ମଥିତୈରାଶ୍ରମୈର୍ଭଗ୍ନୈର୍ଵିକୀର୍ଣକଲଶସ୍ରୁଵୈଃ। ଶୂନ୍ଯମାସୀଜ୍ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ କାଲେନେଵ ହତଂ ତଦା
ଆଶ୍ରମମାନେ ଲୁଟି ଭଙ୍ଗାଯିବା, ପୂଜାପାତ୍ର ଛିଟିଯିବା ଓ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି କାଳ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତତୋ ରାଜନ୍ନଦୃଶ୍ଯଦ୍ଭିର୍ଋଷିଭିଶ୍ଚ ମହାସୁରୌ। ଉଭୌ ଵିନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ଵିକୁର୍ଵାତେ ଵଧୈଷିଣୌ
ତାପରେ, ରାଜା, ଋଷିମାନେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦୁଇ ମହା ଦାୟତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ହତ୍ୟା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଭିନ୍ନକରଟୌ ମତ୍ତୌ ଭୂତ୍ଵା କୁଞ୍ଜରରୂପିଣୌ। ସଂଲୀନମପି ଦୁର୍ଗେଷୁ ନିନ୍ଯତୁର୍ଯମସାଦନମ୍
ଭଙ୍ଗା ଦାଢ଼ି ଥିବା ମଦମାତା ହାତୀ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେମାନେ ଦୁର୍ଗରେ ଲୁଚିଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଯମର ଘରକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ସିଂହୌ ଭୂତ୍ଵା ପୁନର୍ଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ତର୍ହିତାଵୁଭୌ। ତୈସ୍ତୈରୁପାଯୈସ୍ତୌ କ୍ରୂରାଵୃଷୀନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଜଘ୍ନତୁଃ
କେବେ ସିଂହ, କେବେ ବାଘ ହୋଇ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ସେଇ ଦୁଇ କ୍ରୁର ଜଣେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଦେଖିଥିବା ଋଷିମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ନିଵୃତ୍ତଯଜ୍ଞସ୍ଵାଧ୍ଯାଯା ପ୍ରନଷ୍ଟନୃପତିଦ୍ଵିଜା। ଉତ୍ସନ୍ନୋତ୍ସଵଯଜ୍ଞା ଚ ବଭୂଵ ଵସୁଧା ତଦା
ଯଜ୍ଞ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା, ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଉତ୍ସବ ଓ ଯଜ୍ଞ ଅପରିଚାଳିତ ରହିଗଲା, ପୃଥିବୀ ଏଭଳି ହୋଇଗଲା।
ହାହାଭୂତା ଭଯାର୍ତା ଚ ନିଵୃତ୍ତଵିପଣାପଣା। ନିଵୃତ୍ତଦେଵକାର୍ଯା ଚ ପୁଣ୍ଯୋଦ୍ଵାହଵିଵର୍ଜିତା
ହାହାକାର ଓ ଭୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଜାର ଓ ଦୋକାନ ବନ୍ଦ, ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ରୁକିଗଲା, ଶୁଭ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ନିଵୃତ୍ତକୃଷିଗୋରକ୍ଷା ଵିଧ୍ଵସ୍ତନଗରାଶ୍ରମା। ଅସ୍ଥିକଙ୍କାଲସଂକୀର୍ଣା ଭୂର୍ବଭୂଵୋଗ୍ରଦର୍ଶନା
ଚାଷ ଓ ଗୋପାଳନ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା, ସହର ଓ ଆଶ୍ରମ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲା, ଭୂମି ଅସ୍ଥି ଓ କଙ୍କାଳରେ ଭରିଗଲା, ପୃଥିବୀ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ନିଵୃତ୍ତପିତୃକାର୍ଯଂ ଚ ନିର୍ଵଷଟ୍କାରମଙ୍ଗଲମ୍। ଜଗତ୍ପ୍ରତିଭଯାକାରଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମଭଵତ୍ତଦା
ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହେଲା, ମଙ୍ଗଳ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁନାଯିବା ବନ୍ଦ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଧାରଣ କଲା, ଦେଖିବାକୁ ଭୟ ଲାଗୁଥିଲା।
ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଗ୍ରହାସ୍ତାରା ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଦିଵୌକସଃ। ଜଗ୍ମୁର୍ଵିଷାଦଂ ତତ୍କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁନ୍ଦୋପସୁନ୍ଦଯୋଃ
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ, ତାରା, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ, ସୁନ୍ଦ ଓ ଉପସୁନ୍ଦଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଏଵଂ ସର୍ଵା ଦିଶୋ ଦୈତ୍ଯୌ ଜିତ୍ଵା କ୍ରୂରେଣ କର୍ମଣା। ନିଃସପତ୍ନୌ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ନିଵେଶମଭିଚକ୍ରତୁଃ
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜିତି, ସେଇ ଦୁଇ ଦାୟତ୍ୟ, ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ନ ରହି, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସି ରହିଗଲେ।
ତତୋ ଦେଵର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ଜଗ୍ମୁସ୍ତଦା ପରମାର୍ତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍କଦନଂ ମହତ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବୃଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା ଓ ଭୟାନକ ଦୁଃଖ ଦେଖି, ସେଠାକୁ ଏକଠା ହେଲେ।
ତେଽଭିଜଗ୍ମୁର୍ଜିତକ୍ରୋଧା ଜିତାତ୍ମାନୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ପିତାମହସ୍ଯ ଭନଂ ଜଗତଃ କୃପଯା ତଦା
ଯେମାନେ କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅଧିକାର ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ କରୁଣାବଶତାରେ ଯାଇଥିଲେ।
ତତୋ ଦଦୃଶୁରାସୀନଂ ସହ ଦେଵୈଃ ପିତାମହମ୍। ସିଦ୍ଧୈର୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵାରିତମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ବସିଥିବା ପିତାମହଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଚାରିପଟେ ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ ଘେରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵୋ ମହାଦେଵସ୍ତତ୍ରାଗ୍ନିର୍ଵାଯୁନା ସହ। ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚ ପାରମେଷ୍ଠ୍ଯାସ୍ତଥର୍ଷଯଃ
ସେଠାରେ ମହାଦେବ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଵୈଖାନସା ଵାଲଖିଲ୍ଯା ଵାନପ୍ରସ୍ଥା ମରୀଚିପାଃ। ଅଜାଶ୍ଚୈଵାଵିମୂଢାଶ୍ଚ ତେଜୋଗର୍ଭାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ
ବୈଖାନସ, ବାଳଖିଲ୍ୟ, ବନବାସୀ, ମରୀଚିପ, ଅଜ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତେଜସ୍ୱୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ଋଷଯଃ ସର୍ଵ ଏଵୈତେ ପିତାମହମୁପାଗମନ୍। ତତୋଽଭିଗମ୍ଯ ତେ ଦୀନାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ମହର୍ଷଯଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ମହାଋଷି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
ସୁନ୍ଦୋପସୁନ୍ଦଯୌଃ କର୍ମ ସର୍ଵମେଵ ଶଶଂସିରେ। ଯଥା ହୃତଂ ଯଥା ଚୈଵ କୃତଂ ଯେନ କ୍ରମେଣ ଚ
ସେମାନେ ସୁନ୍ଦ ଓ ଉପସୁନ୍ଦଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ—କେମିତି ଘଟିଲା, କିଏ କଲା, କେମିତି କ୍ରମେ ଘଟିଲା।
ନ୍ଯଵେଦଯଂସ୍ତତଃ ସର୍ଵମଖିଲେନ ପିତାମହେ। ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ତେ ଚୈଵ ପରମର୍ଷଯଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପିତାମହଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଓ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା କଲେ।
ତମେଵାର୍ଥଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପିତାମହମଚୋଦଯନ୍। ତତଃ ପିତାମହଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେଷାଂ ତଦ୍ଵଚସ୍ତଦା
ସେଇ କଥା ପିତାମହଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସେମାନେ ପିତାମହଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ; ତାପରେ ପିତାମହ ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ।
ମୁହୂର୍ତମିଵ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯସ୍ଯ ଚ ନିଶ୍ଚଯମ୍। ତଯୋର୍ଵଧଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମାହ୍ଵଯତ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା କରି, କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣଂ ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ପିତାମହଃ। ସୃଜ୍ଯତାଂ ପ୍ରାର୍ଥନୀଯୈକା ପ୍ରମଦେତି ମହାତପାଃ
ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପିତାମହ ଆଦେଶ ଦେଲେ: 'ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଜନାନୀ ସୃଷ୍ଟି କର', ହେ ମହାତପସ୍ୱୀ।
ପିତାମହଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ। ନିର୍ମମେ ଯୋଷିତଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ପୁନଃପୁନଃ
ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କ କଥାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରି ଏକ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଭୂତଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍। ସମାନଯଦ୍ଦର୍ଶନୀଯଂ ତତ୍ତଦତ୍ର ସ ଵିଶ୍ଵଵିତ୍
ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା କିଛି ଦେଖିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେସବୁକୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ ଏଠାକୁ ଏକଠା କଲେ।
କୋଟିଶଶ୍ଚୈଵ ରତ୍ନାନି ତସ୍ଯା ଗାତ୍ରେ ନ୍ଯଵେଶତ୍। ତାଂ ରତ୍ନସଙ୍ଘାତମଯୀମସୃଜଦ୍ଦେଵରୂପିଣୀମ୍
କୋଟି କୋଟି ମଣି ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଲଗାଇଲେ; ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ମଣିମୟ ଦେବୀ ରୂପେ ତିଆରି କଲେ।
ସା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ମହତା ନିର୍ମିତା ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନାରୀଣାଂ ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଭଵତ୍
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମହା ପ୍ରୟାସରେ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ସେ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଜନାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରୂପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହେଲେ।
ନ ତସ୍ଯାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମମପ୍ଯସ୍ତି ଯଦ୍ଗାତ୍ରେ ରୂପସଂପଦା। ନିଯୁକ୍ତା ଯତ୍ର ଵା ଦୃଷ୍ଟିର୍ନ ସଜ୍ଜତି ନିରୀକ୍ଷତାମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହରେ ରୂପରେ କୌଣସି ଅଳ୍ପତମ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଥିଲାନି; ଯେଉଁଠି ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ୁଥିଲା, ସେଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମନ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ହେଉନଥିଲା।
ସା ଵିଗ୍ରହଵତୀଵ ଶ୍ରୀଃ କାମରୂପା ଵପୁଷ୍ମତୀ। `ପିତାମହମୁପାତିଷ୍ଠତ୍କିଂ କରୋମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଶ୍ରୀର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଇଚ୍ଛାମୂର୍ତ୍ତି ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ; ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ।
ପ୍ରୀତୋ ଭୂତ୍ଵା ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚାସ୍ଯୈ ଵରଂ ଦଦୌ। କାନ୍ତତ୍ଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସାଶ୍ରିଯାନୁତ୍ତମଂ ଵପୁଃ
ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀର ସ୍ୱାମିନୀ ହେବା ପାଇଁ।
ସା ତେନ ଵରଦାନେନ କର୍ତୁଶ୍ଚ କ୍ରିଯଯା ତଦା।' ଜହାର ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଚକ୍ଷୂଂଷି ଚ ମନାଂସି ଚ
ସେଇ ଦିନ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ କୃପା ଓ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନ ନେଇ ନେଲେ।
ତିଲଂତିଲଂ ସମାନୀଯ ରତ୍ନାନାଂ ଯଦ୍ଵିନିର୍ମିତା। ତିଲୋତ୍ତମେତି ତତ୍ତସ୍ଯା ନାମ ଚକ୍ରେ ପିତାମହଃ
ସମସ୍ତ ମଣିର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ଏକଠା କରି, ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ 'ତିଲୋତ୍ତମା' ନାମ ଦେଲେ।