ଘୋଷଯାମାସ ନଗରେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସସୌବଲଃ।' ତତସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତତ୍ର ଗତ୍ଵା କୃଷ୍ଣପୁରୋଗମାଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସଉବଳ ସହିତ ନଗରରେ ଏହି କଥା ଘୋଷଣା କଲେ। ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ମଣ୍ଡଯାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ତଦ୍ଵୈ ପୁରଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦିଵ ଚ୍ଯୁତମ୍। `ଵାସୁଦେଵୋ ଜଗନ୍ନାଥଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାସଵମ୍
ସେମାନେ ସେଇ ନଗରକୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଶୋଭାୟମାନ କଲେ। ବାସୁଦେବ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚିନ୍ତିତୋ ରାଜନ୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମାଦିଶତ୍। ଵିଶ୍ଵକର୍ମନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ତତ୍ପୁରମ୍
ହେ ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ପରେ, ସେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେଠାରୁ ଏହି ନଗର ତିଆରି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥମିତି ଖ୍ଯାତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଭୂମ୍ଯାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ମହେନ୍ଦ୍ରଶାସନାଦ୍ଗତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତୁ କେଶଵମ୍
ଏହି ନଗର ପୃଥିବୀରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ, ଦିବ୍ୟ ନଗର ଭାବେ। ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା କେଶବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରଣିପାତାର୍ହଂ କିଂ କରୋମୀତ୍ଯଭାଷତ। ଵାସୁଦେଵସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମୂଚିଵାନ୍
ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ କହିଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବାସୁଦେବ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୁରୁଷ୍ଵ କୁରୁରାଜସ୍ଯ ମହେନ୍ଦ୍ରପୁରସନ୍ନିଭମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରେଣ କୃତନାମାନମିନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ମହାପୁରମ୍
କୁରୁରାଜା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନଗର ପରି ଏକ ବଡ଼ ନଗର ତିଆରି କର। ଏହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାମିତ 'ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ' କୁହାଯାଉ।
ତତଃ ପୁଣ୍ଯେ ଶିଵେ ଦେଶେ ଶାନ୍ତିଂ କୃତ୍ଵା ମହାରଥାଃ। ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯମିନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ଭଵତ୍ଵିତି
ତାପରେ ସେଇ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଦେଶରେ, ମହାରଥୀମାନେ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ କଥା କହି, 'ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ହେଉ' ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।
ତତ୍ପୁରଂ ମାପଯାମାସୁର୍ଦ୍ଵୈପାଯନପୁରୋଗମାଃ। `ତତଃ ସ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତୁ ଚକାର ପୁରମୁତ୍ତମମ୍
ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ସେମାନେ ସେଇ ନଗର ତିଆରି କରିଲେ। ତାପରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେଇ ଉତ୍ତମ ନଗର ତିଆରି କଲେ।
ସାଗରପ୍ରତିରୂପାଭିଃ ପରିଖାଭିରଲଙ୍କୃତମ୍। ପ୍ରାକାରେଣ ଚ ସଂପନ୍ନଂ ଦିଵମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତା
ସାଗର ସଦୃଶ ଖାଳି ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଚୀର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ସେହି ସହରଟି ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ, ମାନେ ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଆବୃତ କରିଛି।
ପାଣ୍ଡୁରାଭ୍ରପ୍ରକାଶେନ ହିମରଶ୍ମିନିଭେନ ଚ। ଶୁଶୁଭେ ତତ୍ପୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ନାଗୈର୍ଭୋଗଵତୀ ଯଥା
ଧଳା ମେଘ ଓ ଶୀତକାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ସେହି ସହରଟି ଭୋଗବତୀ ନଗରରେ ନାଗମାନେ ଯେପରି ଚମକନ୍ତି, ସେହିପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦ୍ଵିପକ୍ଷଗରୁଡପ୍ରଖ୍ଯୈର୍ଦ୍ଵାରୈଃ ସୌଧୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍। ଗୁପ୍ତମଭ୍ରଚଯପ୍ରଖ୍ଯୈର୍ଗୋପୁରୈର୍ମନ୍ଦରୋପମୈଃ
ଗରୁଡ଼ ଓ ହାତୀର ପଖ ଭଳି ଦ୍ୱାର ଓ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମେଘମାଳା ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଗୋପୁର ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା।
ଵିଵିଧୈରପି ନିର୍ଵିଦ୍ଧୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୋପେତୈଃ ସୁସଂଵୃତୈଃ। ଶକ୍ତିଭିଶ୍ଚାଵୃତଂ ତଦ୍ଧି ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵୈରିଵ ପନ୍ନଗୈଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭଲଭାବେ ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେହି ସେନା ଦୁଇଟି ଜିଭ ଥିବା ସାପ ଭଳି ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ତଲ୍ପୈଶ୍ଚାଭ୍ଯାସିକୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ଶୁଶୁଭେ ଯୋଧରକ୍ଷିତମ୍। ଥୀକ୍ଷ୍ଣାଙ୍କୁଶଶତଘ୍ନୀଭିର୍ଯନ୍ତ୍ରଜାଲୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍
ପାଳା ଓ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଛାଯାଇଥିବା ଶଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲା, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଙ୍କୁଶ, ଯନ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ଆଯସୈଶ୍ଚ ମହାଚକ୍ରୈଃ ଶୁଶୁଭେ ତତ୍ପୁରୋତ୍ତମମ୍। ସୁଵିଭକ୍ତମହାରଥ୍ଯଂ ଦେଵତାବାଧଵର୍ଜିତମ୍
ଲୋହାର ବଡ଼ ବଡ଼ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅତି ଉତ୍ତମ ସହର ଚମକୁଥିଲା, ସୁସଂଗଠିତ ଓ ଚଉଡ଼ା ରାସ୍ତା ଥିଲା, ଏଠାରେ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କ ଅଶାନ୍ତି ନଥିଲା।
ଵିରୋଚମାନଂ ଵିଵିଧୈଃ ପାଣ୍ଡୁରୈର୍ଭଵନୋତ୍ତମୈଃ। ତତ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପସଂକାଶମିନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ଵ୍ଯରୋଚତ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧଳା ଓ ଶୋଭାମୟ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିବା, ସେହି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗନଗର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମେଘଵୃନ୍ଦମିଵାକାଶେ ଵିଦ୍ଧଂ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସମାଵୃତମ୍। ତତ୍ର ରମ୍ଯେ ଶିଵେ ଦେଶେ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍
ମେଘମାଳା ଭଳି ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଭଳି, ସେହି ଶୁଭ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥାନରେ କୌରବଙ୍କର ନିବାସ ଚମକୁଥିଲା।
ଶୁଶୁଭେ ଧନସଂପୂର୍ଣଂ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷକ୍ଷଯୋପମମ୍। ତତ୍ରାଗଚ୍ଛନ୍ଦ୍ଵିଜା ରାଜନ୍ସର୍ଵଵେଦଵିଦାଂ ଵରାଃ
ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା, ଧନର ଅଧିପତିଙ୍କ ନିବାସ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ସେଠାରେ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆସିଥିଲେ।
ନିଵାସଂ ରୋଚଯନ୍ତି ସ୍ମ ସର୍ଵଭାଷାଵିଦସ୍ତଥା। ଵଣିଜଶ୍ଚାଯଯୁସ୍ତତ୍ର ନାନାଦିଗ୍ଭ୍ଯୋ ଧନାର୍ଥିନଃ
ସମସ୍ତ ଭାଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ସେଠି ବାସ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ଏବଂ ଧନ ଲାଗି ନାନା ଦିଗରୁ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଆସିଥିଲେ।
ସର୍ଵଶିଲ୍ପଵିଦସ୍ତତ୍ର ଵାସାଯାଭ୍ଯାଗମଂସ୍ତଦା। ଉଦ୍ଯାନାନି ଚ ରମ୍ଯାଣି ନଗରସ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ସମସ୍ତ କଳାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଲୋକମାନେ ସେଠି ବାସ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ସହରଟିର ଚାରିପାଖରେ ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା।
ଆମ୍ରୈରାମ୍ରାତକୈର୍ନୀପୈରଶୋକୈଶ୍ଚମ୍ପକୈସ୍ତଥା। ପୁନ୍ନାଗୈର୍ନାଗପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଲକୁଚୈଃ ପନସୈସ୍ତଥା
ଆମ୍ବ, ଆମ୍ରାତକ, ନୀପ, ଅଶୋକ, ଚମ୍ପକ, ପୁନ୍ନାଗ, ନାଗପୁଷ୍ପ, ଲକୁଚ, ପନସ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ଶାଲତାଲତମାଲୈଶ୍ଚ ବକୁଲୈଶ୍ଚ ସକେତକୈଃ। ମନୋହରୈଃ ସୁପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଫଲଭାରାଵନାମିତୈଃ
ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ବକୁଳ, ସକେତକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକର୍ଷକ ଗଛ, ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ ଓ ଫଳର ଭାରରେ ନମିଥିଲେ।
ପ୍ରାଚୀନାମଲକୈର୍ଲୋଧ୍ରୈରଙ୍କୋଲୈଶ୍ଚ ସୁପିଷ୍ପିତୈଃ। ଜମ୍ବୂଭିଃ ପାଟଲାଭିଶ୍ଚ କୁବ୍ଜକୈରତିମୁକ୍ତକୈଃ
ପୁରୁଣା ଆମଳକୀ, ଲୋଧ୍ର, ଫୁଲେଇଥିବା ଅଙ୍କୋଳ, ଜାମୁ, ପାଟଳ, କୁବ୍ଜକ, ଅତିମୁକ୍ତକ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।
କରଵୀରୈଃ ପାରିଜାତୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଦ୍ରୁମୈଃ। ନିତ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲୋପେତୈର୍ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣାଯୁତୈଃ
କରବୀର, ପାରିଜାତ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ, ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ବସୁଥିଲେ।
ମତ୍ତବର୍ହିଣସଂଘୁଷ୍ଟକୋକିଲୈଶ୍ଚ ସଦାମଦୈଃ। ଗୃହୈରାଦର୍ଶଵିମଲୈର୍ଵିଵିଧୈଶ୍ଚ ଲତାଗୃହୈଃ
ମଦମସ୍ତ ମୟୂର ଓ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ କୋଇଳୀମାନେ ରବ କରୁଥିଲେ, ଆଇନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଘର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଲତା ଘର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ମନୋହରୈଶ୍ଚିତ୍ରଗୃହୈସ୍ତଥାଽଜଗତିପ୍ରଵତୈଃ। ଵାପୀଭିର୍ଵିଵିଧାଭିଶ୍ଚ ପୂର୍ଣାଭିଃ ପରମାମ୍ଭସା
ଆକର୍ଷକ ଚିତ୍ରିତ ଘର, କୃତ୍ରିମ ପାହାଡ଼ ଓ ଉପତ୍ୟକା, ବିଭିନ୍ନ ପୋଖରୀ ଶୁଧ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ସରୋଭିରତିରମ୍ଯୈଶ୍ଚ ପଦ୍ମୋତ୍ପଲସୁଗନ୍ଧିଭିଃ। ହଂସକାରଣ୍ଡଵଯୁତୈଶ୍ଚକ୍ରଵାକୋପଶୋଭିତୈଃ
ଅତି ସୁନ୍ଦର ହ୍ରଦ, ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳର ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହଂସ, କାରଣ୍ଡବ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ବସୁଥିଲେ।
ରମ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଵିଧାସ୍ତତ୍ର ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯୋ ଵନାଵୃତାଃ। ତଡାଗାନି ଚ ରମ୍ଯାଣି ବୃହନ୍ତି ସୁବହୂନି ଚ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରମ୍ୟ ପଦ୍ମପୋଖରୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଆକାରର ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଜଳାଶୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନଦୀ ଚ ନନ୍ଦିନୀ ନାମ ସା ପୁରୀମୁପଗୂହତି। ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମାକୀର୍ଣମନ୍ଯୈଃ ଶିଲ୍ପିଭିରାଵୃତମ୍
ନନ୍ଦିନୀ ନାମକ ନଦୀଟି ଏହି ସହରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଚାରି ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୁଶଳ କାରିଗରମାନେ ଥିଲେ।
ସର୍ଵଦାଭିସୃତଂ ସଦ୍ଭିଃ କାରିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ଉପଭୋଗସମୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯସମାଵୃତମ୍
ଏହି ସହର ସଦା ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଆସୁଥିବା ସ୍ଥାନ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଭୋଗବିଲାସ ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ନିତ୍ଯମାର୍ଯଜନୋପେତଂ ନରନାରୀଗଣୈର୍ଯୁତମ୍। ଵାଜିଵାରଣସଂପୂର୍ଣଂ ଗୋଭିରୁଷ୍ଟ୍ରୈଃ ଖରୈରଜୈଃ
ଏହି ସହର ସଦା ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଓ ନରୀ-ପୁରୁଷମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗାଈ, ଉଠ, ଗଧା ଓ ଛାଗଳି ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।