ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ନିରାହାରଃ ଶୁଷ୍ଯନ୍ନନିମିଷୋ ମୁନିଃ। ଇତସ୍ତତଃ ପରିଚରନ୍ଦୀପ୍ତପାଵକସପ୍ରଭଃ
ବାୟୁ ଖାଇ, ଖାଦ୍ୟ ବିନା, ଦେହ ଶୁଖାଇ, ଅଚଳ ରହି, ସେ ମୁନି ଏଠୁ ସେଠି ଘୁରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
ଅଟମାନଃ କଦାଚିତ୍ସ୍ଵାନ୍ସ ଦଦର୍ଶ ପିତାମହାନ୍। ଲମ୍ବମାନାନ୍ମହାଗର୍ତେ ପାଦୈରୂର୍ଧ୍ଵୈରଵାଙ୍ମୁଖାନ୍
ଏଭଳି ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଏକଥର ସେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏକ ବଡ଼ ଗଡ଼ିଆଳ ଗହ୍ବରରେ ଉଲ୍ଟା ପାଦ ଉପରେ, ମୁହଁ ତଳେ ଲଟକୁଥିଲେ।
ତାନବ୍ରଵୀତ୍ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈ ଜରତ୍କାରୁଃ ପିତାମହାନ୍। କେ ଭଵନ୍ତୋଽଵଲମ୍ବନ୍ତେ ଗର୍ତେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଧୋମୁଖାଃ
ସେମାନେକୁ ଦେଖି, ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ପଚାରିଲେ, 'ଆପଣମାନେ କିଏ, ଏହି ଗହ୍ବରରେ ମୁହଁ ତଳକୁ ଲଟକି ରହିଛନ୍ତି?'
ଵୀରଣସ୍ତମ୍ଭକେ ଲଗ୍ନାଃ ସର୍ଵତଃ ପରିଭକ୍ଷିତେ। ମୂଷକେନ ନିଗୂଢେନ ଗର୍ତେଽସ୍ମିନ୍ନିତ୍ଯଵାସିନା
ବୀରଣା ଘାସର ଏକ ତଣ୍ଡରେ ଲଗିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକ ଲୁଚିଥିବା ଉଣ୍ଡୁଆ ମୂଷା ଦ୍ୱାରା ଖାଇଯାଉଛି, ଯାହା ସଦା ଏହି ଗହ୍ବରରେ ରହେ।
ଯାଯାଵରା ନାମ ଵଯମୃଷଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ। ସଂତାନପ୍ରକ୍ଷଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ନଧୋ ଗଚ୍ଛାମ ମେଦିନୀମ୍
ଆମେ ଯାୟାବର ନାମରେ ପରିଚିତ ଋଷି, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଧାରଣ କରିଥିବା। ଆମ ପରିବାର ଶୃଙ୍ଖଳା କ୍ଷୟ ହେବାରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ପୃଥିବୀକୁ ତଳକୁ ଯାଉଛୁ।
ଅସ୍ମାକଂ ସଂତତିସ୍ତ୍ଵେକୋ ଜରତ୍କାରୁରିତି ସ୍ମୃତଃ। ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯୋଽଲ୍ପଭାଗ୍ଯାନାଂ ତପ ଏକଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ଆମ ପରିବାରରେ କେବଳ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଜରତ୍କାରୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅସୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅତି କମ୍ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏକାକି ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।
ନ ସ ପୁତ୍ରାଞ୍ଜନଯିତୁଂ ଦାରାନ୍ମୂଢଶ୍ଚିକୀର୍ଷତି। ତେନ ଲମ୍ବାମହେ ଗର୍ତେ ସଂତାନସ୍ଯ କ୍ଷଯାଦିହ
ସେ ପୁଅ ହେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, ନାହିଁ ଘରବାଡ଼ି କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, ମୂଢ଼ତାରେ ଅଛନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ, ଆମେ ଏହି ଗହ୍ବରରେ ଲଟକି ରହିଛୁ, ପରିବାର ଶୃଙ୍ଖଳା ଶେଷ ହେଉଥିବାରୁ।
ଅନାଥାସ୍ତେନ ନାଥେନ ଯଥା ଦୁଷ୍କୃତିନସ୍ତଥା। `ଯେଷାଂ ତୁ ସଂତତିର୍ନାସ୍ତି ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ସୁଖାଵହା
ସେ ନାଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଅନାଥ ହୋଇଯାଇଛୁ, ଯେପରି ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନେ ଅନାଥ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପରିବାର ଶୃଙ୍ଖଳା ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମରଣ ଲୋକରେ ସୁଖ ନାଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ନ ତେ ଲଭନ୍ତେ ଵସତିଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ପୁଣ୍ଯକୃତୋଽପି ହି।' କସ୍ତ୍ଵଂ ବନ୍ଧୁରିଵାସ୍ମାକମନୁଶୋଚସି ସତ୍ତମ
ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଯଦିଓ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିଥିବେ; ଆପଣ କିଏ, ଆମ ପରିବାର ଲୋକ ପରି ଆମ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି, ହେ ଉତ୍ତମଜନ?
ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍କୋ ଭଵାନିହ ନଃ ସ୍ଥିତଃ। କିମର୍ଥଂ ଚୈଵ ନଃ ଶୋଚ୍ଯାନନୁଶୋଚସି ସତ୍ତମ
ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କିଏ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ଏବଂ କାହିଁକି, ହେ ଉତ୍ତମଜନ, ଆପଣ ଆମ ପରି ଦୁଃଖିତ ଲୋକ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି?
ମମ ପୂର୍ଵେ ଭଵନ୍ତୋ ଵୈ ପିତରଃ ସପିତାମହାଃ। ବ୍ରୂତ କିଂ କରଵାଣ୍ଯଦ୍ଯ ଜରତ୍କାରୁରହଂ ସ୍ଵଯମ୍
ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ, ବାପା ଓ ଠାକୁରଦେଉତାମାନେ, ଆପଣମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଛନ୍ତି; ଆଜି ମୁଁ ଜରତ୍କାରୁ ନିଜେ, ମୁଁ କଣ କରିବି କହନ୍ତୁ।
ଯତସ୍ଵ ଯତ୍ନଵାଂସ୍ତାତ ସଂତାନାଯ କୁଲସ୍ଯ ନଃ। ଆତ୍ମନୋଽର୍ଥେଽସ୍ମଦର୍ଥେ ଚ ଧର୍ମ ଇତ୍ଯେଵ ଵା ଵିଭୋ
ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ତୁମେ ଆମ ଗୋତ୍ରର ସଂତାନ ଚାଲିଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କର; ଏହା ଚାହେଁ ତୁମ ପାଇଁ, ଆମ ପାଇଁ କିମ୍ବା କେବଳ ଧର୍ମର ନିମିତ୍ତରେ ହେଉ, ଏହା ଉଚିତ।
ନ ହି ଧର୍ମଫଲୈସ୍ତାତ ନ ତପୋଽଭିଃ ସୁସଂଚିତୈଃ। ତାଂ ଗତିଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତୀହ ପୁତ୍ରିଣୋ ଯାଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ଵୈ
ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଧର୍ମର ଫଳ କିମ୍ବା ଭଲ ତପସ୍ୟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ପୁଅ ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠିକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ଥିବା ପିତାମାନେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ତଦ୍ଦାରଗ୍ରହଣେ ଯତ୍ନଂ ସଂତତ୍ଯାଂ ଚ ମନଃ କୁରୁ। ପୁତ୍ରକାସ୍ମନ୍ନିଯୋଗାତ୍ତ୍ଵମେତନ୍ନଃ ପରମଂ ହିତମ୍
ତେଣୁ, ଘରସଂସାର ନିମିତ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କର ଓ ମନ ଦିଅ; ପୁଅ, ଆମ ଆଦେଶରେ ଏହି କାମ ଆମ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଭଲ।
ନ ଦାରାନ୍ଵୈ କରିଷ୍ଯେଽହଂ ନ ଧନଂ ଜୀଵିତାର୍ଥତଃ। ଭଵତାଂ ତୁ ହିତାର୍ଥାଯ କରିଷ୍ଯେ ଦାରସଂଗ୍ରହମ୍
ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ, ଧନ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଜୀବନର ଲାଗି ଘରସଂସାର କରିବିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଆପଣମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଘରସଂସାର ଗ୍ରହଣ କରିବି।
ସମଯେନ ଚ କର୍ତାଽହମନେନ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍। ତଥା ଯଦ୍ଯୁପଲପ୍ସ୍ଯାମି କରିଷ୍ଯେ ନାନ୍ଯଥା ହ୍ଯହମ୍
ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଠିକ୍ ପ୍ରକାରେ ମୁଁ ଏହା କରିବି; ଯଦି ଏମିତି ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ମିଳିଯିବେ, ତେବେ ଘରସଂସାର କରିବି, ନାହିଁଲେ କରିବିନାହିଁ।
ସନାମ୍ନୀ ଯା ଭଵିତ୍ରୀ ମେ ଦିତ୍ସିତା ଚୈଵ ବନ୍ଧୁଭିଃ। ଭୈକ୍ଷ୍ଯଵତ୍ତାମହଂ କନ୍ଯାମୁପଯଂସ୍ଯେ ଵିଧାନତଃ
ଯିଏ ମୋର ନାମ ଧାରଣ କରିବେ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସ୍ଵେଚ୍ଛାରେ ଦେବେ, ଓ ତିନି ବ୍ରତୀ ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି—ଏମିତି ଝିଅକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କରିବି।
ଦରିଦ୍ରାଯ ହି ମେ ଭାର୍ଯାଂ କୋ ଦାସ୍ଯତି ଵିଶେଷତଃ। ପ୍ରତିଗ୍ରହୀଷ୍ଯେ ଭିକ୍ଷାଂ ତୁ ଯଦି କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ମୋତେ ଏତେ ଗରିବ ଥିବାବେଳେ କିଏ ସ୍ତ୍ରୀ ଦେବେ? କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଦାନରେ ଦେଇଦେବେ, ତେବେ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବି।
ଏଵଂ ଦାରକ୍ରିଯାହେତୋଃ ପ୍ରଯତିଷ୍ଯେ ପିତାମହାଃ। ଅନେନ ଵିଧିନା ଶଶ୍ଵନ୍ନ କରିଷ୍ଯେଽହମନ୍ଯଥା
ଏହିପରି ଘରସଂସାର ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି, ହେ ପୂର୍ବଜମାନେ, ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମାତ୍ର କରିବି, ଅନ୍ୟ ଭାବେ କେବେ କରିବିନାହିଁ।
ତତ୍ର ଚୋତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ଭଵତାଂ ତାରଣାଯ ଵୈ। ଶାଶ୍ଵତଂ ସ୍ଥାନମାସାଦ୍ଯ ମୋଦନ୍ତାଂ ପିତରୋ ମମ
ଏହି ବିବାହରୁ ଏମିତି ଜଣେ ସନ୍ତାନ ହେବେ, ଯିଏ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ; ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ଥାନ ପାଇଁ, ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ।
ମାତ୍ରା ହି ଭୁଜଗାଃ ଶପ୍ତାଃ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵର। ଜନମେଜଯସ୍ଯ ଵୋ ଯଜ୍ଞେ ଧକ୍ଷ୍ଯତ୍ଯନିଲସାରଥିଃ
ଏକଥା ପୂର୍ବରୁ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇଥିଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବାୟୁରଥୀ ତୁମମାନେକୁ ଦହିଦେବେ।
ତସ୍ଯ ଶାପସ୍ଯ ଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଦଦୌ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ। ସ୍ଵସାରମୃଷଯେ ତସ୍ମୈ ସୁଵ୍ରତାଯ ମହାତ୍ମନେ
ସେ ଶାପକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ଏକ ମହାତ୍ମା, ସଦ୍ବ୍ରତୀ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ଚ ତାଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା। ଆସ୍ତୀକୋ ନାମ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ତସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞେ ମହାମନାଃ
ସେ ଋଷି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ମହାମନା, ଆସ୍ତୀକ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତପସ୍ଵୀ ଚ ମହାତ୍ମା ଚ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ। ସମଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ପିତୃମାତୃଭଯାପହଃ
ସେ ତପସ୍ୱୀ, ମହାତ୍ମା, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଦୃଷ୍ଟି ଦେଖୁଥିବା, ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କ ଭୟ ଦୂର କରିଥିବା ଥିଲେ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵେଯୋ ନରାଧିପଃ। ଆଜହାର ମହାଯଜ୍ଞଂ ସର୍ପସତ୍ରମିତି ଶ୍ରୁତିଃ
ପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ପାଣ୍ଡବବଂଶୀ ରାଜା ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯାହାକୁ ସର୍ପସତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସତ୍ରେ ତୁ ସର୍ପାଣାମନ୍ତକାଯ ଵୈ। ମୋଚଯାମାସ ତାଞ୍ଶାପାଦାସ୍ତୀକଃ ସୁମହାତପାଃ
ସେଠାରେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲାବେଳେ, ମହାତପସ୍ୱୀ ଆସ୍ତୀକ ସେଇ ଶାପରୁ ସର୍ପମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ମାତୁଲାଂଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵାନ୍ଯାନ୍ସ ପନ୍ନଗାନ୍। ପିତୄଂଶ୍ଚ ତାରଯାମାସ ସଂତତ୍ଯା ତପସା ତଥା
ସେ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ, ମାମାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ, ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ଵ୍ରତୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୈଶ୍ଚାନୃଣୋଽଭଵତ୍। ଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯାମାସ ଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଵିଧଦକ୍ଷିଣୈଃ
ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଋଣମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
ଋଷୀଂଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେମ ସନ୍ତତ୍ଯା ଚ ପିତାମହାନ୍। ଅପହୃତ୍ଯ ଗୁରଂ ଭାରଂ ପିତୄଣାଂ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ
ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଓ ବଂଶ ଚାଲାଇବାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ପିତୃମାନେଙ୍କର ଭାର ହ୍ରାସ କରି, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ—
ଜରତ୍କାରୁର୍ଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସହିତଃ ସ୍ଵୈଃ ପିତାମହୈଃ। ଆସ୍ତୀକଂ ଚ ସୁତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଧର୍ମଂ ଚାନୁତ୍ତମଂ ମୁନିଃ
ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କର ପୁର୍ବଜମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଆସ୍ତୀକ ନାମକ ପୁଅ ପାଇଲେ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ ସାଧନ କଲେ, ମୁନିବର।