ଅହଂ ଚାପ୍ଯନିଵିଷ୍ଟୋ ଵୈ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ପାର୍ଥେନ ଵିଜିତା ଚୈଷା ରତ୍ନଭୂତା ସୁତା ତଵ
ମୁଁ ଏବଂ ଭୀମସେନ ଏଯାଁତି ବିବାହିତ ହେଇନାହିଁ, ଓ ପାର୍ଥ ତୁମର ଏହି ରତ୍ନସମାନ ଝିଅକୁ ଜିତିଛନ୍ତି।
ଏଷ ନଃ ସମଯୋ ରାଜଁଲ୍ଲବ୍ଧସ୍ଯ ସହ ଭୋଜନମ୍। ନ ଚ ତଂ ହାତୁମିଚ୍ଛାମଃ ସମଯଂ ରାଜସତ୍ତମ
ରାଜା, ଏହା ଆମର ଚୁକ୍ତି: ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକସাথে ଭାଗ କରିବା; ଏବଂ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଆମେ ଚାହୁଁନାହିଁ।
ଅକ୍ରମେଣ ନିଵେଶେ ଚ ଧର୍ମଲୋପୋ ମହାନ୍ଭଵେତ୍।' ସର୍ଵେଷାଂ ଧର୍ମତଃ କୃଷ୍ଣା ମହିଷୀ ନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ସର୍ଵେଷାଂ ଗୃହ୍ଣାତୁ ଜ୍ଵଲନେ କରାନ୍
ଯଦି ଆମେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚଲିବା ଛାଡ଼ିଦେବା, ତେବେ ଧର୍ମର ବଡ଼ କ୍ଷତି ହେବ; ତେଣୁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କୃଷ୍ଣା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ରାଣୀ ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ପାଳିକ୍ରମେ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରନ୍ତୁ।
ଏକସ୍ଯ ବହ୍ଵ୍ଯୋ ଵିହିତା ମହିଷ୍ଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନ। ନୈକସ୍ଯା ବହଵଃ ପୁଂସଃ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ପତଯଃ କ୍ଵଚିତ୍
କୁରୁବଂଶର ପୁଅ ପାଇଁ ଅନେକ ରାଣୀ ନିୟମିତ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠିଓ ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ ଯେ ଗୋଟିଏ ଝିଅଙ୍କର ଅନେକ ପତି ହୋଇପାରିବେ।
ସୋଽଯଂ ନ ଲୋକେ ଵେଦେ ଵା ଜାତୁ ଧର୍ମଃ ପ୍ରଶସ୍ତେ।' ଲୋକଵେଦଵିରୁଦ୍ଧଂ ତ୍ଵଂ ନାଧର୍ମଂ ଧର୍ମଵିଚ୍ଛୁଚିଃ। କର୍ତୁମର୍ହସି କୌନ୍ତେଯ କସ୍ମାତ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିରୀଦୃଶୀ
ଏହିପରି କଥା ନ ଲୋକରେ, ନ ବେଦରେ କେବେ ଧର୍ମ ଭାବେ ମନାଯାଇଛି; ତୁମେ ଧର୍ମରେ ପବିତ୍ର ଥିବା ସତ୍ୱେ, ଲୋକ ଓ ବେଦ ବିରୋଧୀ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାହିଁକି ତୁମେ ଏପରି ଭାବନା ରଖିଛ? କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର।
ସୂକ୍ଷ୍ମୋ ଧର୍ମୋ ମହାରାଜ ନାସ୍ଯ ଵିଦ୍ମୋ ଵଯଂ ଗତିମ୍। ପୂର୍ଵେଷାମାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଯାତଂ ଵର୍ତ୍ମାଽନୁଯାମହେ
ଧର୍ମ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ମହାରାଜ; ଏହାର ପଥ ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ। ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଚାଲିଛନ୍ତି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ମେ ଵାଗନୃତଂ ପ୍ରାହ ନାଧର୍ମେ ଧୀଯତେ ମତିଃ। ଏଵଂ ଚୈଵ ଵଦତ୍ଯମ୍ବା ମମ ଚୈତନ୍ମନୋଗତମ୍
ମୋ ମୁଁହରୁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା ବାହାରେ ନାହିଁ, ମୋ ମନ କେବେ ଅଧର୍ମ ପାଇଁ ଝୁକେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ମୋ ମାଁ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି, ଏହି କଥା ମୋ ମନରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଆଶ୍ରମେ ରୁଦ୍ରନିର୍ଦିଷ୍ଟାଦ୍ଵ୍ଯାସାଦେତନ୍ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍।' ଏଷ ଧର୍ମୋ ଧ୍ରୁଵୋ ରାଜଂଶ୍ଚରୈନମଵିଚାରଯନ୍। ମା ଚ ଶଙ୍କା ତତ୍ର ତେ ସ୍ଯାତ୍କଥଂଚିଦପି ପାର୍ଥିଵ
ଋଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କ୍ରମେ ଯେ ଆଶ୍ରମରେ ମୁଁ ଥିଲି, ସେଠାରେ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲି। ଏହି ହେଉଛି ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମ, ରାଜା, ଏହାକୁ ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ତ୍ଵଂ ଚ କୁନ୍ତୀ ଚ କୌନ୍ତଯ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ମେ ସୁତଃ। କଥଯନ୍ତ୍ଵିତି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ଵଃ କାଲ୍ଯେ କରଵାମହେ
ତୁମେ, କୁନ୍ତୀ ଓ ମୋ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଏହି କଥା ଆଲୋଚନା କର; ଆସନ୍ତାକାଲି ସକାଳେ ଆମେ ଏହିଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା।
ତେ ସମେତ୍ଯ ତତଃ ସର୍ଵେ କଥଯନ୍ତି ସ୍ମ ଭାରତ। ଅଥ ଦ୍ଵୈପାଯନୋ ରାଜନ୍ନଭ୍ଯାଗଚ୍ଛଦ୍ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ଆଲୋଚନା କଲେ, ହେ ଭାରତ, ସେଇ ସମୟରେ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ଅପେକ୍ଷା ଅଚାନକ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ, ରାଜନ।
ତତସ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଶ୍ଚ ମହାଯଶାଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଥାଯ ମହାତ୍ମାନଂ କୃଷ୍ଣଂ ସର୍ଵେଽଭ୍ଯଵାଦଯନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଓ ମହାନ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାଞ୍ଚାଳୀ ଉଠିକି ମହାତ୍ମା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଜଣାଇଲେ।
ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯ ସ ତାଂ ପୂଜାଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଶଲମନ୍ତତଃ। ଆସନେ କାଞ୍ଚନେ ଶୁଦ୍ଧେ ନିଷସାଦ ମହାମନାଃ
ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କର କୁଶଳକ୍ଷେମ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ଆସନରେ ବସିଲେ।
ଅନୁଜ୍ଞାତାସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ କୃଷ୍ଣେନାମିତତେଜସା। ଆସନେଷୁ ମହାର୍ହେଷୁ ନିଷେଦୁର୍ଦ୍ଵିପଦାଂ ଵରାଃ
ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଆସନରେ ବସିଲେ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତାନ୍ମଧୁରାଂ ଵାଣୀମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ପାର୍ଷତଃ। ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯର୍ଥଂ ଵିଶାଂପତେ
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ପୃଷ୍ଠତଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ହେ ଜନପତି।
କଥମେକା ବହୂନାଂ ସ୍ଯାନ୍ନ ଚ ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମସଂକରଃ। ଏତନ୍ମେ ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀତୁ ଯଥାତଥମ୍
ଏକ ଜଣ ଜନାନୀ କିପରି ଅନେକ ପୁରୁଷଙ୍କର ହୋଇପାରିବେ ଏବଂ ଧର୍ମର ମିଶ୍ରଣ କିପରି ହେବ ନାହିଁ? ଭଗବାନ୍, ଦୟାକରି ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଅସ୍ମିନ୍ଧର୍ମେ ଵିପ୍ରଲବ୍ଧେ ଲୋକଵେଦଵିରୋଧକେ। ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ମତଂ ଯଦ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତସ୍ଯ ତତ୍
ଏହି କଥାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେଉଛି, ଲୋକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧ ହେଉଛି, ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ମତ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଅଧର୍ମୋଽଯଂ ମମ ମତୋ ଵିରୁଦ୍ଧୋ ଲୋକଵେଦଯୋଃ। ନ ହ୍ଯେକା ଵିଦ୍ଯତେ ପତ୍ନୀ ବହୂନାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ମୋ ମତରେ ଏହା ଅଧର୍ମ ଓ ଲୋକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧୀ; କାରଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ଜଣ ଜନାନୀ ଅନେକ ପୁରୁଷଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେବା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ନ ଚାପ୍ଯାଚରିତଃ ପୂର୍ଵୈରଯଂ ଧର୍ମୋ ମହାତ୍ମଭିଃ। ନ ଚାପ୍ଯଧର୍ମୋ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଶ୍ଚରିତଵ୍ଯଃ କଥଂଚନ
ଏହି ଧର୍ମ ପୂର୍ବତନ ମହାନ୍ୟମାନେ କେବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିନାହାନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବେ ଅଧର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତତୋଽହଂ ନ କରୋମ୍ଯେନଂ ଵ୍ଯଵସାଯଂ କ୍ରିଯାଂ ପ୍ରତି। ଧର୍ମଃ ସଦୈଵ ସଂଦିଗ୍ଧଃ ପ୍ରତିଭାତି ହି ମେ ତ୍ଵଯମ୍
ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହିଁ; ଏହି ବିଷୟରେ ଧର୍ମ ସଦା ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ବୋଧ ହୁଏ।
ଯଵୀଯସଃ କଥଂ ଭାର୍ଯାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ। ବ୍ରହ୍ମନ୍ସମଭିଵର୍ତେତ ସଦ୍ଵୃତ୍ତଃ ସଂସ୍ତପୋଧନ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିପରି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ? ଯିଏ ନୀତିବାନ୍ ଓ ତପସ୍ଵୀ, ସେ ଏପରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ତୁ ଧର୍ମସ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵାଦ୍ଗତିଂ ଵିଦ୍ମଃ କଥଂଚନ। ଅଧର୍ମୋ ଧର୍ମ ଇତି ଵା ଵ୍ଯଵସାଯୋ ନ ଶକ୍ଯତେ
ଧର୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଥିବାରୁ, ଆମେ ତାହାର ପଥ କେବେ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ; କି ଧର୍ମ, କି ଅଧର୍ମ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
କର୍ତୁମସ୍ମଦ୍ଵିଧୈର୍ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତତୋଽଯଂ ନ ଵ୍ଯଵସ୍ଯତେ। ପଞ୍ଚାନାଂ ମହିଷୀ କୃଷ୍ଣା ଭଵତ୍ଵିତି କଥଂଚନ
ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମ ପରି ଲୋକମାନେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ ଯେ, କୃଷ୍ଣା ପାଞ୍ଚଜନଙ୍କ ରାଣୀ ହେଉ।
ନ ମେ ଵାଗନୃତଂ ପ୍ରାହ ନାଧର୍ମେ ଧୀଯତେ ମତିଃ। ଵର୍ତତେ ହି ମନୋ ମେଽତ୍ର ନୈଷୋଽଧର୍ମଃ କଥଂଚନ
ମୋ ମୁଁହରୁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା ବାହାରେ ନାହିଁ, ମୋ ମନ କେବେ ଅଧର୍ମ ପାଇଁ ଝୁକେ ନାହିଁ; ଏଠି ମୋ ମନ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଏହା କେବେ ଅଧର୍ମ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରାଣେଽପି ଜଟିଲା ନାମ ଗୌତମୀ। ଋଷୀନଧ୍ଯାସିତଵତୀ ସପ୍ତ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରା
ପୁରାଣରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ, ଜଟିଳା ନାମକ ଗୌତମୀ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସହିତ ବାସ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁସରଣକାରୀ ଥିଲେ।
ତଥୈଵ ମୁନିଜା ଵାର୍କ୍ଷୀ ତପୋଭିର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ। ସଂଗତାଭୂଦ୍ଦଶ ଭ୍ରାତୄନକେନ୍ମ୍ନଃ ପ୍ରଚେତସଃ
ଏହିପରି, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତଃକରଣ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ମୁନିର କନ୍ୟା, ପ୍ରଚେତସଙ୍କର ଦଶ ଭାଇଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଗୁରୋର୍ହି ଵଚନଂ ପ୍ରାହୁର୍ଧର୍ମ୍ଯଂ ଧର୍ମଜ୍ଞସତ୍ତମ। ଗୁରୂଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ମାତା ପରମକୋ ଗୁରୁଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଗୁରୁଙ୍କ କଥାକୁ ଧର୍ମମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମାଆଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗୁରୁ।
ସା ଚାପ୍ଯୁକ୍ତଵତୀ ଵାଚଂ ଭୈକ୍ଷଵଦ୍ଭୁଜ୍ଯତାମିତି। ତସ୍ମାଦେତଦହଂ ମନ୍ଯେ ପରଂ ଧର୍ମଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହିଥିଲେ— 'ଏହା ଭିକ୍ଷା ଭାବେ ଖାଅ।' ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ବୋଲି ଭାବେ।
ଏତମେତଦ୍ଯଥା ପ୍ରାହ ଧର୍ମଚାରୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଭୁଜ୍ଯତାଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସାର୍ଧମିତ୍ଯର୍ଜୁନମଚୋଦଯମ୍। ଅନୃତାନ୍ମେ ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ମୁଚ୍ଯେଽହମନୃତାତ୍କଥମ୍
ଯେପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲି— 'ଭାଇମାନେ ମିଶି ଏହା ଖାଅ।' ମୋତେ ଅସତ୍ୟର ଭୟ ବହୁତ, କିପରି ମୁଁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବି?
ଅନୃତାନ୍ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ଭଦ୍ରେ ଧର୍ମଶ୍ଚୈଵ ସନାତନଃ। ନନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵେଷାଂ ପାଞ୍ଚାଲ ଶୃମୁ ମେ ସ୍ଵଯମ୍
ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ, ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ପାଇବ। ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବି, ପାଞ୍ଚାଳ, ନିଜେ ଶୁଣ।
ଯଥାଽଯଂ ଵିହିତୋ ଧର୍ମୋ ଯତଶ୍ଚାଯଂ ସନାତନଃ। ଯଥା ଚ ପ୍ରାହ କୌନ୍ତେଯସ୍ତଥା ଧର୍ମୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେପରି ଏହି ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଯେପରି ଏହା ଶାଶ୍ୱତ, ଯେପରି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର କହିଛନ୍ତି, ସେହିପରି ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ— କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।