମିନି
ବର ଦେବାକୁ ଚାହିଁ, ପିତାମହ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: 'ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଚଳିପାରିବ।'
ତେଜସା ଚ ସୁଦୃଷ୍ଟାଂ ତ୍ଵାଂ ନ କରିଷ୍ଯତି କଶ୍ଚନ। ଏଵଂ ତସ୍ଯୈ ଵରଂ ଦତ୍ଵା ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ
ତୁମ ତେଜରେ କେହି ତୁମକୁ ଠିକ୍ ଭଳି ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏଭଳି ବର ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ—
ଇନ୍ଦ୍ରେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମାଧାଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଏଵଂ ତୌ ସହିତୌ ଭଊତ୍ଵା ସର୍ଵାର୍ଥେଷ୍ଵେକନିଶ୍ଚଯୌ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତିନି ଲୋକ ଦେଇ, ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଚଳିଗଲେ; ଏଭଳି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ସମସ୍ତ କାମରେ ଏକମତ ହେଲେ—
ତିଲୋତ୍ତମାର୍ଥଂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଜଘ୍ନତୁଃ। ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵଃ ସ୍ନେହାତ୍ସର୍ଵାଭରତସତ୍ତମାଃ
ତିଲୋତ୍ତମା ପାଇଁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କଲେ; ତେଣୁ, ମୁଁ ସ୍ନେହରୁ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହୁଛି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—