ମୂଲଂ ଚ ସୁକୃତଂ କୃତ୍ଵା ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭୂମିଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଅଶକ୍ଯାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ମନ୍ଯେ ଦେଵୈରପି ସଵାସଵୈଃ
ଧର୍ମରେ ଭିତି ଦେଇ, ପାଣ୍ଡବ ଏହି ଭୂମିର ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯେଷାମର୍ଥେ ସଦା ଯୁକ୍ତୌ କୃଷ୍ଣସଂକର୍ଷଣାଵୁଭୌ। ଶ୍ରେଯଶ୍ଚ ଯଦି ମନ୍ଯଦ୍ଵଂ ମନ୍ମତଂ ଯଦି ଵା ମତମ୍
ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣ ସଦା ଲାଗି ରହନ୍ତି; ଯଦି ଏହାକୁ ଆପଣ ଭଲ ଭାବୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ମୋ ମତ ସହିତ ଏକମତ, ତେବେ—
ସଂଵିଦଂ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସର୍ଵୈଃ କୃତ୍ଵା ଯାମ ଯଥାଗତମ୍। ଗୋପୁରାଟ୍ଟାଲକୈରୁଚ୍ଚୈରୁପତଲ୍ପଶତୈରପି
ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହିତ ବୁଝାପଡ଼ା କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲୁ, ସେପରି ଚଲିଯିବା ଭଲ; ଯଦିଓ ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୱାର, ମହଳ ଓ ଶତଶଃ ଅନ୍ତଃପୁର ଅଛି।
ଗୁପ୍ତଂ ପୁରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠମେତଦଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସଂଵୃତମ୍। ତୃଣଧାନ୍ଯେନ୍ଧରସୈସ୍ତଥା ଯନ୍ତ୍ରାଯୁଧୌଷଧୈଃ
ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ସହର ଜଳରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଏଠାରେ ଘାସ, ଧାନ୍ୟ, ଜଳାଣ, ଯନ୍ତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ଭରିଛି।
ଯୁକ୍ତଂ ବହୁକଵାଟୈଶ୍ଚ ଦ୍ରଵ୍ଯାଗାରସୁଵେଦିକୈଃ। ଭୀମୋଚ୍ଛ୍ରିତମହାଚକ୍ରଂ ବୃହଦଟ୍ଟାଲସଂଵୃତମ୍
ଏହି ସହରରେ ବହୁ ଦ୍ୱାର, ଗଦାଘର ଓ ବେଦି ଅଛି; ଭୀମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଉଠାଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଚକ୍ର ଓ ବିଶାଳ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଘେରାଯାଇଛି।
ଦୃଢପ୍ରାକାରନିର୍ଯୂହଂ ଶତଘ୍ନୀଶତସଂକୁଲମ୍। ଐଷ୍ଟକୋ ଦାରଵୋ ଵପ୍ରୋ ମାନୁଷଶ୍ଚେତି ଯଃ ସ୍ମୃତଃ
ମଜବୁତ ପାହାଡ଼ିଆ ପ୍ରାଚୀର ଓ ବାହାର ଦେଉଳ, ଶତଶଃ ଯୁଦ୍ଧ ଯନ୍ତ୍ର ଭରିଛି; ଏହି ଦେଉଳ ଇଟ, କାଠ ଓ ମାଟିରେ ତିଆରି।
ପ୍ରାକାରକର୍ତୃଭିର୍ଵୀରୈର୍ନୃଗର୍ଭସ୍ତତ୍ର ପୂଜିତଃ। ତଦେତନ୍ନରଗର୍ଭେଣ ପାଣ୍ଡରେଣ ଵିରାଜତେ
ପ୍ରାଚୀର ତିଆରି କରୁଥିବା ବୀରମାନେ ଏଠାରେ ସମ୍ମାନିତ; ଏହି ସହର ପାଣ୍ଡର ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ହେବାରୁ ଅତି ଉଜ୍ୱଳ।
ସାଲେନାନେକତାଲେନ ସର୍ଵତଃ ସଂଵୃତଂ ପୁରମ୍। ଅନୁରକ୍ତାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ସହର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବହୁ ତାଳ ଗଛର ଦେଉଳରେ ଘେରାଯାଇଛି; ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ।
ଦାନମାନାର୍ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଗାଶ୍ଚ ଯେ। ପ୍ରତିରୁଦ୍ଧାନିମାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜଭିର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ
ଦାନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ, ଭିତର ବାହାର ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି; ଏହିମାନେ ଭୀମଶୂର ରାଜାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି।
ଉପଯାସ୍ଯନ୍ତି ଦାଶାର୍ହାଃ ସମୁଦଗ୍ରୋଚ୍ଛ୍ରିତାଯୁଧାଃ। ତସ୍ମାତ୍ସଂନ୍ଧିଂ ଵଯଂ କୃତ୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ଦାଶାର୍ହମାନେ ଉଚ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଏଠାକୁ ଆସିବେ; ତେଣୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମିଳନ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରମେଵ ଗଚ୍ଛାମୋ ଯଦ୍ଯାପ୍ତଂ ଵଚନଂ ମମ। ଏତନ୍ମମ ମତଂ ସର୍ଵୈଃ କ୍ରିଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ। ଏତଦ୍ଧି ସୁକୃତଂ ମନ୍ଯେ କ୍ଷେମଂ ଚାପି ମହୀଭିତାମ୍
ମୋ କଥା ଯଦି ସମ୍ମତ, ତେବେ ଆମେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଯିବା; ଏହି ମତ ସମସ୍ତେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଯଦି ଭଲ ଲାଗେ। ଏହିପରି କରିବାକୁ ମୁଁ ଧର୍ମ ଓ ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ନିରାପଦ ଭାବୁଛି।
ସୌମଦତ୍ତେର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ଣୋ ଵୈକର୍ତନୋ ଵୃଷା। ଉଵାଚ ଵଚନଂ କାଲେ କାଲଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ସୌମଦତ୍ତିର କଥା ଶୁଣି, ବଳଶାଳୀ ବୈକର୍ତନ୍ୟ କର୍ଣ୍ଣ, ସମୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଉପଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ, ସମୟଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ନୀତିପୂର୍ଵମିଦଂ ସର୍ଵମୁକ୍ତଂ ଵଚନମର୍ଥଵତ୍। ଵଚନଂ ନାଭ୍ଯସୂଯାମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯଦ୍ଵଚସ୍ତ୍ଵିତି
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ନୀତି ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ କହାଯାଇଛି; ଏଥିରେ ମୁଁ କିଛି ଦୋଷ ଦେଖୁନି। ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଦ୍ଵୈଧୀଭାଵୋ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ ମାନଵୈଃ। ଦ୍ଵିଧାଭୂତେନ ମନସା ଅନ୍ଯତ୍କର୍ମ ନ ସିଧ୍ଯତି
ମନୁଷ୍ୟମାନେ କୌଣସି କାମରେ ଦୁଇମନା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୁଇଭାଗ ମନ ରଖିଲେ କୌଣସି କାମ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
ସଂପ୍ରଯାଣାସନାଭ୍ଯାଂ ତୁ କର୍ଶନେନ ତଥୈଵ ଚ। ନୈତଚ୍ଛକ୍ଯଂ ପୁରଂ ହର୍ତୁମାକ୍ରନ୍ଦଶ୍ଚାପ୍ଯଶୋଭନଃ
ଅବରୋଧ କିମ୍ବା ଆକ୍ରମଣ, କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଇ ଦୁର୍ବଳ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହରକୁ ଜିତିହେବ ନାହିଁ; ଖାଲି ଚିତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଵମର୍ଦନକାଲୋଽତ୍ର ମତଶ୍ଚିନ୍ତଯତୋ ମମ। ଯାଵନ୍ନୋ ଵୃଷ୍ଣଯଃ ପାର୍ଷ୍ଣିଂ ନ ଗୃହ୍ଣନ୍ତିରଣପ୍ରିଯାଃ
ମୋ ଚିନ୍ତାରେ, ଏହି ସମୟ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଆମ ପଛ ଧରିନାହାନ୍ତି।
ଭଵନ୍ତଶ୍ଚ ତଥା ହୃଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵବାହୁବଲଶାଲିନଃ। ପ୍ରାକାରମଵମୃଦ୍ରନ୍ତୁ ପରିଘାଃ ପୂରଯନ୍ତ୍ଵପି
ଆପଣମାନେ ସ୍ୱଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ପ୍ରାଚୀର ଭାଙ୍ଗନ୍ତୁ, ଏବଂ ଲୋହା ଦ୍ୱାରା ଖାଲିକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।
ପ୍ରସ୍ରାଵଯନ୍ତୁ ସଲିଲଂ କ୍ରିଯତାଂ ଵିଷମଂ ସମମ୍। ତୃଣକାଷ୍ଠେନ ମହତା ଖାତମସ୍ଯ ପ୍ରପୂର୍ଯତାମ୍
ପାଣି ଚାଲିଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଭୂମିକୁ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ କରନ୍ତୁ; ବଡ଼ ଖାଲିକୁ ଘାସ ଓ କାଠରେ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।
ଘୁଷ୍ଯତାଂ ରାଜମାର୍ଗେଷୁ ପରେଷାଂ ଯୋ ହନିଷ୍ଯତି। ନାଗମଶ୍ଵଂ ପଦାତିଂ ଵା ଦାନମାନଂ ସ ଲପ୍ସ୍ଯତି
ରାଜପଥରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଉ: ଯେଉଁଠି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବ, ସେ ହାଉଛି ହାଥୀ, ଘୋଡା କିମ୍ବା ପଦାତି ଯେଉଁ ହେଉ, ସେ ଉପହାର ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇବ।
ନାଗେ ଦଶସହସ୍ରାଣି ପଞ୍ଚ ଚାଶ୍ଵପଦାତିଷୁ। ରଥେ ଵୈ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ନାଗାଦ୍ଵସୁ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ପାର୍ଥିଵାଃ
ହାଥୀ ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର, ଘୋଡା ଓ ପଦାତି ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ହଜାର, ରଥ ପାଇଁ ହାଥୀ ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣା ଧନ ରାଜାମାନେ ଦେବେ।
ଯଶ୍ଚ କାମସୁଖେ ସକ୍ତୋ ବାଲଶ୍ଚ ସ୍ଥଵିରଶ୍ଚ ଯଃ। ଅଯୁଦ୍ଧମନସୋ ଯେ ଚ ତେ ତୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଭୀରଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗରେ ଲାଗିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଛୋଟ, ବୃଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଛେଇ ରୁହନ୍ତୁ।
ପ୍ରଦରଶ୍ଚ ନ ଦାତଵ୍ଯୋ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯମଚୋଦିତୈଃ। ଯଶୋ ରକ୍ଷତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ଜେଷ୍ଯାମୋ ଵୈ ରିପୂନ୍ଵଯମ୍
ଅନୁମତି ଛଡ଼ା କେହି ଚାଲିବା ନାହିଁ, ଓ ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆପଣମାନେ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଭଲ ହେଉ, ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବୁ।
ଅନୁଲୋମାଶ୍ଚ ନୋ ଵାତାଃ ସତତଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ଅଗ୍ନଯଶ୍ଚ ଵିରାଜନ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରାଣି କଵଚାନି ଚ
ବାତାସ ସବୁବେଳେ ଆମ ପକ୍ଷରେ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଭଲ ଦେଉଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଦେହୁଁକୁ ଜ୍ୱଳିଛି, ଆମ ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ଚମକୁଛି।
ତତଃ କର୍ଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରପ୍ରିଯୈଷିଣଃ। ନିର୍ଯଯୁଃ ପୃଥିଵୀପାଲାଶ୍ଚାଲଯନ୍ତଃ ପରାନ୍ରଣେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ରଙ୍କ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ କମ୍ପିଥିବା ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
ନ ହି ତେଷାଂ ମନଃସକ୍ତିରିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। ଯଥା ପରିରପୁଘ୍ନାନାଂ ପ୍ରସଭଂ ଯୁଦ୍ଧ ଏଵ ଚ
ସେମାନଙ୍କର ମନ କେବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲାଗି ନଥିଲା, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାତ୍ର ଲାଗିଥିଲେ।
ଵୈକର୍ତନପୁରୋଵ୍ରାତଃ ସୈନ୍ଧଵୋର୍ମିମହାସ୍ଵନଃ। ଦୁଃଶାସନମହାମତ୍ସ୍ଯୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମହାଗ୍ରହଃ
ସେମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ କର୍ଣ୍ଣ, ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ପରି, ଦୁଃଶାସନ ମହାମାଛ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ମହାଶଙ୍କ ପରି ଥିଲେ।
ସ ରାଜସାଗରୋ ଭୀମୋ ଭୀମଘୋଷପ୍ରଦର୍ଶନଃ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ପୁରଂ ତଦପସଵ୍ଯତଃ
ସେ ରାଜସାଗର, ଭୀମ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ବାମପକ୍ଷରୁ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ସହରକୁ ଧାଇଲେ।
ତଦନୀକମନାଧୃଷ୍ଯଂ ଶସ୍ତ୍ରାଗ୍ନିଵ୍ଯାଲଦୀପିତମ୍। ସମୁତ୍କମ୍ପିତମାଜ୍ଞାଯ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜାଃ
ଅଜୟ ତା ସେନା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚର ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା, କମ୍ପିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତେ ମେଘସମନିର୍ଘୋଷୈର୍ବଲିନଃ ସ୍ଯନ୍ଦନୋତ୍ତମୈଃ। ନିର୍ଯଯୁର୍ନଗରଦ୍ଵାରାତ୍ତ୍ରାସଯନ୍ତଃ ପରାନ୍ର
ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉତ୍ତମ ରଥ ନେଇ, ସେମାନେ ସହର ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରିଲେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ସୁମିତ୍ରଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ। ଚିତ୍ରକେତୁଃ ସୁକେତୁଶ୍ଚ ଧ୍ଵଜକେତୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ସୁମିତ୍ର, ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ, ଚିତ୍ରକେତୁ, ସୁକେତୁ ଓ ପ୍ରବଳ ଧ୍ୱଜକେତୁ—