ନ ତୁ ଧର୍ମସ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵାଦ୍ଗତିଂ ଵିଦ୍ମଃ କଥଂଚନ। ଅଧର୍ମୋ ଧର୍ମ ଇତି ଵା ଵ୍ଯଵସାଯୋ ନ ଶକ୍ଯତେ
ଧର୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଥିବାରୁ, ଆମେ ତାହାର ପଥ କେବେ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ; କି ଧର୍ମ, କି ଅଧର୍ମ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
କର୍ତୁମସ୍ମଦ୍ଵିଧୈର୍ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତତୋଽଯଂ ନ ଵ୍ଯଵସ୍ଯତେ। ପଞ୍ଚାନାଂ ମହିଷୀ କୃଷ୍ଣା ଭଵତ୍ଵିତି କଥଂଚନ
ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମ ପରି ଲୋକମାନେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ ଯେ, କୃଷ୍ଣା ପାଞ୍ଚଜନଙ୍କ ରାଣୀ ହେଉ।
ନ ମେ ଵାଗନୃତଂ ପ୍ରାହ ନାଧର୍ମେ ଧୀଯତେ ମତିଃ। ଵର୍ତତେ ହି ମନୋ ମେଽତ୍ର ନୈଷୋଽଧର୍ମଃ କଥଂଚନ
ମୋ ମୁଁହରୁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା ବାହାରେ ନାହିଁ, ମୋ ମନ କେବେ ଅଧର୍ମ ପାଇଁ ଝୁକେ ନାହିଁ; ଏଠି ମୋ ମନ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଏହା କେବେ ଅଧର୍ମ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରାଣେଽପି ଜଟିଲା ନାମ ଗୌତମୀ। ଋଷୀନଧ୍ଯାସିତଵତୀ ସପ୍ତ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରା
ପୁରାଣରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ, ଜଟିଳା ନାମକ ଗୌତମୀ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସହିତ ବାସ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁସରଣକାରୀ ଥିଲେ।
ତଥୈଵ ମୁନିଜା ଵାର୍କ୍ଷୀ ତପୋଭିର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ। ସଂଗତାଭୂଦ୍ଦଶ ଭ୍ରାତୄନକେନ୍ମ୍ନଃ ପ୍ରଚେତସଃ
ଏହିପରି, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତଃକରଣ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ମୁନିର କନ୍ୟା, ପ୍ରଚେତସଙ୍କର ଦଶ ଭାଇଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଗୁରୋର୍ହି ଵଚନଂ ପ୍ରାହୁର୍ଧର୍ମ୍ଯଂ ଧର୍ମଜ୍ଞସତ୍ତମ। ଗୁରୂଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ମାତା ପରମକୋ ଗୁରୁଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଗୁରୁଙ୍କ କଥାକୁ ଧର୍ମମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମାଆଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗୁରୁ।
ସା ଚାପ୍ଯୁକ୍ତଵତୀ ଵାଚଂ ଭୈକ୍ଷଵଦ୍ଭୁଜ୍ଯତାମିତି। ତସ୍ମାଦେତଦହଂ ମନ୍ଯେ ପରଂ ଧର୍ମଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହିଥିଲେ— 'ଏହା ଭିକ୍ଷା ଭାବେ ଖାଅ।' ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ବୋଲି ଭାବେ।
ଏତମେତଦ୍ଯଥା ପ୍ରାହ ଧର୍ମଚାରୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଭୁଜ୍ଯତାଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସାର୍ଧମିତ୍ଯର୍ଜୁନମଚୋଦଯମ୍। ଅନୃତାନ୍ମେ ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ମୁଚ୍ଯେଽହମନୃତାତ୍କଥମ୍
ଯେପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲି— 'ଭାଇମାନେ ମିଶି ଏହା ଖାଅ।' ମୋତେ ଅସତ୍ୟର ଭୟ ବହୁତ, କିପରି ମୁଁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବି?
ଅନୃତାନ୍ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ଭଦ୍ରେ ଧର୍ମଶ୍ଚୈଵ ସନାତନଃ। ନନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵେଷାଂ ପାଞ୍ଚାଲ ଶୃମୁ ମେ ସ୍ଵଯମ୍
ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ, ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ପାଇବ। ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବି, ପାଞ୍ଚାଳ, ନିଜେ ଶୁଣ।
ଯଥାଽଯଂ ଵିହିତୋ ଧର୍ମୋ ଯତଶ୍ଚାଯଂ ସନାତନଃ। ଯଥା ଚ ପ୍ରାହ କୌନ୍ତେଯସ୍ତଥା ଧର୍ମୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେପରି ଏହି ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଯେପରି ଏହା ଶାଶ୍ୱତ, ଯେପରି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର କହିଛନ୍ତି, ସେହିପରି ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ— କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ ଭଗଵାନ୍ଵ୍ଯାସୋ ଦ୍ଵୈପାଯନଃ ପ୍ରଭୁଃ। କରେ ଗୃହୀତ୍ଵା ରାଜାନଂ ରାଜଵେଶ୍ମ ସମାଵିଶତ୍
ତାପରେ, ପୂଜ୍ୟ ବ୍ୟାସଦେବ, ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାଜାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚାପି କୁନ୍ତୀ ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ। ଵିଵିଶୁସ୍ତେଽପି ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ସ୍ମ ତାଵୁଭୌ
ପାଣ୍ଡବମାନେ, କୁନ୍ତୀ ଏବଂ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ତ୍ସମୈ ନରେନ୍ଦ୍ରାଯ ମହାତ୍ମନେ। ଆଚଖ୍ଯୌ ତଦ୍ଯଥା ଧର୍ମୋ ବହୂନାମେକପତ୍ନିତା
ତାପରେ, ଦ୍ୱୈପାୟନ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— କିପରି ଏକ ଜଣ ଜନାନୀ ପାଇଁ ଅନେକଙ୍କ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା।
ଯଥା ଚ ତେ ଦଦୁଶ୍ଚୈଵ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯାଃ ପୁରା ଵରମ୍। ଧର୍ମାଦ୍ଯାସ୍ତପସା ତୁଷ୍ଟାଃ ପଞ୍ଚପତ୍ନୀତ୍ଵମୀଶ୍ଵରାଃ
ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ରାଜକନ୍ୟାକୁ ପାଞ୍ଚଟି ପତି ହେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ।
ମା ଭୂଦ୍ରାଜଂସ୍ତଵ ତାପୋ ମନସ୍ଥଃ ପଞ୍ଚାନାଂ ଭାର୍ଯା ଦୁହିତା ମମେତି। ମାତୁରେଷା ପ୍ରାର୍ଥିତା ସ୍ଯାତ୍ତଦାନୀଂ ପଞ୍ଚାନାଂ ଭାର୍ଯା ଦୁହିତା ମମେତି
ହେ ରାଜା, ମୋ ଝିଅ ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବାରେ ତୁମ ମନରେ କଷ୍ଟ ନ ହେଉ। ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମାଆଁ ଏହି ଆଶା କରିଥିଲେ— 'ମୋ ଝିଅ ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ।'
ଯାଜୋପଯାଜୌ ଧର୍ମରତୌ ତପୋଭ୍ଯାଂ ତୌ ଚକ୍ରତୁଃ ପଞ୍ଚପତିତ୍ଵମସ୍ଯାଃ। ତତ୍ପଞ୍ଚଭିଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତୈରଵାପ୍ତା ଭାର୍ଯା କୃଷ୍ଣା ମୋଦତାଂ ଵୈ କୁଲଂ ତେ
ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଯାଜ ଓ ଉପଯାଜ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚପତିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ— ତୁମ ବଂଶ ଏହି ଉପଲକ୍ଷେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉ।
ଲୋକେ ନାନ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯତେ ତ୍ଵଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟଃ ସର୍ଵାରୀଣାମପ୍ରଧୃଷ୍ଯୋଽସି ରାଜନ୍। ଭୂଯସ୍ତ୍ଵିଦଂ ଶୃଣୁ ମେ ତ୍ଵଂ ଵିଶୋକୋ ଯଥାଽଽଗତଂ ପଞ୍ଚପତ୍ନୀତ୍ଵମସ୍ଯାଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କେହି ନାହାନ୍ତି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଅଜୟ। ଏବେ ଆଉ ଶୁଣ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, କିପରି ସେ ପାଞ୍ଚପତିତ୍ୱ ପାଇଲେ।
ଏଷା ନାଲାଯନୀ ପୂର୍ଵଂ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯଂ ସ୍ଥଵିରଂ ପତିମ୍। ଆରାଧଯାମାସ ତଦା କୁଷ୍ଠିନଂ ତମନିନ୍ଦିତା
ଏହି ମହିଳା ପୂର୍ବରୁ ନାଳାୟନୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦୋଷରହିତ ଭାବରେ, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ବୃଦ୍ଧ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ।
ତ୍ଵଗସ୍ଥିଭୂତଂ କଟୁକଂ ଲୋଲମୀର୍ଷ୍ଯୁଂ ସୁକୋପନମ୍। ସୁଗନ୍ଧେତରଗନ୍ଧାଢ୍ଯଂ ଵଲୀପଲିତମୂର୍ଧଜମ୍
ସେ ବୃଦ୍ଧ, ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼ରେ ପରିଣତ, କଠୋର, ଅସ୍ଥିର, ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ, ଶୀଘ୍ର କ୍ରୁଧ୍ଧ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଭର୍ପୂର, ଚୁଲି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଏବଂ ପକା।
ସ୍ଥଵିରଂ ଵିକୃତାକାରଂ ଶୀର୍ଯମାଣନଖତ୍ଵଚମ୍। ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟମୁପଭୁଞ୍ଜାନା ପର୍ଯୁପାସ୍ତେ ମହାମୁନିମ୍
ସେ ବୃଦ୍ଧ, ବିକୃତ ଆକୃତି, ନଖ ଓ ଚର୍ମ ଝରୁଥିବା, ଯାଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଇ, ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତତଃ କଦାଚିଦଙ୍ଗୁଷ୍ଠୋ ଭୁଞ୍ଜାନସ୍ଯ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ। ଅନ୍ନାଦୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ତଚ୍ଚାନ୍ନମୁପଭୁଙ୍କ୍ତେଽଵିଶଙ୍କିତା
ଏକଦିନ, ସେ ଭୋଜନ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠି ଖସିଗଲା; ସେ ତାହା ଭାତରୁ ନେଇ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ।
ତେନ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରସନ୍ନେନ କାମଵ୍ଯାହାରିଣା ତଦା। ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵେତ୍ଯସକୃଦୁକ୍ତା ଵଵ୍ରେ ଵରଂ ତଦା
ତାପରେ, ସେ ମହାମୁନି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଚାହିଁଲେ ଯେ 'ବର ମାଗ', ଏହିପରି ବାରମ୍ବାର କହି, ସେ ତାହା ବର ମାଗିଲେ।
ନାହଂ ଵୃଦ୍ଧୋ ନ କଟୁକୋ ନେର୍ଵ୍ଯାଵାନ୍ନୈଵ କୋପନଃ। ନ ଚ ଦୁର୍ଗନ୍ଧଵଦନୋ ନ କୃଶୋ ନ ଚ ଲୋଲୁପଃ
ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ନୁହେଁ, କଠିନ କିମ୍ବା ଅଶକ୍ତ ନୁହେଁ, ରାଗୀ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ମୁଖ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ କିମ୍ବା ଲୋଭୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
କଥଂ ତ୍ଵାଂ ରମଯାମୀହ କଥଂ ତ୍ଵାଂ ଵାସଯାମ୍ଯହମ୍। ଵଦ କଲ୍ଯାଣି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଥା ତ୍ଵଂ ମନସେଚ୍ଛସି
ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ଖୁସି କରିପାରିବି, କିପରି ତୁମ ସହିତ ରହିପାରିବି? ମୋତେ କୁହ, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମ ମନର ଇଚ୍ଛା ଯେପରି, ସେପରି ହେଉ।
ସା ତମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମାଣଂ ଵରଦଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍। ଭର୍ତାରମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ପ୍ରସନ୍ନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ନିର୍ମଳ ଶରୀର ଥିବା ସେ ନାରୀ, ଯିଏ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହିଁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭାର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଞ୍ଚଧା ପ୍ରଵିଭକ୍ତାତ୍ମା ଭଗଵାଂଲ୍ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ। ରମଯ ତ୍ଵମଚିନ୍ତ୍ଯାତ୍ମନ୍ପୁନଶ୍ଚୈକତ୍ଵମାଗତଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଇଥିବା ତଥା ପୁଣି ଏକତ୍ୱରେ ଏସାଥିବା ପୂଜ୍ୟପାଦ, ହେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆତ୍ମା, ତୁମେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ।
ତାଂ ତଥେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଧୀମାନ୍ମହର୍ଷିର୍ଵୈ ମହାତପାଃ। ସ ପଞ୍ଚଧା ତୁ ଭୂତ୍ଵା ତାଂ ରମଯାମାସ ସର୍ଵତଃ
ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କୁ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ। ପରେ ସେ ପଞ୍ଚ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କଲେ।
ନାଲାଯନୀଂ ସୁକେଶାନ୍ତାଂ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯଶ୍ଚାରୁହାସିନୀମ୍। ଆଶ୍ରମେଷ୍ଵଧିକଂ ଚାପି ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ
ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ଯିଏ ଆଶ୍ରମରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ, ସେ ସୁନ୍ଦର କେଶ ଓ ମଧୁର ହସ ଥିବା ନାଳାୟନୀ ସହିତ ବସିଥିଲେ।
ସ ଚଚାର ଯଥାକାମଂ କାମରୂପଵପୁଃ ପୁନଃ। ଯଦା ଯଯୌ ଦିଵଂ ଚାପି ତତ୍ର ଦେଵର୍ଷିଭିଃ ସହ
ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯେପରି ଚାହିଲେ, ସେପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି ଘୁରୁଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଦେବ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଗଲେ।
ଚଚାର ସୋଽମୃତାହାରଃ ସୁରଲୋକେ ଚଚାର ହ। ପୂଜ୍ଯମାନସ୍ତଥା ଶଚ୍ଯା ଶକ୍ରସ୍ଯ ଭଵନେଷ୍ଵପି
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ଅମୃତ ଖାଇ ଘୁରୁଥିଲେ, ଶଚୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଳରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ।