ନାପରାଧ୍ଯାମି ତେ କିଂଚିଦହମଦ୍ଯ ତପୋଧନ। ସଂରମ୍ଭାଚ୍ଚ କିମର୍ଥଂ ମାମଭିହଂସି ରୁଷାନ୍ଵିତଃ
ହେ ତପସ୍ଵୀ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ; ତେବେ କାହିଁକି ଏତେ କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ମମ ପ୍ରାଣସମା ଭାର୍ଯା ଦଷ୍ଟାସୀଦ୍ଭୁଜଗେନ ହ। ତତ୍ର ମେ ସମଯୋ ଘୋର ଆତ୍ମନୋରଗ ଵୈ କୃତଃ
ମୋର ଜୀବନ ସମାନ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏଠାରେ ଏକ ସାପ ଡଶିଥିଲା; ଏହା ପାଇଁ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଶପଥ ନେଇଥିଲି।
ଭୁଜଂଗଂ ଵୈ ସଦା ହନ୍ଯାଂ ଯଂ ଯଂ ପଶ୍ଯେଯମିତ୍ଯୁତ। ତତୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ଜିଘାଂସାମି ଜୀଵିତେନାଦ୍ଯ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ମୁଁ ଯେଉଁ ସାପକୁ ଦେଖିବି, ସେଉଁଠି ମାରିବି ବୋଲି ଶପଥ କରିଥିଲି; ଏହିକାରଣରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଆଜି ତୁମେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବ।
ଅନ୍ଯେ ତେ ଭୁଜଗା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯେ ଦଶ୍ତୀହ ମାନଵାନ୍। ଡୁଣ୍ଡୁଭାନହିଗନ୍ଧେନ ନ ତ୍ଵଂ ହିଂସିତୁମର୍ହସି
ଅନ୍ୟ ସାପମାନେ ଏଠାରେ ମାନବମାନେକୁ ଡଶିଛନ୍ତି, ହେ ḍୁଣ୍ଡୁଭା, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ḍୁଣ୍ଡୁଭା ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ହାନି ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ଏକାନର୍ଥାନ୍ପୃଥଗ୍ଧର୍ମାନେକଦୁଃଖାନ୍ପୃଥକ୍ସୁଖାନ୍। ଡୁଣ୍ଡୁଭାନ୍ଧର୍ମଵିଦ୍ଭୂତ୍ଵା ନ ତ୍ଵଂ ହିଂସିତୁମର୍ହସି
ଏଠାରେ ଅନେକ ଦୁଃଖ, ଭିନ୍ନ ଧର୍ମ, ବିଭିନ୍ନ କଷ୍ଟ ଓ ଆଲାଦି ଆନନ୍ଦ ଅଛି; ହେ ḍୁଣ୍ଡୁଭା, ତୁମେ ଧର୍ମ ଜାଣିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ହାନି ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଡୁଣ୍ଡୁଭସ୍ଯ ରୁରୁସ୍ତଦା। ନାଵଧୀଦ୍ଭଯସଂଵିଗ୍ନମୃଷିଂ ମତ୍ତ୍ଵାଽଥ ଡୁଣ୍ଡୁଭମ୍
ଏଭଳି ḍୁଣ୍ଡୁଭାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରୁରୁ ସେଠାରେ ḍୁଣ୍ଡୁଭାଙ୍କୁ ଏକ ଋଷି ବୋଲି ବୁଝି, ଭୟଭିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଭଗଵାନ୍ରୁରୁଃ ସଂଶମଯନ୍ନିଵ। କେନ ତ୍ଵଂ ଭୁଜଗ ବ୍ରୂହି କୋଽସୀମାଂ ଵିକ୍ରିଯାଂ ଗତଃ
ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ ରୁରୁ କହିଲେ, “ହେ ସାପ, ତୁମେ କିଏ? କେଉଁ ଦୋଷରେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ? ମତେ ସଠିକ୍ କହ।
ଅହଂ ପୁରା ରୁରୋ ନାମ୍ନା ଋଷିରାସଂ ସହସ୍ରପାତ୍। ସୋଽହଂ ଶାପେନ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଭୁଜଗତ୍ଵମୁପାଗତଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବେ ‘ରୁରୁ’ ନାମର ଏକ ଋଷି ଥିଲି, ମୋର ହଜାରଟି ପାଉଁ ଥିଲା। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଏହି ସାପର ଶରୀର ପାଇଛି।
କିମର୍ଥଂ ଶପ୍ତଵାନ୍କୁଦ୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜସ୍ତ୍ଵାଂ ଭୁଜଗୋତ୍ତମ। କିଯନ୍ତଂ ଚୈଵ କାଲଂ ତେ ଵପୁରେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କାହିଁକି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ? ଏବଂ କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏହି ଆକାରରେ ରହିବ?
ସଖା ବଭୂଵ ମେ ପୂର୍ଵଂ ଖଗମୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ। ଭୃଶଂ ସଂଶିତଵାକ୍ତାତ ତପୋବଲସମନ୍ଵିତଃ
ପୂର୍ବେ ମୋର ଏକ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଖଗମ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ସେ ବହୁତ କଠୋର କଥା କହୁଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଏବଂ ତପୋବଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ସ ମଯା କ୍ରୀଡତା ବାଲ୍ଯେ କୃତ୍ଵା ତାର୍ଣଂ ଭୁଜଂଗମମ୍। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ପ୍ରସକ୍ତସ୍ତୁ ଭୀଷିତଃ ପ୍ରମୁମୋହ ଵୈ
ଶିଶୁବେଳେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଘାସରେ ଏକ ସାପ ତିଆରି କରିଥିଲି। ସେ ତେବେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ସ ଚ ପୁନଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ମାମୁଵାଚ ତପୋଧନଃ। ନର୍ଦହନ୍ନିଵ କୋପେନ ସତ୍ଯଵାକ୍ସଂଶିତଵ୍ରତଃ
ପୁଣି ସେ ହୁସ୍ତି ଆସିଲେ, ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାପିତ ହୋଇ ମୋତେ କହିଲେ।
ଯଥାଵୀର୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସର୍ପଃ କୃତୋଽଯଂ ମଦ୍ବିଭୀଷଯା। ତଥାଵୀର୍ଯୋ ଭୁଜଂଗସ୍ତ୍ଵଂ ମମ ଶାପାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଯେପରି ସାପ ତିଆରି କରି ମୋତେ ଭୟ ଦେଲ, ଏହିପରି ଶକ୍ତି ସହିତ ମୋର ଶାପରେ ତୁମେ ସାପ ହେବ।
ତସ୍ଯାହଂ ତପସୋ ଵୀର୍ଯଂ ଜାନନ୍ନାସଂ ତପୋଧନ। ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଗ୍ନହୃଦଯସ୍ତମଵୋଚମହଂ ତଦା
ମୁଁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଜାଣିଥିଲି, ଏହିଠାରେ ମୋର ହୃଦୟ ଭୟରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ମୁଁ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ କହିଲି।
ପ୍ରଣତଃ ସଂଭ୍ରମାଚ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ। ସଖେତି ହସତେଦଂ ତେ ନର୍ମାର୍ଥଂ ଵୈ କୃତଂ ମଯା
ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ିଲି, ଏବଂ କହିଲି, 'ବନ୍ଧୁ, ଏହା କେବଳ ମଜା ପାଇଁ କରିଥିଲି।'
କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ମେ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଶାପୋଽଯଂ ଵିନିଵର୍ତ୍ଯତାମ୍। ସୋଽଥ ମାମବ୍ରଵୀଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଗ୍ନଚେତସମ୍
‘ମୋତେ ମାଫ କର, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଶାପ ଫେରାଇ ଦିଅ।’ ମୁଁ ଏପରି କହିଲି। ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ଦେଖି କହିଲେ।
ମୁହୁରୁଷ୍ଣଂ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ସୁସଂଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତପୋଧନଃ। ନାନୃତଂ ଵୈ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭଵିତେଦଂ କଥଂଚନ
ସେ ତପସ୍ବୀ ଆବେଗରେ ବାରମ୍ବାର ଗରମ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ।'
ଯତ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଵାକ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ତନ୍ମେ ତପୋଧନ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ହୃଦି ତେ ଵାକ୍ଯମିଦମସ୍ତୁ ସଦାଽନଘ
‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହିବି, ହେ ତପସ୍ବୀ, ଏହା ଶୁଣ। ଏହି କଥା ତୁମ ହୃଦୟରେ ସଦା ରହୁ, ହେ ନିର୍ମଳ।’
ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତି ରୁରୁର୍ନାମ ପ୍ରମତେରାତ୍ମଜଃ ଶୁଚିଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶାପମୋକ୍ଷସ୍ତେ ଭଵିତା ନଚିରାଦିଵ। `ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତେନାହମୁରଗତ୍ଵମଵାପ୍ତଵାନ୍
‘ପ୍ରମତିଙ୍କ ଏକ ପବିତ୍ର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ, ତାଙ୍କ ନାମ ରୁରୁ। ସେ ଆସିଲେ, ତୁମ ଶାପ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇବ।’ ଏପରି କହି, ସେ ମୋତେ ସାପ ଶରୀର ଦେଇଥିଲେ।
ସ ତ୍ଵଂ ରୁରୁରିତି ଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରମତେରାତ୍ମଜୋଽପି ଚ। ସ୍ଵରୂପଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯାହମଦ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ହିତମ୍
ତୁମେ ପ୍ରମତିଙ୍କ ପୁଅ ରୁରୁ ବୋଲି ପରିଚିତ। ଆଜି ମୁଁ ମୋର ନିଜ ଆକାର ପାଇଁ, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ କିଛି କହିବି।
ସ ଡୌଣ୍ଡୁଭଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ରୂପଂ ଵିପ୍ରର୍ଷଭସ୍ତଦା। ସ୍ଵରୂପଂ ଭାସ୍ଵରଂ ଭୂଯଃ ପ୍ରତିପେଦେ ମହାଯଶାଃ
ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ଡଉଣ୍ଡୁଭ ଆକାର ଛାଡ଼ି, ପୁଣି ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ନିଜ ଆକାର ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଇଦଂ ଚୋଵାଚ ଵଚନଂ ରୁରୁମପ୍ରତିମୌଜସମ୍। ଅହିଂସା ପରମୋ ଧର୍ମଃ ସର୍ଵପ୍ରାଣଭୃତାଂ ଵର
ସେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅହିଂସା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ହେ ସର୍ବ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଣଭୃତଃ ସର୍ଵାନ୍ନ ହିଂସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଵଚିତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସୌମ୍ଯ ଏଵେହ ଭଵତୀତି ପରା ଶ୍ରୁତିଃ
ସେଥିପାଇଁ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ମୃଦୁ ଓ ଦୟାଳୁ।
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଵିନ୍ନାମ ସର୍ଵଭୂତାଭଯପ୍ରଦଃ। ଅହିଂସା ସତ୍ଯଵଚନଂ କ୍ଷମା ଚେତି ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍
ଯିଏ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରେ। ଅହିଂସା, ସତ୍ୟବାଦିତା ଓ କ୍ଷମା — ଏହି ଗୁଣ ତାଙ୍କର ନିଶ୍ଚିତ ଚିହ୍ନ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ପରୋ ଧର୍ମୋ ଵେଦାନାଂ ଧାରଣାପି ଚ। କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ହି ଯୋ ଧର୍ମଃ ସ ନେହେଷ୍ଯେତ ଵୈ ତଵ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ବେଦକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା; କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତୁମର ଭଳି ନୁହେଁ।
ଦଣ୍ଡଧାରଣମୁଗ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପରିପାଲନମ୍। ତଦିଦଂ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯାସୀତ୍କର୍ମ ଵୈ ଶୃଣୁ ମେ ରୁରୋ
ଦଣ୍ଡ ଧରିବା, କଠୋରତା ଦେଖାଇବା ଓ ଜନମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା—ଏହି ସବୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର କାମ। ରୁରୁ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଜନମେଜଯସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେଽସ୍ମିନ୍ସର୍ପାଣାଂ ହିଂସନଂ ପୁରା। ପରିତ୍ରାଣଂ ଚ ଭୀତାନାଂ ସର୍ପାଣାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦପି
ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପୂର୍ବେ ସାପମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଭୟଭୀତ ସାପମାନେକୁ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ତପୋଵୀର୍ଯବଲୋପେତାଦ୍ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗାତ୍। ଆସ୍ତୀକାଦ୍ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାଦ୍ଵୈ ସର୍ପସତ୍ରେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତପ, ଶକ୍ତି ଓ ବଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାପଯଜ୍ଞରେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲା।
କଥଂ ହିଂସିତଵାନ୍ସର୍ପାନ୍ସ ରାଜା ଜନମେଜଯଃ। ସର୍ପା ଵା ହିଂସିତାସ୍ତତ୍ର କିମର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସେ ରାଜା ଜନମେଜୟ କିପରି ସାପମାନେକୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲେ? ସେଠାରେ ସାପମାନେ କାହିଁକି ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ?
କିମର୍ଥଂ ମୋକ୍ଷିତାଶ୍ଚୈଵ ପନ୍ନଗାସ୍ତେନ ଧୀମତା। ଆସ୍ତୀକେନ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯଶେଷତଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାପମାନେ କାହିଁକି ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ? ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସବୁକିଛି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।