ତତୋ ଦେଵର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ଜଗ୍ମୁସ୍ତଦା ପରମାର୍ତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍କଦନଂ ମହତ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବୃଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା ଓ ଭୟାନକ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ସେଠାକୁ ଏକଠା ହେଲେ।
ତେଽଭିଜଗ୍ମୁର୍ଜିତକ୍ରୋଧା ଜିତାତ୍ମାନୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ପିତାମହସ୍ଯ ଭନଂ ଜଗତଃ କୃପଯା ତଦା
ଯେମାନେ କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅଧିକାର ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ କରୁଣାବଶତାରେ ଯାଇଥିଲେ।
ତତୋ ଦଦୃଶୁରାସୀନଂ ସହ ଦେଵୈଃ ପିତାମହମ୍। ସିଦ୍ଧୈର୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵାରିତମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ବସିଥିବା ପିତାମହଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଚାରିପଟେ ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ ଘେରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵୋ ମହାଦେଵସ୍ତତ୍ରାଗ୍ନିର୍ଵାଯୁନା ସହ। ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚ ପାରମେଷ୍ଠ୍ଯାସ୍ତଥର୍ଷଯଃ
ସେଠାରେ ମହାଦେବ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଵୈଖାନସା ଵାଲଖିଲ୍ଯା ଵାନପ୍ରସ୍ଥା ମରୀଚିପାଃ। ଅଜାଶ୍ଚୈଵାଵିମୂଢାଶ୍ଚ ତେଜୋଗର୍ଭାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ
ବୈଖାନସ, ବାଳଖିଲ୍ୟ, ବନବାସୀ, ମରୀଚିପ, ଅଜ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତେଜସ୍ୱୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ଋଷଯଃ ସର୍ଵ ଏଵୈତେ ପିତାମହମୁପାଗମନ୍। ତତୋଽଭିଗମ୍ଯ ତେ ଦୀନାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ମହର୍ଷଯଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ମହାଋଷି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
ସୁନ୍ଦୋପସୁନ୍ଦଯୌଃ କର୍ମ ସର୍ଵମେଵ ଶଶଂସିରେ। ଯଥା ହୃତଂ ଯଥା ଚୈଵ କୃତଂ ଯେନ କ୍ରମେଣ ଚ
ସେମାନେ ସୁନ୍ଦ ଓ ଉପସୁନ୍ଦଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ—କେମିତି ଘଟିଲା, କିଏ କଲା, କେମିତି କ୍ରମେ ଘଟିଲା।
ନ୍ଯଵେଦଯଂସ୍ତତଃ ସର୍ଵମଖିଲେନ ପିତାମହେ। ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ତେ ଚୈଵ ପରମର୍ଷଯଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପିତାମହଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଓ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା କଲେ।
ତମେଵାର୍ଥଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପିତାମହମଚୋଦଯନ୍। ତତଃ ପିତାମହଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେଷାଂ ତଦ୍ଵଚସ୍ତଦା
ସେଇ କଥା ପିତାମହଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସେମାନେ ପିତାମହଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ; ତାପରେ ପିତାମହ ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ।
ମୁହୂର୍ତମିଵ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯସ୍ଯ ଚ ନିଶ୍ଚଯମ୍। ତଯୋର୍ଵଧଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମାହ୍ଵଯତ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା କରି, କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣଂ ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ପିତାମହଃ। ସୃଜ୍ଯତାଂ ପ୍ରାର୍ଥନୀଯୈକା ପ୍ରମଦେତି ମହାତପାଃ
ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପିତାମହ ଆଦେଶ ଦେଲେ: 'ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଜନାନୀ ସୃଷ୍ଟି କର', ହେ ମହାତପସ୍ୱୀ।
ପିତାମହଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ। ନିର୍ମମେ ଯୋଷିତଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ପୁନଃପୁନଃ
ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କ କଥାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରି ଏକ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଭୂତଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍। ସମାନଯଦ୍ଦର୍ଶନୀଯଂ ତତ୍ତଦତ୍ର ସ ଵିଶ୍ଵଵିତ୍
ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା କିଛି ଦେଖିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେସବୁକୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ ଏଠାକୁ ଏକଠା କଲେ।
କୋଟିଶଶ୍ଚୈଵ ରତ୍ନାନି ତସ୍ଯା ଗାତ୍ରେ ନ୍ଯଵେଶତ୍। ତାଂ ରତ୍ନସଙ୍ଘାତମଯୀମସୃଜଦ୍ଦେଵରୂପିଣୀମ୍
କୋଟି କୋଟି ମଣି ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଲଗାଇଲେ; ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ମଣିମୟ ଦେବୀ ରୂପେ ତିଆରି କଲେ।
ସା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ମହତା ନିର୍ମିତା ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନାରୀଣାଂ ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଭଵତ୍
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମହା ପ୍ରୟାସରେ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ସେ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଜନାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହେଲେ।
ନ ତସ୍ଯାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମମପ୍ଯସ୍ତି ଯଦ୍ଗାତ୍ରେ ରୂପସଂପଦା। ନିଯୁକ୍ତା ଯତ୍ର ଵା ଦୃଷ୍ଟିର୍ନ ସଜ୍ଜତି ନିରୀକ୍ଷତାମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହରେ ରୂପରେ କୌଣସି ଅଳ୍ପତମ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଥିଲାନି; ଯେଉଁଠି ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ୁଥିଲା, ସେଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମନ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ହେଉନଥିଲା।
ସା ଵିଗ୍ରହଵତୀଵ ଶ୍ରୀଃ କାମରୂପା ଵପୁଷ୍ମତୀ। `ପିତାମହମୁପାତିଷ୍ଠତ୍କିଂ କରୋମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଶ୍ରୀର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଇଚ୍ଛାମୂର୍ତ୍ତି ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ; ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ।
ପ୍ରୀତୋ ଭୂତ୍ଵା ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚାସ୍ଯୈ ଵରଂ ଦଦୌ। କାନ୍ତତ୍ଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସାଶ୍ରିଯାନୁତ୍ତମଂ ଵପୁଃ
ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀର ସ୍ୱାମିନୀ ହେବା ପାଇଁ।
ସା ତେନ ଵରଦାନେନ କର୍ତୁଶ୍ଚ କ୍ରିଯଯା ତଦା।' ଜହାର ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଚକ୍ଷୂଂଷି ଚ ମନାଂସି ଚ
ସେଇ ଦିନ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ କୃପା ଓ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନ ନେଇ ନେଲେ।
ତିଲଂତିଲଂ ସମାନୀଯ ରତ୍ନାନାଂ ଯଦ୍ଵିନିର୍ମିତା। ତିଲୋତ୍ତମେତି ତତ୍ତସ୍ଯା ନାମ ଚକ୍ରେ ପିତାମହଃ
ସମସ୍ତ ମଣିର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ଏକଠା କରି, ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ 'ତିଲୋତ୍ତମା' ନାମ ଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। କିଂ କାର୍ଯଂ ମଯି ଭୂତେଶ ଯେନାସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯେହ ନିର୍ମିତା
ତିଲୋତ୍ତମା ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏହି ଦିନ ଯେଉଁ କାରଣରେ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି, ସେ କାମ କ'ଣ?'
ଗଚ୍ଛ ସୁନ୍ଦୋପସୁନ୍ଦାଭ୍ଯାମସୁରାଭ୍ଯାଂ ତିଲୋତ୍ତମେ। ପ୍ରାର୍ଥନୀଯେନ ରୂପେଣ କୁରୁ ଭଦ୍ରେ ପ୍ରଲୋଭନମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତିଲୋତ୍ତମା, ତୁମ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ନେଇ, ସୁନ୍ଦ ଓ ଉପସୁନ୍ଦ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ମୋହିତ କର।'
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଦର୍ଶାଦେଵ ରୂପସଂପତ୍କୃତେନ ଵୈ। ଵିରୋଧଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯଥା ତାଭ୍ଯାମନ୍ଯୋନ୍ଯେନ ତଥା କୁରୁ
ତୁମ ରୂପ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଆପସରେ ଶତ୍ରୁତା କରିବେ—ଏହିପରି କର।
ସା ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପିତାମହମ୍। ଚକାର ମଣ୍ଡଲଂ ତତ୍ର ଵିବୁଧାନାଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ସେ 'ଏମିତି ହେବ' ବୋଲି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ଦେବମଣ୍ଡଳର ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଭଗଵାନାସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣେନ ମହେଶ୍ଵରଃ। ଦେଵାଶ୍ଚୈଵୋତ୍ତରେଣାସନ୍ସର୍ଵତସ୍ତ୍ଵୃଷଯୋଽଭଵନ୍
ଭଗବାନ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିଥିଲେ, ମହେଶ୍ୱର ଦକ୍ଷିଣରେ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ତରରେ ଓ ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବସିଥିଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ତଦା ତତ୍ର ମଣ୍ଡଲଂ ତତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ଥାଣୁଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଧୈର୍ଯେଣ ତୁ ପରିଚ୍ଯୁତୌ
ସେଠାରେ ତିଲୋତ୍ତମା ପରିକ୍ରମା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଭଗବାନ ଶିବ ତାଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାଇଦେଲେ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମସ୍ଯ ଚାତ୍ଯର୍ଥଂ ଗତାଯାଂ ପାର୍ଶ୍ଵତସ୍ତଥା। ଅନ୍ଯଦଞ୍ଚିତପଦ୍ମାକ୍ଷଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ନିଃସୃତଂ ମୁଖମ୍
ତିଲୋତ୍ତମା ପାଖରେ ଯିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଗ୍ରହରେ, ଦକ୍ଷିଣ ପାଶରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପଦ୍ମାକ୍ଷୀ ମୁହଁ ଦେଖାଦେଲା।
ପୃଷ୍ଠତଃ ପରିଵର୍ତନ୍ତ୍ଯାଂ ପଶ୍ଚିମଂ ନିଃସୃତଂ ମୁଖମ୍। ଗତାଯାଂ ଚୋତ୍ତରଂ ପାର୍ଶ୍ଵମୁତ୍ତରଂ ନିଃସୃତଂ ମୁଖମ୍
ସେ ପଛକୁ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ପଛରେ ଏକ ମୁହଁ ଦେଖାଦେଲା; ଉତ୍ତର ପାଶକୁ ଯିବାବେଳେ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହଁ ଦେଖାଦେଲା।
ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାପି ନେତ୍ରାଣାଂ ପୃଷ୍ଠତଃ ପାର୍ଶ୍ଵତୋଗ୍ରତଃ। ରକ୍ତାନ୍ତାନାଂ ଵିଶାଲାନାଂ ସହସ୍ରଂ ସର୍ଵତୋଽଭଵତ୍
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟ, ପଛ, ପାଶ, ଏବଂ ସାମ୍ନା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଲାଲ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ହଜାର ଆଖି ଦେଖାଦେଲା।
ଏଵଂ ଚତୁର୍ମୁଖଃ ସ୍ଥାଣୁର୍ମହାଦେଵୋଽଭଵତ୍ପୁରା। ତଥା ସହସ୍ରନେତ୍ରଶ୍ଚ ବଭୂଵ ବଲସୂଦନଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ପୁରାତନ କାଳରେ, ମହାଦେବ ଚାରିଟି ମୁହଁ ଓ ବଳସୂଦନ ହଜାର ଆଖି ଧାରଣ କଲେ।