ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। କିଂ କାର୍ଯଂ ମଯି ଭୂତେଶ ଯେନାସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯେହ ନିର୍ମିତା
ତିଲୋତ୍ତମା ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏହି ଦିନ ଯେଉଁ କାରଣରେ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି, ସେ କାମ କ'ଣ?'
ଗଚ୍ଛ ସୁନ୍ଦୋପସୁନ୍ଦାଭ୍ଯାମସୁରାଭ୍ଯାଂ ତିଲୋତ୍ତମେ। ପ୍ରାର୍ଥନୀଯେନ ରୂପେଣ କୁରୁ ଭଦ୍ରେ ପ୍ରଲୋଭନମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତିଲୋତ୍ତମା, ତୁମ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ନେଇ, ସୁନ୍ଦ ଓ ଉପସୁନ୍ଦ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ମୋହିତ କର।'
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଦର୍ଶାଦେଵ ରୂପସଂପତ୍କୃତେନ ଵୈ। ଵିରୋଧଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯଥା ତାଭ୍ଯାମନ୍ଯୋନ୍ଯେନ ତଥା କୁରୁ
ତୁମ ରୂପ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଆପସରେ ଶତ୍ରୁତା କରିବେ—ଏହିପରି କର।
ସା ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପିତାମହମ୍। ଚକାର ମଣ୍ଡଲଂ ତତ୍ର ଵିବୁଧାନାଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ 'ଏମିତି ହେବ' ବୋଲି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ଦେବମଣ୍ଡଳର ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଭଗଵାନାସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣେନ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଦେଵାଶ୍ଚୈଵୋତ୍ତରେଣାସନ୍ସର୍ଵତସ୍ତ୍ଵୃଷଯୋଽଭଵନ୍
ଭଗବାନ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିଥିଲେ, ମହେଶ୍ୱର ଦକ୍ଷିଣରେ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ତରରେ ଓ ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବସିଥିଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ତଦା ତତ୍ର ମଣ୍ଡଲଂ ତତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ଥାଣୁଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଧୈର୍ଯେଣ ତୁ ପରିଚ୍ଯୁତୌ
ସେଠାରେ ତିଲୋତ୍ତମା ପରିକ୍ରମା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଭଗବାନ ଶିବ ତାଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାଇଦେଲେ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମସ୍ଯ ଚାତ୍ଯର୍ଥଂ ଗତାଯାଂ ପାର୍ଶ୍ଵତସ୍ତଥା। ଅନ୍ଯଦଞ୍ଚିତପଦ୍ମାକ୍ଷଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ନିଃସୃତଂ ମୁଖମ୍
ତିଲୋତ୍ତମା ପାଖରେ ଯିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଗ୍ରହରେ, ଦକ୍ଷିଣ ପାଶରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପଦ୍ମାକ୍ଷୀ ମୁହଁ ଦେଖାଦେଲା।
ପୃଷ୍ଠତଃ ପରିଵର୍ତନ୍ତ୍ଯାଂ ପଶ୍ଚିମଂ ନିଃସୃତଂ ମୁଖମ୍। ଗତାଯାଂ ଚୋତ୍ତରଂ ପାର୍ଶ୍ଵମୁତ୍ତରଂ ନିଃସୃତଂ ମୁଖମ୍
ସେ ପଛକୁ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ପଛରେ ଏକ ମୁହଁ ଦେଖାଦେଲା; ଉତ୍ତର ପାଶକୁ ଯିବାବେଳେ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହଁ ଦେଖାଦେଲା।
ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାପି ନେତ୍ରାଣାଂ ପୃଷ୍ଠତଃ ପାର୍ଶ୍ଵତୋଗ୍ରତଃ। ରକ୍ତାନ୍ତାନାଂ ଵିଶାଲାନାଂ ସହସ୍ରଂ ସର୍ଵତୋଽଭଵତ୍
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟ, ପଛ, ପାଶ, ଏବଂ ସାମ୍ନା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଲାଲ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ହଜାର ଆଖି ଦେଖାଦେଲା।
ଏଵଂ ଚତୁର୍ମୁଖଃ ସ୍ଥାଣୁର୍ମହାଦେଵୋଽଭଵତ୍ପୁରା। ତଥା ସହସ୍ରନେତ୍ରଶ୍ଚ ବଭୂଵ ବଲସୂଦନଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ପୁରାତନ କାଳରେ, ମହାଦେବ ଚାରିଟି ମୁହଁ ଓ ବଳସୂଦନ ହଜାର ଆଖି ଧାରଣ କଲେ।
ତଥା ଦେଵନିକାଯାନାଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ମୁଖାନି ଚାଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଯେନ ଯାତି ତିଲୋତ୍ତମା
ଏହିପରି ଦେବମଣ୍ଡଳ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାକୁ ତିଲୋତ୍ତମା ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ମୁହଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତସ୍ଯା ଗାତ୍ରେ ନିପତିତା ଦୃଷ୍ଟିସ୍ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭୂଯିଷ୍ଠମୃତେ ଦେଵଂ ପିତାମହମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହରେ ସମସ୍ତ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା, କିନ୍ତୁ ପିତାମହ ଦେବଙ୍କ ଛଡ଼ି।
ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ତଯା ସର୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। କୃତମିତ୍ଯେଵ ତତ୍କାର୍ଯଂ ମେନିରେ ରୂପସଂପଦା
ତିଲୋତ୍ତମା ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ପରମ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଦ୍ୱାରା କାମ ସଫଳ ହେଇଛି ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ତିଲୋତ୍ତମାଯାଂ ତସ୍ଯାଂ ତୁ ଗତାଯାଂ ଲୋକଭାଵନଃ। `କୃତଂ କାର୍ଯମିତି ଶ୍ରୀମାନବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ପିତାମହଃ।' ସର୍ଵାନ୍ଵିସର୍ଜଯାମାସ ଦେଵାନୃଷିଗଣାଂଶ୍ଚ ତାନ୍
ତିଲୋତ୍ତମା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପିତାମହ କହିଲେ, 'କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା', ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।
ଜିତ୍ଵା ତୁ ପୃଥିଵୀଂ ଦୈତ୍ଯୌ ନିଃସପତ୍ନୌ ଗତଵ୍ଯଥୌ। କୃତ୍ଵା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଵ୍ଯଗ୍ରଂ କୃତକୃତ୍ଯୌ ବଭୂଵତୁଃ
ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଓ ଦୁଃଖ ଛଡ଼ି, ତିନି ଲୋକକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ କରି, ନିଜ କାମ ସଫଳ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାଣାଂ ନାଗପାର୍ଥିଵରକ୍ଷସାମ୍। ଆଦାଯ ସର୍ଵରତ୍ନାନି ପରାଂ ତୁଷ୍ଟିମୁପାଗତୌ
ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ରାଜା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେର ସମସ୍ତ ମଣି ନେଇ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଲେ।
ଯଦା ନ ପ୍ରତିଷେଦ୍ଧାରସ୍ତଯୋଃ ସନ୍ତୀହ କେଚନ।। ନିରୁଦ୍ଯୋଗୌ ତଦା ଭୂତ୍ଵା ଵିଜହ୍ରାତେଽମରାଵିଵ
ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ କେହି ନଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଚିନ୍ତା ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯୈଃ ସୁପୁଷ୍କଲୈଃ। ପାନୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ହୃଦ୍ଯୈଃ ପରାଂ ପ୍ରୀତିମଵାପତୁଃ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ଅଧିକ ପରିମାଣର ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମଧୁର ପାନୀୟ ସହିତ ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଅନ୍ତଃପୁରଵନୋଦ୍ଯାନେ ପର୍ଵତେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ। ଯଥେପ୍ସିତେଷୁ ଦେଶେଷୁ ଵିଜହ୍ରାତେଽମରାଵିଵ
ଅନ୍ତଃପୁର, ବାଗିଚା, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ହେଲା, ସେଠି ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଖେଳିଲେ।
ତତଃ କଦାଚିଦ୍ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥେ ସମଶିଲାତଲେ। ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରେଷୁ ସାଲେଷୁ ଵିହାରମଭିଜଗ୍ମତୁଃ
ତାପରେ ଏକଦିନ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ସମତଳ ପାଥର ଉପରେ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ସାଳ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେମାନେ ବିହାର କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଦିଵ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵକାମେଷୁ ସମାନୀତେଷୁ ତାଵୁଭୌ। ଵରାସନେଷୁ ସଂହୃଷ୍ଟୌ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ନିଷୀଦତୁଃ
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସି, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ସେମାନେ ଖୁସିରେ ବସିଲେ।
ତତୋ ଵାଦିତ୍ରନୃତ୍ତାଭ୍ଯାମୁପାତିଷ୍ଠନ୍ତ ତୌ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଗୀତୈଶ୍ଚ ସ୍ତୁତିସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସମୁପଜଗ୍ମିରେ
ତାପରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବାଜା, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ସହିତ, ଗାନ ଓ ପ୍ରଶଂସା ମିଶାଇ, ଆନନ୍ଦରେ ସେମାନଙ୍କ ସେବା କଲେ।
ତତସ୍ତିଲୋତ୍ତମା ତତ୍ର ଵନେ ପୁଷ୍ପାଣି ଚିନ୍ଵତୀ। ଵେଷଂ ସା କ୍ଷିପ୍ତମାଧାଯ ରକ୍ତେନୈକେନ ଵାସସା
ସେ ସମୟରେ, ଟିଲୋତ୍ତମା ଜଙ୍ଗଲରେ ଫୁଲ ଚିନୁଥିଲେ, ଏକ ଲାଲ ଚିର ଗା ଉପରେ ଛାଡ଼ି, ତାହାକୁ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ନଦୀତୀରେଷୁ ଜାତାନ୍ସା କର୍ଣିକାରାନ୍ପ୍ରଚିନ୍ଵତୀ। ଶନୈର୍ଜଗାମ ତଂ ଦେଶଂ ଯତ୍ରାସ୍ତାଂ ତୌ ମହାସୁରୌ
ନଦୀ କୂଳରେ ଉଗୁଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ ଚିନିବା ସମୟରେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦୁଇ ମହାଦାନବ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ଶାନ୍ତିରେ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ତୌ ତୁ ପୀତ୍ଵା ଵରଂ ପାନଂ ମଦରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନୌ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତାଂ ଵରାରୋହାଂ ଵ୍ଯଥିତୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ
ଉତ୍ତମ ମଦ୍ୟପାନ କରି, ମଦରେ ଲାଲ ଚକୁ ହୋଇ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଶରୀର ଦେଖି ବିଚଳିତ ହେଲେ।
ତାଵୁତ୍ଥାଯାସନଂ ହିତ୍ଵା ଜଗ୍ମତୁର୍ଯତ୍ର ସା ସ୍ଥିତା। ଉଭୌ ଚ କାମସଂମତ୍ତାଵୁଭୌ ପ୍ରାର୍ଥଯତଶ୍ଚ ତାମ୍
ସେମାନେ ଆସନ ଛାଡ଼ି ଉଠି, ଯେଉଁଠି ସେ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଯାଇଲେ। ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣେ ତାଂ କରେ ସୁଭ୍ରୂଂ ସୁନ୍ଦୋ ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା। ଉପସୁନ୍ଦୋପି ଜଗ୍ରାହ ଵାମେ ପାଣୌ ତିଲୋତ୍ତମାମ୍
ସୁନ୍ଦ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତକୁ ଧରିଲେ, ଉପସୁନ୍ଦ ଟିଲୋତ୍ତମାଙ୍କ ବାମ ହାତକୁ ଧରିଲେ।
ଵରପ୍ରଦାନମତ୍ତୌ ତାଵୌରସେନ ବଲେନ ଚ। ଧନରତ୍ନମଦାଭ୍ଯାଂ ଚ ସୁରାପାନମଦେନ ଚ
ବର ଦେବାର ଗର୍ବ, ନିଜ ଶକ୍ତି, ଧନ ଓ ରତ୍ନର ମଦ, ମଦ୍ୟପାନର ମଦରେ, ସେମାନେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ସର୍ଵୈରେତୈର୍ମଦୈର୍ମତ୍ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭ୍ରୁକୁଟୀକୃତୌ। ମଦକାମସମାଵିଷ୍ଟୌ ପରସ୍ପରମଥୋଚତୁଃ
ଏସବୁ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଇଜଣ ଏକାଉପରେ ଭୃକୁଟି କରି, ମଦ ଓ କାମରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ କଥା କହିଲେ।
ମମ ଭାର୍ଯା ତଵ ଗୁରୁରିତି ସୁନ୍ଦୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ମମ ଭାର୍ଯା ତଵ ଵଧୂରୁପସୁନ୍ଦୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ସୁନ୍ଦ କହିଲେ, "ଏ ମୋର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତୁମ ପାଇଁ ଜେଠା"। ଉପସୁନ୍ଦ କହିଲେ, "ଏ ମୋର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତୁମ ପାଇଁ ଭାଉଜ"।