ନାନୁସସ୍ରୁର୍ନ ଚାଜଘ୍ନୁର୍ନୋଚୁଃ କିଂଚିଚ୍ଚ ଦାରୁଣମ୍। ସ୍ଵମେଵ ଶିବିରଂ ଜଗ୍ମୁଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶରଵିକ୍ଷତାଃ
ସେମାନେ ଆଉ ଅନୁସରଣ କଲେନାହିଁ, ଆଘାତ କଲେନାହିଁ, କିଛି କଠୋର କଥା କହିଲେନାହିଁ; ତୀରରେ ଆହତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ପରେଽପ୍ଯଭିଯଯୁର୍ହୃଷ୍ଟାଃ ପୁରଂ ପୌରସୁଖାଵହାଃ। ମୁହୂର୍ତମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତେଷାଂ ଵୈ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଥିରେ ନଗରବାସୀମାନେ ସୁଖ ପାଇଲେ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚାଲିଥିଲା।
ଯାଵତ୍ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵନ୍ମହଦ୍ଦେଵାସୁରୋପମମ୍। ତାଵଦେଵାଭଵଚ୍ଛାନ୍ତଂ ନିଵୃତ୍ତା ଵୈ ମହାରଥାଃ
ସେ ମହାନ୍ ଯୁଦ୍ଧ, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ପରି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା; ପରେ ଶାନ୍ତ ହେଲା ଓ ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାବୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ସୁଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରିରେ ସର୍ଵେ ସୁଵୃତାମବ୍ରୁଵନ୍ଵଧୂମ୍। କୃତାର୍ଥଂ ଦ୍ରୁପଦଂ ଚୋଚୁର୍ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଚ ପାର୍ଷତମ୍
ସମସ୍ତେ ସୁନୀତି ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣର ଶଂସା କଲେ, ବଧୂଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଡ୍ରୁପଦ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି କହିଲେ।
ଶକୁନିଃ ସିନ୍ଧୁରାଜଶ୍ଚ କର୍ଣଦୁର୍ଯୋଧନାଵପି। ତେଷାଂ ତଦାଭଵଦ୍ଦୁଃଖଂ ହୃଦି ଵାଚା ତୁ ନାବ୍ରୁଵନ୍
ଶକୁନି, ସିନ୍ଧୁରାଜା, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଉପଜିଲା, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରଯାତା ରାଜାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଯଥାଗତମ୍। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ହି ତେ ସର୍ଵେ ଗତା ନାଗପୁରଂ ତଦା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ସେବେ ନାଗପୁରକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରାଗେଵ ପୂର୍ନିରୋଧାତ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵୈରଶ୍ଵସାଦିନଃ। ପ୍ରେଷିତା ଗଚ୍ଛତାରିଷ୍ଟାନସ୍ମାନାଖ୍ଯାତ ଶୌରଯେ
ଘେରା ଖୋଲିବା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଆଗକୁ ଦୂତମାନେ ପଠାଇଲେ, ଯାହା ଘଟିଛି ତାହା ଶୌରିଙ୍କୁ ଜଣାଇବା ପାଇଁ।
ତେଽଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଯାଦଵୀଂ ପୁରୀମ୍। ଊଚୁଃ ସଂକର୍ଷଣୋପେନ୍ଦ୍ରୌ ଵଚନଂ ଵଚନକ୍ଷମୌ
ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ସମୟରେ ସେମାନେ ଯାଦବମାନେ ଥିବା ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଓ ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ସମ୍ବାଦ କହିଲେ।
କୁଶଲଂ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵାନାହୁଃ ସ୍ମାନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣଯଃ। ଆତ୍ମନଶ୍ଚାହତାନାହୁର୍ଵିମୁକ୍ତାଞ୍ଜାତୁଷାଦ୍ଗୃହାତ୍
ଆନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଖବର ନେଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ମାଟି ଘରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିଲେ।
ସମାଜେ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଲବ୍ଧାମାହୂ ରାଜୀଵଲୋଚନାମ୍। ଆତ୍ମନଃ ସଦୃଶୀଂ ସର୍ଵୈଃ ଶୀଲଵୃତ୍ତସମାଧିଭିଃ
ସଭାରେ ସମସ୍ତେ ଲୋଟସ୍ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିବା କଥା କହିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଶୀଳ, ଆଚରଣ ଓ ଧୈର୍ୟ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ କୃଷ୍ଣସ୍ତାନୁଵାଚୋତ୍ତରଂ ଵଚଃ। ସର୍ଵମେତଦହଂ ଜାନେ ଵଧାତ୍ତସ୍ଯ ତୁ ରକ୍ଷସଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମୁଁ ସବୁ କଥା ଜାଣେ, ସେ ରାକ୍ଷସ ହତ୍ୟା ସହିତ ମଧ୍ୟ।'
ତତ ଉଦ୍ଯୋଜଯାମାସ ମାଧଵଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀମ୍। ସେନାମୁପାନଯତ୍ତୂର୍ଣଂ ପାଞ୍ଚାଲନଗରୀଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ମାଧବ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଓ ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ପଞ୍ଚାଳନଗରୀ ପାଇଁ ନେଇ ଚଲିଲେ।
ତତଃ ସଂକର୍ଷଣଶ୍ଚୈଵ କେଶଵଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଯାଦଵୈଃ ସହ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵାନଭିଜଗ୍ମତୁଃ
ତାପରେ ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେଶବ, ସମସ୍ତ ଯାଦବଙ୍କ ସହିତ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ପିତୃଷ୍ଵସାରଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ନତ୍ଵା ଚୈଵ ତୁ ଯାଦଵୀମ୍। ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଭୂଷଣୈଃ ଶୁଭ୍ରୈର୍ଭୂଷଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି
ପିତୃସ୍ୱସାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଓ ଯାଦବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗହଣା ପିନ୍ଧାଇଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାନ୍ହର୍ଷଯିତ୍ଵା ତୁ ପୂଜଯାମାସତୁଶ୍ଚ ତାନ୍। ନ୍ଯାଯତଃ ପୂଜିତୌ ରାଜ୍ଞା ଦ୍ରୁପଦେନ ମହାତ୍ମନା
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଡ୍ରୁପଦ ତାଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଯାଦଵାଃ ପୂଜିତାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵୈଶ୍ଚ ମହାତ୍ମଭିଃ। ରେମିରେ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ତେ ପାଞ୍ଚାଲପୁରେ ତଦା
ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ପଞ୍ଚାଳପୁରରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ଵୃତ୍ତେ ସ୍ଵଯଂଵରେ ଚୈଵ ରାଜାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ। ଯଥାଗତଂ ଵିପ୍ରଜଗ୍ମୁର୍ଵିଦିତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଵୃତାନ୍
ସ୍ୱୟଂବର ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିବାହିତ ହେବାକୁ ଜାଣିଥିଲେ।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଵିମନା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନା ମାତୁଲେନ କର୍ଣେନ ଚ କୃପେଣ ଚ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା, ମନମରା ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ମାମା, କର୍ଣ୍ଣ ଓ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିନିଵୃତ୍ତୋ ଵୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ଶ୍ଵେତଵାହନମ୍। ତଂ ତୁ ଦୁଃଶାସନୋଽଵ୍ରୀଡୋ ମନ୍ଦଂମନ୍ଦମିଵାବ୍ରଵୀତ୍
ଦ୍ରୌପଦୀ ଯେଉଁ ଶ୍ୱେତଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଚୟନ କଲେ, ଦୁଃଶାସନ ଲଜ୍ଜାବୋଧ ବିନା ଦୀର୍ଘ କଥା କହିଲେ।
ଯଦ୍ଯସୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନ ସ୍ଯାଦ୍ଵିନ୍ଦେତ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ନ ସଃ। ନ ହି ତଂ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ରାଜନ୍ଵେଦ କଶ୍ଚିଦ୍ଧନଂଜଯମ୍
'ଯଦି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ତେବେ ସେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ରାଜା, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କେହି ଚିହ୍ନିନାହାନ୍ତି।'
ଦୈଵଂ ଚ ପରମଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ଚାପ୍ଯନର୍ଥକମ୍। ଧିଗସ୍ତୁ ପୌରୁଷଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଯଦ୍ଧରନ୍ତୀହ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନେ କରେ, ମାନବ ଚେଷ୍ଟାକୁ ଅର୍ଥହୀନ ବୋଲି ଭାବେ। ଏଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା ଓ ଉପାୟକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ତାହା ଦେଖି ମୁଁ ମାନବ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଉପାୟକୁ ନିନ୍ଦା କରେ।
ବଧ୍ଵା ଚକ୍ଷୂଂଷି ନଃ ପାର୍ଥା ରାଜ୍ଞାଂ ଚ ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜାମ୍। ଉଦ୍ଵାହ୍ଯ ରାଜ୍ଞାଂ ତୈର୍ନ୍ଯସ୍ତୋ ଵାମଃ ପାଦଃ ପୃଥାସୁତୈଃ
ପାର୍ଥମାନେ ଆମ ରାଜାମାନଙ୍କର ଆଖି ବାନ୍ଧିଦେଲେ ଏବଂ ରାଜା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ଆମ ମାନେ ଉପରେ ବାମ ପାଦ ରଖିଦେଲେ।
ଵିମୁକ୍ତାଃ କଥମେତେନ ଜତୁଵେଶ୍ମଵିର୍ଭୁଜଃ। ଅସ୍ମାକଂ ପୌରୁଷଂ ସତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚାପି ଗତା ତତଃ
ସେମାନେ ଏହି ଲାକ୍ଷାଗୃହରୁ କିପରି ପଳାଇଗଲେ? ଏହି ଘଟଣା ଦେଖି ଆମର ଶକ୍ତି, ସାହସ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସବୁ ହରାଇଗଲା।
ଵଯଂ ହତା ମାତୁଲାଦ୍ଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଚ ପୁରୋଚନମ୍। ଅଦଗ୍ଧ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନେତାନ୍ସ୍ଵଯଂ ଦଗ୍ଧୋ ହୁତାଶନେ
ଆଜି, ମାମା, ଆମେ ପୁରୋଚନ ସହିତ ନଷ୍ଟ ହେଲୁ। କାରଣ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜଳିନଷ୍ଟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ସେ ନିଜେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡିଗଲା।
ମତ୍ତୋ ମାତୁଲ ମନ୍ଯେଽହଂ ପାଣ୍ଡଵା ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତରାଃ। ତେଷାଂ ନାସ୍ତି ଭଯଂ ମୃତ୍ଯୋର୍ମୁକ୍ତାନାଂ ଜତୁଵେଶ୍ମନଃ
ମାମା, ମୁଁ ଭାବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ଲାକ୍ଷାଗୃହରୁ ପଳାଇଥିବା ସେମାନେ ପାଇଁ ଏବେ ମୃତ୍ୟୁର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସଂଭାଷମାଣାସ୍ତେ ନିନ୍ଦନ୍ତଶ୍ଚ ପୁରୋଚନମ୍। ପଞ୍ଚପୁତ୍ରାଂ କିରାତୀଂ ଚ ଵିଦୁରଂ ଚ ମହାମତିମ୍
ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ପୁରୋଚନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚପୁତ୍ରୀ, ଶିକାରିଣୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।
ଵିଵିଶୁର୍ହାସ୍ତିନପୁରଂ ଦୀନା ଵିଗତଚେତସଃ
ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ, ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ସେମାନେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତ୍ରସ୍ତା ଵିଗତସଂକଲ୍ପା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥାନ୍ମହୌଜସଃ। ମୁକ୍ତାନ୍ହଵ୍ଯଭୁଜଶ୍ଚୈଵ ସଂଯୁକ୍ତାନ୍ଦ୍ରୁପଦେନ ଚ
ଭୟଭୀତ ଏବଂ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରବଳ ପାର୍ଥମାନେ ଓ ଦ୍ରୁପଦ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ଦେଖିଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତୁ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍। ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯାତ୍ମଜାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ସର୍ଵଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାନ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡି ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ ପୁତ୍ରମାନେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଵିଦୁରସ୍ତ୍ଵଥ ତାଞ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଵୃତାନ୍। ଵ୍ରୀଡିତାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଂଶ୍ଚ ଭଗ୍ନଦର୍ପାନୁପାଗତାନ୍
ତାପରେ ବିଦୁର, ଡ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବମାନେ ବରାଗଲେ ବୋଲି ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ଏବଂ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଫେରିଲେ ବୋଲି ଶୁଣିଲେ।