ପରେଣ ତପସା ଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମେଣ ତପସା ଵୃତଃ। ନଯେ ନୀତୌ ଚ ନିସ୍ତୋ ଵିଶ୍ରୁତଶ୍ଚ ମହାମୁନିଃ
ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟାରେ ଯୋଗ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟାରେ ଆବୃତ, ନୀତି ଓ ଶାସନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ମହାମୁନି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ପରାତ୍ପରତରଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଧର୍ମାନ୍ସମଭିଜଗ୍ମିଵାନ୍। ଭାଵିତାତ୍ମା ଗତରଜାଃ ଶାନ୍ତୋ ମୃଦୁର୍ଋଜୁର୍ଦିଵଜଃ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ରାଗ ଶୂନ୍ୟ, ଶାନ୍ତ, ମୃଦୁ, ସିଧାସଳଖ, ଏବଂ ଆତ୍ମନିୟମର ପ୍ରତୀକ ଥିଲେ।
ଧର୍ମେଣାଧିଗତଃ ସର୍ଵୈର୍ଦେଵଦାନଵମାନୁଷୈଃ। କ୍ଷୀଣକର୍ମସୁ ପାପେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ପରିଚିତ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କର୍ମ ଓ ପାପ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵଥା କୃତମର୍ଯାଦୋ ଵେଦେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ। ଶତଶଃ ସୋମପା ଯଜ୍ଞେ ପୁଣ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯକୃଦଗ୍ନିଚିତ୍
ସେ ସବୁପ୍ରକାରେ ନିୟମ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ବେଦରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ଶତଶଃ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ସୋମପାନ କରିଥିଲେ, ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଋକ୍ସାମଯଜୁଷାଂ ଵେତ୍ତା ନ୍ଯାଯଦୃଗ୍ଧର୍ମକୋଵିଦଃ। ଋଜୁରାରୋହବାନ୍ଵୃଦ୍ଧୋ ଭୂଯିଷ୍ଠପଥିକୋଽନଘଃ
ସେ ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର୍ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ, ନ୍ୟାୟ ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସିଧାସଳଖ, ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ବୃଦ୍ଧ, ବହୁତ ଦେଶ ଦେଖିଥିବା ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଥିଲେ।
ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଶିଖଯୋପେତଃ ସଂପନ୍ନଃ ପରମତ୍ଵିଷା। ଅଵଦାତେ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମେ ଚ ଦିଵ୍ଯେ ଚ ରଚିତେ ଶୁଭେ
ମୃଦୁ ଚୁଡ଼ା ଧାରଣ କରିଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜରେ ଭରପୂର, ଶୁଭ୍ର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତେ ମହତୀ ବିଭ୍ରତ୍ପରମଵାସସୀ। ଜାମ୍ବୂନଦମଯେ ଦିଵ୍ଯେ ଗଣ୍ଡୂପଦମୁଖେ ନଵେ
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମହାନ୍ ଉପର ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ନୂତନ ସୁନାରେ ତିଆରି ଦିବ୍ୟ କମରବନ୍ଧ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ତାଲା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଅଗ୍ନ୍ଯର୍କସଦୃଶେ ଦିଵ୍ଯେ ଧାରଯନ୍କୁଣ୍ଡଲେ ଶୁଭେ। ରାଜତଚ୍ଛତ୍ରମୁଚ୍ଛ୍ରିତ୍ଯ ଚିତ୍ରଂ ପରମଵର୍ଚସମ୍
ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର କଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ରୂପବାନ୍ ରୂପରେ ରୂପା ଛତା ଧରିଥିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପମନ୍ଯେନ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମୁତ୍ତମମ୍। ଭଵନେ ଭୂମିପାଲସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତିରିଵାପ୍ଲୁତଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ ଏମିତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ପାଇ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ମହଳକୁ ବୃହସ୍ପତି ପରି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସଂହିତାଯାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସ୍ଥିତସ୍ଯୋପସ୍ଥିତସ୍ଯ ଚ। ଦ୍ଵିପଦସ୍ଯ ଚ ଧର୍ମସ୍ଯ କ୍ରମଧର୍ମସ୍ଯ ପାରଗଃ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସଂହିତାରେ ଦକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିପଦ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଧର୍ମ ଓ କ୍ରମ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ଗାଧା ସାମାନୁସାମଜ୍ଞଃ ସାମ୍ନାଂ ପରମଵଲ୍ଗୁନାମ୍। ଆତ୍ମନଃ ସର୍ଵମୋକ୍ଷିଭ୍ଯଃ କୃତିମାନ୍କୃତ୍ଯଵିତ୍ସଦା
ଗାଧି ଏହି ସାମଗାନର ଅର୍ଥ ଓ ଉପଯୋଗ ବିଷୟରେ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ, ଯେଉଁ ସାମଗାନ ସବୁଠାରୁ ମଧୁର। ସେ ସଦା କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ନିତିରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ଯଜୁର୍ଧର୍ମୈର୍ବହୁଵିଧୈର୍ମତୋ ମତିମତାଂ ଵରଃ। ଵିଦିତାର୍ଥଃ ସମଶ୍ଚୈଵ ଚ୍ଛେତ୍ତା ନିଗମସଂଶଯାନ୍
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯଜୁର୍ବେଦୀୟ କ୍ରିୟାରେ ସେ ପାରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିଥିଲେ, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଥିଲେ।
ଅର୍ଥନିର୍ଵଚନେ ନିତ୍ଯଂ ସଂଶଯଚ୍ଛିଦସଂଶଯଃ। ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଧର୍ମକୁଶଲୋ ଦାତା ଧର୍ମଵିଶାରଦଃ
ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ସେ ସଦା ଲିପ୍ତ ଥିଲେ, ନିଜେ ସନ୍ଦେହ ରହିଥିଲେ ନାହିଁ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଥିଲେ। ପ୍ରକୃତିରୁ ଧର୍ମରେ ଦକ୍ଷ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ।
ଲୋପେନାଗମଧର୍ମେଣ ସଂକ୍ରମେଣ ଚ ଵୃତ୍ତିଷୁ। ଏକଶବ୍ଦାଂଶ୍ଚ ନାନାର୍ଥାନେକାର୍ଥାଂଶ୍ଚ ପୃଥକ୍କୃତାନ୍
ଅପବାଦ, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଶେଷ ନିୟମ ଓ ଉପଯୋଗର ରୂପାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା, ସେ ଏକ ଶବ୍ଦର ଅନେକ ଅର୍ଥ ଓ ଅନେକ ଅର୍ଥର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ପୃଥଗର୍ଥାଭିଧାନାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଯୋଗାନନ୍ଵଵେକ୍ଷିତା। ପ୍ରମାଣଭୂତୋ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵାଧିକରଣେଷୁ ଚ
ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତ କରୁଥିବା ଉପଯୋଗ ଓ ଯାହା ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ ହୋଇନାହିଁ, ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ସମସ୍ତ ବିଚାରରେ ସେ ପ୍ରମାଣ ସ୍ୱରୂପ ଥିଲେ।
ସର୍ଵଵର୍ଣଵିକାରେଷୁ ନିତ୍ଯଂ କୁଶଲପୂଜିତଃ। ସ୍ଵରେଽସ୍ଵରେ ଚ ଵିଵିଧେ ଵୃତ୍ତେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ
ସବୁ ପ୍ରକାର ଧ୍ୱନି ଓ ସ୍ୱରର ରୂପାନ୍ତରରେ ଦକ୍ଷମାନେ ସେଉଁଠି ସଦା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅଥିଲେ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଛନ୍ଦ ଓ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ।
ସମସ୍ଥାନେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସମାମ୍ନାଯେଷୁ ଧାତୁଷୁ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ଯାନାଂ ସମାଖ୍ଯାତା ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତମୁଦ୍ଦିଶନ୍
ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା, ସମସ୍ତ ପାଠ ଓ ଶବ୍ଦମୂଳରେ, ସେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟିତ ଅର୍ଥକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଯାହା କହିବା ଉଚିତ ସେ ସବୁକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ।
ଅଭିସନ୍ଧିଷୁ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ପଦାନ୍ଯଙ୍ଗାନ୍ଯନୁସ୍ମରନ୍। କାଲଧର୍ମେଣ ନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଯଥାର୍ଥଂ ଚ ଵିଚାରଯନ୍
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅଂଶକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସମୟର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓ ଯଥାର୍ଥ ତାହାକୁ ବିଚାର କରୁଥିଲେ।
ଚିକୀର୍ଷିତଂ ଚ ଯୋ ଵେତ୍ତା ଯଥା ଲୋକେନ ସଂଵୃତମ୍। ଵିଭାଷିତଂ ଚ ସମଯଂ ଭାଷିତଂ ହୃଦଯଂଗମମ୍
ଲୋକେ ଯାହା ଲୁଚାଇଥିବା କାମନା, ସେ ତାହା ବୁଝିପାରୁଥିଲେ, ଯାହା ରୂପରେ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥାଏ ଓ ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ବୁଝିଥିଲେ।
ଆତ୍ମନେ ଚ ପରସ୍ମୈ ଚ ସ୍ଵରସଂସ୍କାରଯୋଗଵିତ୍। ଏଷାଂ ସ୍ଵରାଣାଂ ଜ୍ଞାତା ଚ ବୋଦ୍ଧା ପ୍ରଵଚନଃ ସ୍ଵରାଟ୍
ନିଜ ପାଇଁ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର ଓ ଧ୍ୱନିର ଉପଯୋଗରେ ସେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ; ଏହି ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ବୁଝିଥିଲେ ଓ ଏହାର ଶିକ୍ଷାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଥିଲେ।
ଵିଜ୍ଞାତା ଚୋକ୍ତଵାକ୍ଯାନାମେକତାଂ ବହୁତାଂ ତଥା। ବୋଦ୍ଧା ହି ପରମାର୍ଥାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଂଶ୍ଚ ଵ୍ଯତିକ୍ରମାନ୍
ଉଚ୍ଚାରିତ ବାକ୍ୟର ଏକତା ଓ ଭିନ୍ନତା ବୁଝିଥିଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭେଦ ବୁଝିପାରୁଥିଲେ।
ଅଭେଦତଶ୍ଚ ବହୁଶୋ ବହୁଶଶ୍ଚାପି ଭେଦତଃ। ଵକ୍ତା ଵିଵିଧଵାକ୍ଯାନାଂ ନାନାଦେଶସମୀକ୍ଷିତା
ଅନେକ କଥାକୁ ସେ ଏକ ଭାବେ ଓ ଭିନ୍ନ ଭାବେ କହିଥିଲେ; ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ନିୟମ ବିଚାର କରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବାକ୍ୟ କହୁଥିଲେ।
ପଞ୍ଚାଗମାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନାଦେଶାଂଶ୍ଚ ସମୀକ୍ଷିତା। ନାନାର୍ଥକୁଶଲସ୍ତତ୍ର ତଦ୍ଧିତେଷୁ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ପାଞ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ନିୟମକୁ ସେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରିଥିଲେ, ଅନେକ ଅର୍ଥରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଓ ତଦ୍ଧିତ ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।
ପରିଭୂଷଯିତା ଵାଚାଂ ଵର୍ଣତଃ ସ୍ଵରତୋଽର୍ଥତଃ। ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଚ ସମାଖ୍ଯାତା ନିଯତଂ ପ୍ରତିଧାତୁକମ୍
ଅକ୍ଷର, ସ୍ୱର ଓ ଅର୍ଥରେ ସେ ଭାଷାକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟୟର ଅର୍ଥକୁ ମୂଳ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସଦା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ପଞ୍ଚ ଚାକ୍ଷରଜାତାନି ସ୍ଵରସଂଜ୍ଞାନି ଯାନି ଚ। ତମାଗତମୃଷିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ
ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଅକ୍ଷର ଓ ସ୍ୱରର ନାମ ସେ ଜାଣିଥିଲେ; ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଉଠି ଗଲେ ଓ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଆସନଂ ରୁଚିରଂ ତସ୍ମୈ ପ୍ରଦଦୌ ସ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। `କୃଷ୍ଣାଜିନୋତ୍ତରେ ତସ୍ମିନ୍ନୁପଵିଷ୍ଟୋ ମହାନୃଷିଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆସନ ଦେଲେ; ସେ ମହାଋଷି କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଛାଡ଼ିଥିବା ଏହି ଆସନରେ ବସିଲେ।
ଦେଵର୍ଷେରୁପଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ସ୍ଵଯମର୍ଧ୍ଯଂ ଯଥାଵିଧି। ପ୍ରାଦାଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଧୀମାନ୍ରାଜ୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତାଂ ପୂଜାମୃଷିଃ ପ୍ରୀତମନାସ୍ତଦା
ଦେବଋଷି ବସିବା ପରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜେ ଯଥାଯଥ ମାନସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଓ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ; ଋଷି ହୃଦୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଆଶୀର୍ଭିର୍ଵର୍ଧଯିତ୍ଵା ଚ ତମୁଵାଚାସ୍ଯତାମିତି। ନିଷସାଦାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତସ୍ତତୋ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଋଷି କହିଲେ, 'ବସ,' ତା'ପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ ବସିଲେ।
ପ୍ରେଷଯାମାସ କୃଷ୍ଣାଯୈ ଭଗଵନ୍ତମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଦ୍ରୌପଦୀ ଚାପି ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ସମାହିତା
ସେ ତାଙ୍କଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ରୌପଦୀ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।
ଜଗାମ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତେ ନାରଦଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ତସ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚରଣୌ ଦେଵର୍ଷେର୍ଧର୍ମଚାରିଣୀ
ସେ ଯେଉଁଠାରେ ନାରଦ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସହ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେ, ଦେବଋଷିଙ୍କ ପାଦରେ ମଣ୍ଡିଆ ପଡ଼ିଲେ।