କଥମାସୁଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣାଯାମେକସ୍ଯାଂ ତେ ନରର୍ଷଭାଃ। ଵର୍ତମାନା ମହାଭାଗା ନାଭିଦ୍ଯନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍
କେବଳ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ସହିତ ରହି, ସେ ମହାଭାଗ ପୁରୁଷମାନେ କିପରି ପରସ୍ପର ସହିତ ବିରୋଧ କଲେ ନାହିଁ?
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତତ୍ର ଵିସ୍ତରେଣ ଯଥାତଥମ୍। ତେଷାଂ ଚେଷ୍ଟିତମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯୁକ୍ତାନାଂ କୃଷ୍ଣଯା ସହ
ମୁଁ ଏହା ସଠିକ୍ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ସହିତ ରହି, ପରସ୍ପର କିପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତତ୍। ରେମିରେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ କୃଷ୍ଣଯା ସହ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ମହାତେଜାଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ପାଲଯାମାସ ଧର୍ମେଣ ପୃଥିଵୀଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ
ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ସତ୍ୟବାନ୍ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଧର୍ମରେ ଭୂମିର ଶାସନ କଲେ।
ଜିତାରଯୋ ମହାତ୍ମାନଃ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣାଃ। ଏଵଂ ପୁରମିଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତ୍ରୋଷୁଃ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜିତିଥିବା, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନମାନେ, ଏହି ସହରକୁ ପାଇଁ ଏଠାରେ ବସିଲେ।
କୁର୍ଵାଣାଃ ପୌରକାର୍ଯାଣି ସର୍ଵାଣି ଭରତର୍ଷଭାଃ। ଆସାଂଚକ୍ରୁର୍ମହାର୍ହେଷୁ ପାର୍ଥିଵେଷ୍ଵାସନେଷୁ ଚ
ଭାରତବଂଶର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସମସ୍ତ ପୌର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ରାଜାସନରେ ବସିଥିଲେ।
ତେଷୁ ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ଆଯଯୌ ଧର୍ମରାଜଂ ତୁ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋଽଥ ନାରଦଃ
ସେହି ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ମହାମୁନି ନାରଦ ଆସିଲେ।
ପଥା ନକ୍ଷତ୍ରଜୁଷ୍ଟେନ ସୁପର୍ଣାଚରିତେନ ଚ। ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯପ୍ରକାଶେନ ସେଵିତେନ ମହର୍ଷିଭିଃ
ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଏମିତି ଏକ ପଥରେ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ତାରାମାନେ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଚାଲିଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯାଉଥିଲେ।
ନଭସ୍ସ୍ଥଲେନ ଦିଵ୍ଯେନ ଦୁର୍ଲଭେନାତପସ୍ଵିନାମ୍। ଭୂତାର୍ଚିତୋ ଭୂତଧରାଂ ରାଷ୍ଟ୍ରମନ୍ଦିରଭୂଷିତାମ୍
ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଦିବ୍ୟ ଆକାଶମାର୍ଗରେ, ଯାହା ତପସ୍ୱୀମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେ ନଗର ଓ ରାଜମହଳରେ ଶୋଭିତ ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଵେକ୍ଷମାଣୋ ଦ୍ଯୁତିମାନାଜଗାମ ମହାତପାଃ। ସର୍ଵଵେଦାନ୍ତଗୋ ଵିପ୍ରଃ ସର୍ଵଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ
ସବୁକିଛି ଦେଖୁଥିବା, ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ତପସ୍ବୀ, ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତ ଓ ବେଦଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନୀ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଲେ।
ପରେଣ ତପସା ଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମେଣ ତପସା ଵୃତଃ। ନଯେ ନୀତୌ ଚ ନିସ୍ତୋ ଵିଶ୍ରୁତଶ୍ଚ ମହାମୁନିଃ
ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟାରେ ଯୋଗ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟାରେ ଆବୃତ, ନୀତି ଓ ଶାସନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ମହାମୁନି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ପରାତ୍ପରତରଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଧର୍ମାନ୍ସମଭିଜଗ୍ମିଵାନ୍। ଭାଵିତାତ୍ମା ଗତରଜାଃ ଶାନ୍ତୋ ମୃଦୁର୍ଋଜୁର୍ଦିଵଜଃ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ରାଗ ଶୂନ୍ୟ, ଶାନ୍ତ, ମୃଦୁ, ସିଧାସଳଖ, ଏବଂ ଆତ୍ମନିୟମର ପ୍ରତୀକ ଥିଲେ।
ଧର୍ମେଣାଧିଗତଃ ସର୍ଵୈର୍ଦେଵଦାନଵମାନୁଷୈଃ। କ୍ଷୀଣକର୍ମସୁ ପାପେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ପରିଚିତ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କର୍ମ ଓ ପାପ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵଥା କୃତମର୍ଯାଦୋ ଵେଦେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ। ଶତଶଃ ସୋମପା ଯଜ୍ଞେ ପୁଣ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯକୃଦଗ୍ନିଚିତ୍
ସେ ସବୁପ୍ରକାରେ ନିୟମ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ବେଦରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ଶତଶଃ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ସୋମପାନ କରିଥିଲେ, ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଋକ୍ସାମଯଜୁଷାଂ ଵେତ୍ତା ନ୍ଯାଯଦୃଗ୍ଧର୍ମକୋଵିଦଃ। ଋଜୁରାରୋହବାନ୍ଵୃଦ୍ଧୋ ଭୂଯିଷ୍ଠପଥିକୋଽନଘଃ
ସେ ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର୍ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ, ନ୍ୟାୟ ଓ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସିଧାସଳଖ, ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ବୃଦ୍ଧ, ବହୁତ ଦେଶ ଦେଖିଥିବା ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଥିଲେ।
ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଶିଖଯୋପେତଃ ସଂପନ୍ନଃ ପରମତ୍ଵିଷା। ଅଵଦାତେ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମେ ଚ ଦିଵ୍ଯେ ଚ ରଚିତେ ଶୁଭେ
ମୃଦୁ ଚୁଡ଼ା ଧାରଣ କରିଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜରେ ଭରପୂର, ଶୁଭ୍ର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତେ ମହତୀ ବିଭ୍ରତ୍ପରମଵାସସୀ। ଜାମ୍ବୂନଦମଯେ ଦିଵ୍ଯେ ଗଣ୍ଡୂପଦମୁଖେ ନଵେ
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମହାନ୍ ଉପର ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ନୂତନ ସୁନାରେ ତିଆରି ଦିବ୍ୟ କମରବନ୍ଧ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ତାଲା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଅଗ୍ନ୍ଯର୍କସଦୃଶେ ଦିଵ୍ଯେ ଧାରଯନ୍କୁଣ୍ଡଲେ ଶୁଭେ। ରାଜତଚ୍ଛତ୍ରମୁଚ୍ଛ୍ରିତ୍ଯ ଚିତ୍ରଂ ପରମଵର୍ଚସମ୍
ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର କଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ରୂପବାନ୍ ରୂପରେ ରୂପା ଛତା ଧରିଥିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପମନ୍ଯେନ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମୁତ୍ତମମ୍। ଭଵନେ ଭୂମିପାଲସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତିରିଵାପ୍ଲୁତଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ ଏମିତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ପାଇ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ମହଳକୁ ବୃହସ୍ପତି ପରି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସଂହିତାଯାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସ୍ଥିତସ୍ଯୋପସ୍ଥିତସ୍ଯ ଚ। ଦ୍ଵିପଦସ୍ଯ ଚ ଧର୍ମସ୍ଯ କ୍ରମଧର୍ମସ୍ଯ ପାରଗଃ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସଂହିତାରେ ଦକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିପଦ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଧର୍ମ ଓ କ୍ରମ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ଗାଧା ସାମାନୁସାମଜ୍ଞଃ ସାମ୍ନାଂ ପରମଵଲ୍ଗୁନାମ୍। ଆତ୍ମନଃ ସର୍ଵମୋକ୍ଷିଭ୍ଯଃ କୃତିମାନ୍କୃତ୍ଯଵିତ୍ସଦା
ଗାଧି ଏହି ସାମଗାନର ଅର୍ଥ ଓ ଉପଯୋଗ ବିଷୟରେ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ, ଯେଉଁ ସାମଗାନ ସବୁଠାରୁ ମଧୁର। ସେ ସଦା କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ନିତିରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ଯଜୁର୍ଧର୍ମୈର୍ବହୁଵିଧୈର୍ମତୋ ମତିମତାଂ ଵରଃ। ଵିଦିତାର୍ଥଃ ସମଶ୍ଚୈଵ ଚ୍ଛେତ୍ତା ନିଗମସଂଶଯାନ୍
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯଜୁର୍ବେଦୀୟ କ୍ରିୟାରେ ସେ ପାରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିଥିଲେ, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଥିଲେ।
ଅର୍ଥନିର୍ଵଚନେ ନିତ୍ଯଂ ସଂଶଯଚ୍ଛିଦସଂଶଯଃ। ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଧର୍ମକୁଶଲୋ ଦାତା ଧର୍ମଵିଶାରଦଃ
ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ସେ ସଦା ଲିପ୍ତ ଥିଲେ, ନିଜେ ସନ୍ଦେହ ରହିଥିଲେ ନାହିଁ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଥିଲେ। ପ୍ରକୃତିରୁ ଧର୍ମରେ ଦକ୍ଷ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ।
ଲୋପେନାଗମଧର୍ମେଣ ସଂକ୍ରମେଣ ଚ ଵୃତ୍ତିଷୁ। ଏକଶବ୍ଦାଂଶ୍ଚ ନାନାର୍ଥାନେକାର୍ଥାଂଶ୍ଚ ପୃଥକ୍କୃତାନ୍
ଅପବାଦ, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଶେଷ ନିୟମ ଓ ଉପଯୋଗର ରୂପାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା, ସେ ଏକ ଶବ୍ଦର ଅନେକ ଅର୍ଥ ଓ ଅନେକ ଅର୍ଥର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ପୃଥଗର୍ଥାଭିଧାନାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଯୋଗାନନ୍ଵଵେକ୍ଷିତା। ପ୍ରମାଣଭୂତୋ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵାଧିକରଣେଷୁ ଚ
ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତ କରୁଥିବା ଉପଯୋଗ ଓ ଯାହା ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ ହୋଇନାହିଁ, ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ସମସ୍ତ ବିଚାରରେ ସେ ପ୍ରମାଣ ସ୍ୱରୂପ ଥିଲେ।
ସର୍ଵଵର୍ଣଵିକାରେଷୁ ନିତ୍ଯଂ କୁଶଲପୂଜିତଃ। ସ୍ଵରେଽସ୍ଵରେ ଚ ଵିଵିଧେ ଵୃତ୍ତେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ
ସବୁ ପ୍ରକାର ଧ୍ୱନି ଓ ସ୍ୱରର ରୂପାନ୍ତରରେ ଦକ୍ଷମାନେ ସେଉଁଠି ସଦା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅଥିଲେ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଛନ୍ଦ ଓ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ।
ସମସ୍ଥାନେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସମାମ୍ନାଯେଷୁ ଧାତୁଷୁ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ଯାନାଂ ସମାଖ୍ଯାତା ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତମୁଦ୍ଦିଶନ୍
ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା, ସମସ୍ତ ପାଠ ଓ ଶବ୍ଦମୂଳରେ, ସେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟିତ ଅର୍ଥକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଯାହା କହିବା ଉଚିତ ସେ ସବୁକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ।
ଅଭିସନ୍ଧିଷୁ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ପଦାନ୍ଯଙ୍ଗାନ୍ଯନୁସ୍ମରନ୍। କାଲଧର୍ମେଣ ନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଯଥାର୍ଥଂ ଚ ଵିଚାରଯନ୍
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅଂଶକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସମୟର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓ ଯଥାର୍ଥ ତାହାକୁ ବିଚାର କରୁଥିଲେ।
ଚିକୀର୍ଷିତଂ ଚ ଯୋ ଵେତ୍ତା ଯଥା ଲୋକେନ ସଂଵୃତମ୍। ଵିଭାଷିତଂ ଚ ସମଯଂ ଭାଷିତଂ ହୃଦଯଂଗମମ୍
ଲୋକେ ଯାହା ଲୁଚାଇଥିବା କାମନା, ସେ ତାହା ବୁଝିପାରୁଥିଲେ, ଯାହା ରୂପରେ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥାଏ ଓ ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ବୁଝିଥିଲେ।
ଆତ୍ମନେ ଚ ପରସ୍ମୈ ଚ ସ୍ଵରସଂସ୍କାରଯୋଗଵିତ୍। ଏଷାଂ ସ୍ଵରାଣାଂ ଜ୍ଞାତା ଚ ବୋଦ୍ଧା ପ୍ରଵଚନଃ ସ୍ଵରାଟ୍
ନିଜ ପାଇଁ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର ଓ ଧ୍ୱନିର ଉପଯୋଗରେ ସେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ; ଏହି ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ବୁଝିଥିଲେ ଓ ଏହାର ଶିକ୍ଷାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଥିଲେ।