ସ୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରମେଵ ଗଚ୍ଛାମୋ ଯଦ୍ଯାପ୍ତଂ ଵଚନଂ ମମ। ଏତନ୍ମମ ମତଂ ସର୍ଵୈଃ କ୍ରିଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ। ଏତଦ୍ଧି ସୁକୃତଂ ମନ୍ଯେ କ୍ଷେମଂ ଚାପି ମହୀଭିତାମ୍
ମୋ କଥା ଯଦି ସମ୍ମତ, ତେବେ ଆମେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଯିବା; ଏହି ମତ ସମସ୍ତେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଯଦି ଭଲ ଲାଗେ। ଏହିପରି କରିବାକୁ ମୁଁ ଧର୍ମ ଓ ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ନିରାପଦ ଭାବୁଛି।
ସୌମଦତ୍ତେର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ଣୋ ଵୈକର୍ତନୋ ଵୃଷା। ଉଵାଚ ଵଚନଂ କାଲେ କାଲଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ସୌମଦତ୍ତିର କଥା ଶୁଣି, ବଳଶାଳୀ ବୈକର୍ତନ୍ୟ କର୍ଣ୍ଣ, ସମୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଉପଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ, ସମୟଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ନୀତିପୂର୍ଵମିଦଂ ସର୍ଵମୁକ୍ତଂ ଵଚନମର୍ଥଵତ୍। ଵଚନଂ ନାଭ୍ଯସୂଯାମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯଦ୍ଵଚସ୍ତ୍ଵିତି
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ନୀତି ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ କହାଯାଇଛି; ଏଥିରେ ମୁଁ କିଛି ଦୋଷ ଦେଖୁନି। ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଦ୍ଵୈଧୀଭାଵୋ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ ମାନଵୈଃ। ଦ୍ଵିଧାଭୂତେନ ମନସା ଅନ୍ଯତ୍କର୍ମ ନ ସିଧ୍ଯତି
ମନୁଷ୍ୟମାନେ କୌଣସି କାମରେ ଦୁଇମନା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୁଇଭାଗ ମନ ରଖିଲେ କୌଣସି କାମ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
ସଂପ୍ରଯାଣାସନାଭ୍ଯାଂ ତୁ କର୍ଶନେନ ତଥୈଵ ଚ। ନୈତଚ୍ଛକ୍ଯଂ ପୁରଂ ହର୍ତୁମାକ୍ରନ୍ଦଶ୍ଚାପ୍ଯଶୋଭନଃ
ଅବରୋଧ କିମ୍ବା ଆକ୍ରମଣ, କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଇ ଦୁର୍ବଳ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହରକୁ ଜିତିହେବ ନାହିଁ; ଖାଲି ଚିତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଵମର୍ଦନକାଲୋଽତ୍ର ମତଶ୍ଚିନ୍ତଯତୋ ମମ। ଯାଵନ୍ନୋ ଵୃଷ୍ଣଯଃ ପାର୍ଷ୍ଣିଂ ନ ଗୃହ୍ଣନ୍ତିରଣପ୍ରିଯାଃ
ମୋ ଚିନ୍ତାରେ, ଏହି ସମୟ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଆମ ପଛ ଧରିନାହାନ୍ତି।
ଭଵନ୍ତଶ୍ଚ ତଥା ହୃଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵବାହୁବଲଶାଲିନଃ। ପ୍ରାକାରମଵମୃଦ୍ରନ୍ତୁ ପରିଘାଃ ପୂରଯନ୍ତ୍ଵପି
ଆପଣମାନେ ସ୍ୱଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ପ୍ରାଚୀର ଭାଙ୍ଗନ୍ତୁ, ଏବଂ ଲୋହା ଦ୍ୱାରା ଖାଲିକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।
ପ୍ରସ୍ରାଵଯନ୍ତୁ ସଲିଲଂ କ୍ରିଯତାଂ ଵିଷମଂ ସମମ୍। ତୃଣକାଷ୍ଠେନ ମହତା ଖାତମସ୍ଯ ପ୍ରପୂର୍ଯତାମ୍
ପାଣି ଚାଲିଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଭୂମିକୁ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ କରନ୍ତୁ; ବଡ଼ ଖାଲିକୁ ଘାସ ଓ କାଠରେ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।
ଘୁଷ୍ଯତାଂ ରାଜମାର୍ଗେଷୁ ପରେଷାଂ ଯୋ ହନିଷ୍ଯତି। ନାଗମଶ୍ଵଂ ପଦାତିଂ ଵା ଦାନମାନଂ ସ ଲପ୍ସ୍ଯତି
ରାଜପଥରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଉ: ଯେଉଁଠି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବ, ସେ ହାଉଛି ହାଥୀ, ଘୋଡା କିମ୍ବା ପଦାତି ଯେଉଁ ହେଉ, ସେ ଉପହାର ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇବ।
ନାଗେ ଦଶସହସ୍ରାଣି ପଞ୍ଚ ଚାଶ୍ଵପଦାତିଷୁ। ରଥେ ଵୈ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ନାଗାଦ୍ଵସୁ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ପାର୍ଥିଵାଃ
ହାଥୀ ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର, ଘୋଡା ଓ ପଦାତି ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ହଜାର, ରଥ ପାଇଁ ହାଥୀ ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣା ଧନ ରାଜାମାନେ ଦେବେ।
ଯଶ୍ଚ କାମସୁଖେ ସକ୍ତୋ ବାଲଶ୍ଚ ସ୍ଥଵିରଶ୍ଚ ଯଃ। ଅଯୁଦ୍ଧମନସୋ ଯେ ଚ ତେ ତୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଭୀରଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗରେ ଲାଗିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଛୋଟ, ବୃଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଛେଇ ରୁହନ୍ତୁ।
ପ୍ରଦରଶ୍ଚ ନ ଦାତଵ୍ଯୋ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯମଚୋଦିତୈଃ। ଯଶୋ ରକ୍ଷତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ଜେଷ୍ଯାମୋ ଵୈ ରିପୂନ୍ଵଯମ୍
ଅନୁମତି ଛଡ଼ା କେହି ଚାଲିବା ନାହିଁ, ଓ ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆପଣମାନେ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଭଲ ହେଉ, ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବୁ।
ଅନୁଲୋମାଶ୍ଚ ନୋ ଵାତାଃ ସତତଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ଅଗ୍ନଯଶ୍ଚ ଵିରାଜନ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରାଣି କଵଚାନି ଚ
ବାତାସ ସବୁବେଳେ ଆମ ପକ୍ଷରେ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଭଲ ଦେଉଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଦେହୁଁକୁ ଜ୍ୱଳିଛି, ଆମ ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ଚମକୁଛି।
ତତଃ କର୍ଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରପ୍ରିଯୈଷିଣଃ। ନିର୍ଯଯୁଃ ପୃଥିଵୀପାଲାଶ୍ଚାଲଯନ୍ତଃ ପରାନ୍ରଣେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ରଙ୍କ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ କମ୍ପିଥିବା ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
ନ ହି ତେଷାଂ ମନଃସକ୍ତିରିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। ଯଥା ପରିରପୁଘ୍ନାନାଂ ପ୍ରସଭଂ ଯୁଦ୍ଧ ଏଵ ଚ
ସେମାନଙ୍କର ମନ କେବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲାଗି ନଥିଲା, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାତ୍ର ଲାଗିଥିଲେ।
ଵୈକର୍ତନପୁରୋଵ୍ରାତଃ ସୈନ୍ଧଵୋର୍ମିମହାସ୍ଵନଃ। ଦୁଃଶାସନମହାମତ୍ସ୍ଯୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମହାଗ୍ରହଃ
ସେମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ କର୍ଣ୍ଣ, ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ପରି, ଦୁଃଶାସନ ମହାମାଛ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ମହାଶଙ୍କ ପରି ଥିଲେ।
ସ ରାଜସାଗରୋ ଭୀମୋ ଭୀମଘୋଷପ୍ରଦର୍ଶନଃ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ପୁରଂ ତଦପସଵ୍ଯତଃ
ସେ ରାଜସାଗର, ଭୀମ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ବାମପକ୍ଷରୁ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ସହରକୁ ଧାଇଲେ।
ତଦନୀକମନାଧୃଷ୍ଯଂ ଶସ୍ତ୍ରାଗ୍ନିଵ୍ଯାଲଦୀପିତମ୍। ସମୁତ୍କମ୍ପିତମାଜ୍ଞାଯ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜାଃ
ଅଜୟ ତା ସେନା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚର ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା, କମ୍ପିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତେ ମେଘସମନିର୍ଘୋଷୈର୍ବଲିନଃ ସ୍ଯନ୍ଦନୋତ୍ତମୈଃ। ନିର୍ଯଯୁର୍ନଗରଦ୍ଵାରାତ୍ତ୍ରାସଯନ୍ତଃ ପରାନ୍ର
ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉତ୍ତମ ରଥ ନେଇ, ସେମାନେ ସହର ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରିଲେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ସୁମିତ୍ରଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ। ଚିତ୍ରକେତୁଃ ସୁକେତୁଶ୍ଚ ଧ୍ଵଜକେତୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ସୁମିତ୍ର, ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ, ଚିତ୍ରକେତୁ, ସୁକେତୁ ଓ ପ୍ରବଳ ଧ୍ୱଜକେତୁ—
ପୁତ୍ରା ଦ୍ରୁପଦରାଜସ୍ଯ ବଲଵନ୍ତୋ ଜଯୈଷିଣଃ। ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହାଵୀର୍ଯଃ ପାଣ୍ଡରୋଷ୍ଣୀଷକେତନଃ
ଦ୍ରୁପଦ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା, ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦ ନିଜେ, ମହାବଳୀ, ଧଳା ପଗଡ଼ି ଝଣ୍ଡା ନେଇ—
ପାଣ୍ଡରଵ୍ଯଜନଚ୍ଛତ୍ରଃ ପାଣ୍ଡରଧ୍ଵଜଵାହନଃ। ସ ପୁତ୍ରଗଣମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ଶୁଶୁଭେ ରାଜସତ୍ତମଃ
ଧଳା ବେଜାନ ଓ ଛତା, ଧଳା ଝଣ୍ଡା ଥିବା ଯାନ ଉପରେ, ସେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ମଧ୍ଯେ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମିଵୋଦିତଃ। ଅଥୋଦ୍ଧୂତପତାକାଗ୍ରମଜିହ୍ମଗତିମଵ୍ଯଯମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ତାଙ୍କର ପତାକା ଉଡ଼ୁଥିଲା, ଗତି ସିଧା ଓ ଅଚଳ।
ଦ୍ରୁପଦାନୀକମାଯାନ୍ତଂ କୁରୁସୈନ୍ଯମଭିଦ୍ରଵତ୍। ତଯୋରୁଭଯତୋ ଜଜ୍ଞେ ତେଷାଂ ତୁ ତୁମୁଲଃ ସ୍ଵନଃ
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ି, କୁରୁ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ଦୁଇପଟେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ବଲଯୋଃ ସଂପ୍ରସରତୋଃ ସରିତାଂ ସ୍ରୋତସୋରିଵ। ପ୍ରକୀର୍ଣରଥନାଗାଶ୍ଵୈସ୍ତାନ୍ଯନୀକାନି ସର୍ଵଶଃ
ଦୁଇ ସେନା ନଦୀର ଧାରା ପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ରଥ, ହାଥୀ, ଘୋଡା ଛିଟିଯାଇ ସମସ୍ତ ଅନୀକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା।
ଜ୍ଯୋତୀଂଷଈଵ ପ୍ରକୀର୍ଣାନି ସର୍ଵତଃ ପ୍ରଚକାଶିରେ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟଭେରୀନିନଦେ ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତେ ମହାରଵେ
ଚାରିପଟେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଆଲୋକ ପରି ସେମାନେ ଚମକୁଥିଲେ, ବଡ଼ ରଣ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ବେଳେ ଢୋଳ ଓ ସଂଖର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣାଗଲା।
ଅମର୍ଷିତା ମହାତ୍ମାନଃ ପାଣ୍ଡଵା ନିର୍ଯଯୁସ୍ତତଃ। ରଥାଂଶ୍ଚ ମେଘନିର୍ଘୋଷାନ୍ଯୁକ୍ତାନ୍ପରମଵାଜିଭିଃ
ମହାନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାକୁ ପରେ ଘନ ମେଘ ଗର୍ଜନା ପରି ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଧୂନ୍ଵନ୍ତୋ ଧ୍ଵଜିନଃ ଶୁଭ୍ରାନାସ୍ଥାଯ ଭରତର୍ଷଭାଃ। ତତଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥସ୍ଥାନାତ୍ତକାର୍ମୁକାନ୍
ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଧଳା ଝଣ୍ଡା ଉଠାଇ ତାହାକୁ ହଲାଇଲେ; ତାପରେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ତୀର ଧରି ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି—
ନୃପାଣାମଭଵତ୍କମ୍ପୋ ଵେପଥୁର୍ହୃଦଯେଷୁ ଚ। ନିର୍ଯାତେଷ୍ଵଥ ପାର୍ଥେଷୁ ଦ୍ରୋପଦଂ ତଦ୍ବଲଂ ରଣେ
ସେଇ ସମୟରେ ରାଜାମାନେ ଭୟରେ କାପିଉଠିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଉପରେ ଭୟ ଛାଇଗଲା; କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯାତ୍ରା କରିବା ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସେନାରେ ଜୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭରିଗଲା।
ଆଵିଶତ୍ପରମୋ ହର୍ଷଃ ପ୍ରମୋଦଶ୍ଚ ଜଯଂ ପ୍ରତି। ସୁମୁହୂର୍ତଂ ଵ୍ଯତିକରଃ ସୈନ୍ଯାନାମଭଵଦ୍ଭୃଶମ୍
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସେନାମାନେ ଜୟ ଆଶାରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଦୀର୍ଘ କ୍ଷଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦୁଇପକ୍ଷର ସେନାମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ।