ଦୈଵଂ ଚ ପରମଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ଚାପ୍ଯନର୍ଥକମ୍। ଧିଗସ୍ତୁ ପୌରୁଷଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଯଦ୍ଧରନ୍ତୀହ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନେ କରେ, ମାନବ ଚେଷ୍ଟାକୁ ଅର୍ଥହୀନ ବୋଲି ଭାବେ। ଏଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା ଓ ଉପାୟକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ତାହା ଦେଖି ମୁଁ ମାନବ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଉପାୟକୁ ନିନ୍ଦା କରେ।
ବଧ୍ଵା ଚକ୍ଷୂଂଷି ନଃ ପାର୍ଥା ରାଜ୍ଞାଂ ଚ ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜାମ୍। ଉଦ୍ଵାହ୍ଯ ରାଜ୍ଞାଂ ତୈର୍ନ୍ଯସ୍ତୋ ଵାମଃ ପାଦଃ ପୃଥାସୁତୈଃ
ପାର୍ଥମାନେ ଆମ ରାଜାମାନଙ୍କର ଆଖି ବାନ୍ଧିଦେଲେ ଏବଂ ରାଜା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ଆମ ମାନେ ଉପରେ ବାମ ପାଦ ରଖିଦେଲେ।
ଵିମୁକ୍ତାଃ କଥମେତେନ ଜତୁଵେଶ୍ମଵିର୍ଭୁଜଃ। ଅସ୍ମାକଂ ପୌରୁଷଂ ସତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚାପି ଗତା ତତଃ
ସେମାନେ ଏହି ଲାକ୍ଷାଗୃହରୁ କିପରି ପଳାଇଗଲେ? ଏହି ଘଟଣା ଦେଖି ଆମର ଶକ୍ତି, ସାହସ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସବୁ ହରାଇଗଲା।
ଵଯଂ ହତା ମାତୁଲାଦ୍ଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଚ ପୁରୋଚନମ୍। ଅଦଗ୍ଧ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନେତାନ୍ସ୍ଵଯଂ ଦଗ୍ଧୋ ହୁତାଶନେ
ଆଜି, ମାମା, ଆମେ ପୁରୋଚନ ସହିତ ନଷ୍ଟ ହେଲୁ। କାରଣ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜଳିନଷ୍ଟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ସେ ନିଜେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡିଗଲା।
ମତ୍ତୋ ମାତୁଲ ମନ୍ଯେଽହଂ ପାଣ୍ଡଵା ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତରାଃ। ତେଷାଂ ନାସ୍ତି ଭଯଂ ମୃତ୍ଯୋର୍ମୁକ୍ତାନାଂ ଜତୁଵେଶ୍ମନଃ
ମାମା, ମୁଁ ଭାବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ଲାକ୍ଷାଗୃହରୁ ପଳାଇଥିବା ସେମାନେ ପାଇଁ ଏବେ ମୃତ୍ୟୁର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସଂଭାଷମାଣାସ୍ତେ ନିନ୍ଦନ୍ତଶ୍ଚ ପୁରୋଚନମ୍। ପଞ୍ଚପୁତ୍ରାଂ କିରାତୀଂ ଚ ଵିଦୁରଂ ଚ ମହାମତିମ୍
ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ପୁରୋଚନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚପୁତ୍ରୀ, ଶିକାରିଣୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।
ଵିଵିଶୁର୍ହାସ୍ତିନପୁରଂ ଦୀନା ଵିଗତଚେତସଃ
ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ, ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ସେମାନେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତ୍ରସ୍ତା ଵିଗତସଂକଲ୍ପା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥାନ୍ମହୌଜସଃ। ମୁକ୍ତାନ୍ହଵ୍ଯଭୁଜଶ୍ଚୈଵ ସଂଯୁକ୍ତାନ୍ଦ୍ରୁପଦେନ ଚ
ଭୟଭୀତ ଏବଂ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରବଳ ପାର୍ଥମାନେ ଓ ଦ୍ରୁପଦ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ଦେଖିଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତୁ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍। ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯାତ୍ମଜାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ସର୍ଵଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାନ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡି ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ ପୁତ୍ରମାନେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଵିଦୁରସ୍ତ୍ଵଥ ତାଞ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଵୃତାନ୍। ଵ୍ରୀଡିତାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଂଶ୍ଚ ଭଗ୍ନଦର୍ପାନୁପାଗତାନ୍
ତାପରେ ବିଦୁର, ଡ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବମାନେ ବରାଗଲେ ବୋଲି ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ଏବଂ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଫେରିଲେ ବୋଲି ଶୁଣିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରୀତମନାଃ କ୍ଷତ୍ତା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵିଶାଂପତେ। ଉଵାଚ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କୁରଵୋ ଵର୍ଧ୍ତ ଇତି ଵିସ୍ମିତଃ
ଏହିଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନମନେ ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ କୁରୁମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି' ବୋଲି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜଣାଇଲେ।
ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ନୃପୋ ନିଶମ୍ଯ ଵିଦୁରସ୍ଯ ତତ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ପରମପ୍ରୀତୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦିଷ୍ଟ୍ଯେତି ଭାରତ
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବିଦୁରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ' ବୋଲି କହିଲେ।
ମନ୍ଯତେ ସ ଵୃତଂ ପୁତ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଦ୍ରୁପଦକନ୍ଯଯା। ଦୁର୍ଯୋଧନମଵିଜ୍ଞାନାତ୍ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁର୍ନରେଶ୍ଵରଃ
ରାଜା ଅବିବେକରେ ଭାବିଲେ ଯେ, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କର କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ବରିଛନ୍ତି।
ଅଥ ତ୍ଵାଜ୍ଞାପଯାମାସ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ଭୂଷଣଂ ବହୁ। ଆନୀଯତାଂ ଵୈ କୃଷ୍ଣେତି ପୁତ୍ରଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ତଦା
ତାପରେ ସେ ଆଦେଶ ଦେଲେ, 'ଡ୍ରୌପଦୀ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଗହଣା ଆଣିଦିଅ', ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନକୁ ଡାକିଲେ।
ଅଥ ସ୍ମ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଦୁର ଆଚଖ୍ଯାଵମ୍ବିକାତ୍ମଜମ୍। କୌରଵ୍ଯା ଇତି ସାମାନ୍ଯାନ୍ନ ମନ୍ଯେଥାସ୍ତଵାତ୍ମଜାନ୍
ପରେ ବିଦୁର ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, କୌରବମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି, ସମସ୍ତ କୁରୁବଂଶୀ।
ଵର୍ଧନ୍ତ ଇତି ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ଵର୍ଧିତାଃ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାଃ। କୃଷ୍ଣଯା ସଂଵୃତାଃ ପାର୍ଥା ଵିମୁକ୍ତା ରାଜସଙ୍ଗରାତ୍
'ମୋର କଥା ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉନ୍ତୁ', କହିଲେ; 'ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ କୃଷ୍ଣା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ରାଜସଭାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କୁଶଲିନୋ ରାଜନ୍ପୂଜିତା ଦ୍ରୁପଦେନ ଚ
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ରାଜା, ସେମାନେ ସୁସ୍ଥ ଓ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ଵିଦୁରସ୍ଯ ନରାଧିପଃ। ଆକାରଚ୍ଛାଦନାର୍ଥାଯ ଦିଷ୍ଟ୍ଯାଦିଷ୍ଟ୍ଯେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ବିଦୁରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟକୁ ଲୁଚାଇବା ପାଇଁ ରାଜା ବାରମ୍ବାର 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଏଵଂ ଵିଦୁର ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଦି ଜୀଵନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ। ନ ମମୌ ମେ ତନୌ ପ୍ରୀତିସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯାମୃତସଂଭଵା
ଏଭଳି, ବିଦୁର, ତୁମେ ଭଲ ରୁହ, ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ତୁମେ କହିଥିବା ମଧୁର ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ମନ ଖୁସି ହୁଏ ନାହିଁ।
ସାଧ୍ଵାଚାରତଯା ତେଷାଂ ସଂବନ୍ଧୋ ଦ୍ରୁପଦେନ ଚ। ବଭୂଵ ପରମଶ୍ଲାଘ୍ଯୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯାଦିଷ୍ଟ୍ଯେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନଙ୍କର ଭଲ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ବହୁତ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଛି; ମୁଁ କହିଲି, 'ଭାଗ୍ୟରେ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ଏହା ହେଲା'।
ଅନ୍ଵଵାଯେ ଵସୋର୍ଜାତଃ ପ୍ରଵରେ ମାତ୍ସ୍ଯକେ କୁଲେ। ଵୃତ୍ତଵିଦ୍ଯାତପୋଵୃଦ୍ଧଃ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଚ ସଂମତଃ
ବସୁଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ମାତ୍ସ୍ୟ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଆଚରଣ, ଶିକ୍ଷା ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରଗତ, ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ।
ପୁତ୍ରାଶ୍ଚାସ୍ଯ ତଥା ପୌତ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ସୁଚରିତଵ୍ରତାଃ। ତେଷାଂ ସଂବନ୍ଧିନଶ୍ଚାନ୍ଯେ ବହଵଃ ସୁମହାବଲାଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଆଚରଣରେ ଅଟୁଟ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଯଥୈଵ ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ତତୋଽପ୍ଯଭ୍ଯଧିକା ମମ। ସେଯମଭ୍ଯଧିକାନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଵୃତ୍ତିର୍ଵିଦୁର ମେ ମତା
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯେପରି, ସେମାନେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ମୋ ପାଇଁ; ବିଦୁର, ମୁଁ ଏହି ଆଚରଣକୁ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ମନେ କରେ।
ଯା ପ୍ରୀତିଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଷୁ ନ ସାଽନ୍ଯତ୍ର ମମାଭିଭୋ। ନିତ୍ଯୋଽଯଂ ଚିନ୍ତିତଃ କ୍ଷତ୍ତଃ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯେନ ଶପେ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ମୋର ଯେତେ ମମତା, ଅନ୍ୟ କାହାପାଇଁ ମୋର ସେତେ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ସଦା ମୋ ମନରେ ରହିଥାଏ, କ୍ଷତ୍ତ, ଏହାକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି।
ଯତ୍ତେ କୁଶଲିନୋ ଵୀରାଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରା ମହାରଥାଃ। ମିତ୍ରଵନ୍ତୋଽଭଵନ୍ପୁତ୍ରା ଦୁର୍ଯୋଧନମୁଖାସ୍ତଥା
ତୁମର ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ, ଶୂର ଏବଂ ମହାବୀର, ଭଲ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ମୋର ପୁଅମାନେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଆଦି ସହିତ, ସହଯୋଗୀ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣିଛି।
ମଯା ଶ୍ରୁତଂ ଯଦା ଵହ୍ନେର୍ଦଗ୍ଧାଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତା ଇତି। ତଦାଽଦହ୍ଯଂ ଦିଵାରାତ୍ରଂ ନ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ନ ସ୍ଵପାମି ଚ
ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଯେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲେ, ସେବେଳେ ଦିନ ରାତି ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଥିଲି, ଖାଇପାରିଲି ନାହିଁ, ଶୋଇପାରିଲି ନାହିଁ।
ଅସହାଯାଶ୍ଚଂ ମେ ପୁତ୍ରା ଲୂନପକ୍ଷା ଇଵ ଦ୍ଵିଜାଃ। ତତ୍ତ୍ଵତଃ ଶୃଣୁ ମେ କ୍ଷତ୍ତଃ ସୁସହାଯାଃ ସୁତା ମମ। ଅଦ୍ଯ ଵୈ ସ୍ଥିରସାମ୍ରାଜ୍ଯମାଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଂ ମମାଭଵତ୍
ମୋ ପୁଅମାନେ ସହଯୋଗୀ ବିନା, କଟା ପଖା ଦ୍ୱିଜପକ୍ଷୀ ଭଳି ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ଏବେ ମୋ ପୁଅମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହଯୋଗୀ ପାଇଛନ୍ତି, ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ, କ୍ଷତ୍ତ; ଆଜି ମୋର ରାଜ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଅବିଚଳ ହୋଇଗଲା।
କୋ ହି ଦ୍ରୁପଦମାସାଦ୍ଯ ମିତ୍ରଂ କ୍ଷତ୍ତଃ ସବାନ୍ଧଵମ୍। ନ ବୁଭୂଷେଦ୍ଭଵେନାର୍ଥୀ ଗତଶ୍ରୀରପି ପାର୍ଥିଵଃ
କ୍ଷତ୍ତ, କିଏ ଡ୍ରୁପଦ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ମିତ୍ର ଭାବେ ପାଇଲେ, ସେ ଜୀବନ ଚାହିବ ନାହିଁ? ଏକ ଦୁଃଖୀ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏମିତି ମିତ୍ର ପାଇଲେ ଜୀବନ ଆଶା କରିଥାଏ।
ତଂ ତଥା ଭାଷମାଣଂ ତୁ ଵିଦୁରଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ନିତ୍ଯଂ ଭଵତୁ ତେ ବୁଦ୍ଧିରେଷା ରାଜଞ୍ଛତଂ ସମାଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ରାଜନ୍ଵିଦୁରଃ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍
ସେଠାରେ ଏଭଳି କହୁଥିବାକୁ ବିଦୁର କହିଲେ, 'ରାଜା, ଏହି ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ସଦା ତୁମେ ଶତ ବର୍ଷ ଯାଏ ରଖ।' ଏହିପରି କହି ବିଦୁର ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚାପି ରାଧେଯଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମୁପାଗମ୍ଯ ଵଚୋଽବ୍ରୂତାମିଦଂ ତଦା
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ କର୍ଣ୍ଣ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।