ଯଶ୍ଚ କାମସୁଖେ ସକ୍ତୋ ବାଲଶ୍ଚ ସ୍ଥଵିରଶ୍ଚ ଯଃ। ଅଯୁଦ୍ଧମନସୋ ଯେ ଚ ତେ ତୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଭୀରଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗରେ ଲାଗିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଛୋଟ, ବୃଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଛେଇ ରୁହନ୍ତୁ।
ପ୍ରଦରଶ୍ଚ ନ ଦାତଵ୍ଯୋ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯମଚୋଦିତୈଃ। ଯଶୋ ରକ୍ଷତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ଜେଷ୍ଯାମୋ ଵୈ ରିପୂନ୍ଵଯମ୍
ଅନୁମତି ଛଡ଼ା କେହି ଚାଲିବା ନାହିଁ, ଓ ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆପଣମାନେ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଭଲ ହେଉ, ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବୁ।
ଅନୁଲୋମାଶ୍ଚ ନୋ ଵାତାଃ ସତତଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ଅଗ୍ନଯଶ୍ଚ ଵିରାଜନ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରାଣି କଵଚାନି ଚ
ବାତାସ ସବୁବେଳେ ଆମ ପକ୍ଷରେ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଭଲ ଦେଉଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଦେହୁଁକୁ ଜ୍ୱଳିଛି, ଆମ ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ଚମକୁଛି।
ତତଃ କର୍ଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରପ୍ରିଯୈଷିଣଃ। ନିର୍ଯଯୁଃ ପୃଥିଵୀପାଲାଶ୍ଚାଲଯନ୍ତଃ ପରାନ୍ରଣେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ରଙ୍କ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ କମ୍ପିଥିବା ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
ନ ହି ତେଷାଂ ମନଃସକ୍ତିରିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। ଯଥା ପରିରପୁଘ୍ନାନାଂ ପ୍ରସଭଂ ଯୁଦ୍ଧ ଏଵ ଚ
ସେମାନଙ୍କର ମନ କେବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲାଗି ନଥିଲା, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାତ୍ର ଲାଗିଥିଲେ।
ଵୈକର୍ତନପୁରୋଵ୍ରାତଃ ସୈନ୍ଧଵୋର୍ମିମହାସ୍ଵନଃ। ଦୁଃଶାସନମହାମତ୍ସ୍ଯୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମହାଗ୍ରହଃ
ସେମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ କର୍ଣ୍ଣ, ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ପରି, ଦୁଃଶାସନ ମହାମାଛ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ମହାଶଙ୍କ ପରି ଥିଲେ।
ସ ରାଜସାଗରୋ ଭୀମୋ ଭୀମଘୋଷପ୍ରଦର୍ଶନଃ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ପୁରଂ ତଦପସଵ୍ଯତଃ
ସେ ରାଜସାଗର, ଭୀମ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ବାମପକ୍ଷରୁ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ସହରକୁ ଧାଇଲେ।
ତଦନୀକମନାଧୃଷ୍ଯଂ ଶସ୍ତ୍ରାଗ୍ନିଵ୍ଯାଲଦୀପିତମ୍। ସମୁତ୍କମ୍ପିତମାଜ୍ଞାଯ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜାଃ
ଅଜୟ ତା ସେନା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚର ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା, କମ୍ପିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତେ ମେଘସମନିର୍ଘୋଷୈର୍ବଲିନଃ ସ୍ଯନ୍ଦନୋତ୍ତମୈଃ। ନିର୍ଯଯୁର୍ନଗରଦ୍ଵାରାତ୍ତ୍ରାସଯନ୍ତଃ ପରାନ୍ର
ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉତ୍ତମ ରଥ ନେଇ, ସେମାନେ ସହର ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରିଲେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ସୁମିତ୍ରଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ। ଚିତ୍ରକେତୁଃ ସୁକେତୁଶ୍ଚ ଧ୍ଵଜକେତୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ସୁମିତ୍ର, ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ, ଚିତ୍ରକେତୁ, ସୁକେତୁ ଓ ପ୍ରବଳ ଧ୍ୱଜକେତୁ—
ପୁତ୍ରା ଦ୍ରୁପଦରାଜସ୍ଯ ବଲଵନ୍ତୋ ଜଯୈଷିଣଃ। ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଃ ପାଣ୍ଡରୋଷ୍ଣୀଷକେତନଃ
ଦ୍ରୁପଦ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା, ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦ ନିଜେ, ମହାବଳୀ, ଧଳା ପଗଡ଼ି ଝଣ୍ଡା ନେଇ—
ପାଣ୍ଡରଵ୍ଯଜନଚ୍ଛତ୍ରଃ ପାଣ୍ଡରଧ୍ଵଜଵାହନଃ। ସ ପୁତ୍ରଗଣମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ଶୁଶୁଭେ ରାଜସତ୍ତମଃ
ଧଳା ବେଜାନ ଓ ଛତା, ଧଳା ଝଣ୍ଡା ଥିବା ଯାନ ଉପରେ, ସେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ମଧ୍ଯେ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମିଵୋଦିତଃ। ଅଥୋଦ୍ଧୂତପତାକାଗ୍ରମଜିହ୍ମଗତିମଵ୍ଯଯମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ତାଙ୍କର ପତାକା ଉଡ଼ୁଥିଲା, ଗତି ସିଧା ଓ ଅଚଳ।
ଦ୍ରୁପଦାନୀକମାଯାନ୍ତଂ କୁରୁସୈନ୍ଯମଭିଦ୍ରଵତ୍। ତଯୋରୁଭଯତୋ ଜଜ୍ଞେ ତେଷାଂ ତୁ ତୁମୁଲଃ ସ୍ଵନଃ
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ି, କୁରୁ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ଦୁଇପଟେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ବଲଯୋଃ ସଂପ୍ରସରତୋଃ ସରିତାଂ ସ୍ରୋତସୋରିଵ। ପ୍ରକୀର୍ଣରଥନାଗାଶ୍ଵୈସ୍ତାନ୍ଯନୀକାନି ସର୍ଵଶଃ
ଦୁଇ ସେନା ନଦୀର ଧାରା ପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ରଥ, ହାଥୀ, ଘୋଡା ଛିଟିଯାଇ ସମସ୍ତ ଅନୀକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା।
ଜ୍ଯୋତୀଂଷଈଵ ପ୍ରକୀର୍ଣାନି ସର୍ଵତଃ ପ୍ରଚକାଶିରେ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟଭେରୀନିନଦେ ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତେ ମହାରଵେ
ଚାରିପଟେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଆଲୋକ ପରି ସେମାନେ ଚମକୁଥିଲେ, ବଡ଼ ରଣ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ବେଳେ ଢୋଳ ଓ ସଂଖର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣାଗଲା।
ଅମର୍ଷିତା ମହାତ୍ମାନଃ ପାଣ୍ଡଵା ନିର୍ଯଯୁସ୍ତତଃ। ରଥାଂଶ୍ଚ ମେଘନିର୍ଘୋଷାନ୍ଯୁକ୍ତାନ୍ପରମଵାଜିଭିଃ
ମହାନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାକୁ ପରେ ଘନ ମେଘ ଗର୍ଜନା ପରି ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଧୂନ୍ଵନ୍ତୋ ଧ୍ଵଜିନଃ ଶୁଭ୍ରାନାସ୍ଥାଯ ଭରତର୍ଷଭାଃ। ତତଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥସ୍ଥାନାତ୍ତକାର୍ମୁକାନ୍
ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଧଳା ଝଣ୍ଡା ଉଠାଇ ତାହାକୁ ହଲାଇଲେ; ତାପରେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ତୀର ଧରି ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି—
ନୃପାଣାମଭଵତ୍କମ୍ପୋ ଵେପଥୁର୍ହୃଦଯେଷୁ ଚ। ନିର୍ଯାତେଷ୍ଵଥ ପାର୍ଥେଷୁ ଦ୍ରୋପଦଂ ତଦ୍ବଲଂ ରଣେ
ସେଇ ସମୟରେ ରାଜାମାନେ ଭୟରେ କାପିଉଠିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଉପରେ ଭୟ ଛାଇଗଲା; କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯାତ୍ରା କରିବା ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସେନାରେ ଜୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭରିଗଲା।
ଆଵିଶତ୍ପରମୋ ହର୍ଷଃ ପ୍ରମୋଦଶ୍ଚ ଜଯଂ ପ୍ରତି। ସୁମୁହୂର୍ତଂ ଵ୍ଯତିକରଃ ସୈନ୍ଯାନାମଭଵଦ୍ଭୃଶମ୍
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସେନାମାନେ ଜୟ ଆଶାରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଦୀର୍ଘ କ୍ଷଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦୁଇପକ୍ଷର ସେନାମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ।
ତତୋ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ମୃତ୍ଯୁଂ କୃତ୍ଵା ପୁରସ୍କୃତମ୍। ଜଘ୍ନତୁଃ ସମରେ ତସ୍ମିନ୍ସୁମିତ୍ରପ୍ରିଯଦର୍ଶନୌ
ତାପରେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ସାମ୍ନାକୁ ରଖି ସମସ୍ତେ ଦୁଇଦୁଇ ଜଣି ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁମିତ୍ର ଓ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ଦୁଇଁଜଣ ମରିଗଲେ।
ଜଯଦ୍ରଥଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ ପଶ୍ଯତଃ ସଵ୍ଯସାଚିନଃ। ଅର୍ଜୁନଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନିହତୌ ସୌମିତ୍ରପ୍ରିଯଦର୍ଶନୌ
ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଜୟଦ୍ରଥ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ସୁମିତ୍ର ଓ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନ—
ଜଯଦ୍ରଥସୁତଂ ତତ୍ର ଜଘାନ ପିତୁରନ୍ତିକେ। ଵୃଷସେନାଦଵରଜଂ ସୁଦାମାନଂ ଧନଂଜଯଃ
ସେଠାରେ, ଅର୍ଜୁନ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ପୁଅ ସୁଦାମା, ଭୃଷସେନଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇକୁ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହତ୍ୟା କଲେ।
କର୍ଣପୁତ୍ରଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ରଥନୀଡାଦପାତଯତ୍। ତୌ ସୁତୌ ନିହତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜସିଂହୌ ତରସ୍ଵିନୌ
ମହାବଳୀ ଅର୍ଜୁନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧରକୁ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ତଳେ ପକାଇଦେଲେ; ଦୁଇଁଜଣ ସାହସୀ ପୁଅଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି—
ନାମୃଷ୍ଯେତାଂ ମହାବାହୂ ପ୍ରହାରମିଵ ସଦ୍ଗଜୌ। ତୌ ଜଗ୍ମତୁରସଂଭ୍ରାନ୍ତୌ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ରଥଂପ୍ରତି
ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ସିଂହ ସଦୃଶ ରାଜା ମହାବଳୀ ଏହି ଆଘାତ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ହାତୀ ଆଘାତ ସହିପାରେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଭୟହୀନ ଭାବେ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ବଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରତିମୁକ୍ତତଲତ୍ରାଣୌ ଶପମାନୌ ପରସ୍ପରମ୍। ସନ୍ନିପାତସ୍ତଯୋରାସୀଦତିଘୋରୋ ମହାମୃଧେ
ଢାଳ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ପରସ୍ପରକୁ ଶାପ ଦେଇ, ସେମାନେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଆସିଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଵୃତ୍ରଶମ୍ବରଯୋଃ ସଙ୍କ୍ଯେ ଵଜ୍ରିଣେଵ ମହାରଣେ। ତ୍ରୀନଶ୍ଵାଞ୍ଜଘ୍ନତୁସ୍ତସ୍ଯ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ନର୍ଷଭୌ
ବୃତ୍ର ଓ ଶମ୍ବରଙ୍କ ବଜ୍ରଧାରୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପରି, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତିନିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତତଃ କିଲିକିଲାଶବ୍ଦଃ କୁରୂଣାମଭଵତ୍ତଦା। ତାନ୍ହଯାନ୍ନିହତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମସେନଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତାପରେ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା; ସେଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୃତ ହେବାକୁ ଭୀମସେନ ଦୃଢ଼ ସାହସ ଦେଖାଇଲେ—
ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ରଥମଶ୍ଵୈରଯୋଜଯତ୍। ଉପଯାତଂ ରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନପୁରଃସରୌ
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ନୂଆ ଘୋଡ଼ା ରଥକୁ ଯୋଡ଼ିଦେଲେ; ଏପରି ତୟାରି ହୋଇଥିବା ରଥକୁ ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ—
ସୌବଲଃ ସୌମଦତ୍ତିଶ୍ଚ ସମେଯାତାଂ ପରନ୍ତପୌ। ତୈଃ ପଞ୍ଚଭିରଦୀନାତ୍ମା ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ
ସୌବଳ ଓ ସୌମଦତ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିବାରେ ପ୍ରଭଳ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ସେଇ ପାଞ୍ଚ ଯୋଦ୍ଧା ସହିତ, ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ—