ତତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜଶ୍ଚ ଦେଵଦୂତଶ୍ଚ ସତ୍ତମୌ। ଧର୍ମରାଜମୁପେତ୍ଯେଦଂ ଵଚନଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତାମ୍
ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ରାଜା ଓ ଦେବଦୂତ, ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଧର୍ମରାଜାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ରୁରୋର୍ଭାର୍ଯା ପ୍ରମଦ୍ଵରା। ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତୁ କଲ୍ଯାଣୀ ମୃତୈଵଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ହେ ଧର୍ମରାଜ, ରୁରୁଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରମଦ୍ଭରା, ଯଦି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ଶୁଭାଙ୍ଗନା ପୁନି ଉଠୁ।
ପ୍ରମଦ୍ଵରା ରୁରୋର୍ଭାର୍ଯା ଦେଵଦୂତ ଯଦୀଚ୍ଛସି। ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଵାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ରୁରୋରେଵ ସମନ୍ଵିତା
ହେ ଦେବଦୂତ, ଯଦି ତୁମେ ଚାହ, ତେବେ ରୁରୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରମଦ୍ଭରା ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ନେଇ ପୁନି ଉଠୁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତତଃ କନ୍ଯା ସୋଦତିଷ୍ଠତ୍ପ୍ରମଦ୍ଵରା। ରୁରୋସ୍ତସ୍ଯାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ସୁପ୍ତେଵ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଏହିପରି କଥା ହେବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପାଳି କନ୍ୟା ପ୍ରମଦ୍ଭରା ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠିଥିବା ପରି, ରୁରୁଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ନେଇ ପୁନି ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ।
ଏତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଭଵିଷ୍ଯେ ହି ରୁରୋରୁତ୍ତମତେଜସଃ। ଆଯୁଷୋଽତିପ୍ରଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଭାର୍ଯାର୍ଥେଽର୍ଧମଲୁପ୍ଯତ
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହା ଦେଖାଯାଇଥିଲା—ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀ ରୁରୁଙ୍କର ଜୀବନର ଅର୍ଧାଂଶ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ କମିଗଲା।
ତତ ଇଷ୍ଟେଽହନି ତଯୋଃ ପିତରୌ ଚକ୍ରତୁର୍ମୁଦା। ଵିଵାହଂ ତୌ ଚ ରେମାତେ ପରସ୍ପରହିତୈଷିଣୌ
ତାପରେ ଉତ୍ସବ ଦିନରେ, ଦୁଇଝଣ ପିତା ଆନନ୍ଦରେ ବିବାହ କରାଇଲେ; ଏହି ଦୁଇଝଣେ ପରସ୍ପରର ଭଲ ଚାହିଁ, ଏକାଉଁ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ।
ସ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଦୁର୍ଲଭାଂ ଭାର୍ଯାଂ ପଦ୍ମକିଞ୍ଜଲ୍କସୁପ୍ରଭାମ୍। ଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରେ ଵିନାଶାଯ ଜିହ୍ମଗାନାଂ ଧୃତଵ୍ରତଃ
ସେ ଦୁର୍ଲଭା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପଦ୍ମର ରେଶମ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପାଇ ପରେ, ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜିହ୍ମଗାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତୀଵ୍ରକୋପସମନ୍ଵିତଃ। ଅଭିହନ୍ତି ଯଥାସତ୍ତ୍ଵଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରହରଣଂ ସଦା
ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଦେଖି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ସଦା ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ, ତାଙ୍କୁ ମାରୁଥିଲେ।
ସ କଦାଚିଦ୍ଵନଂ ଵିପ୍ରୋ ରୁରୁରଭ୍ଯାଗମନ୍ମହତ୍। ଶଯାନଂ ତତ୍ର ଚାପଶ୍ଯଡ୍ଡୁଣ୍ଡୁଭଂ ଵଯସାନ୍ଵିତମ୍
ଏକଥର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁରୁ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ḍୁଣ୍ଡୁଭାକୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତତ ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ଦମ୍ଡଂ ସ କାଲଦଣ୍ଡୋପମଂ ତଦା। ଜିଘାଂସୁଃ କୁପିତୋ ଵିପ୍ରସ୍ତମୁଵାଚାଥ ଡୁଣ୍ଡୁଭଃ
ତାପରେ, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁର ଦଣ୍ଡ ପରି ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ, ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ḍୁଣ୍ଡୁଭାକୁ କହିଲେ।
ନାପରାଧ୍ଯାମି ତେ କିଂଚିଦହମଦ୍ଯ ତପୋଧନ। ସଂରମ୍ଭାଚ୍ଚ କିମର୍ଥଂ ମାମଭିହଂସି ରୁଷାନ୍ଵିତଃ
ହେ ତପସ୍ଵୀ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ; ତେବେ କାହିଁକି ଏତେ କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ମମ ପ୍ରାଣସମା ଭାର୍ଯା ଦଷ୍ଟାସୀଦ୍ଭୁଜଗେନ ହ। ତତ୍ର ମେ ସମଯୋ ଘୋର ଆତ୍ମନୋରଗ ଵୈ କୃତଃ
ମୋର ଜୀବନ ସମାନ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏଠାରେ ଏକ ସାପ ଡଶିଥିଲା; ଏହା ପାଇଁ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଶପଥ ନେଇଥିଲି।
ଭୁଜଂଗଂ ଵୈ ସଦା ହନ୍ଯାଂ ଯଂ ଯଂ ପଶ୍ଯେଯମିତ୍ଯୁତ। ତତୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ଜିଘାଂସାମି ଜୀଵିତେନାଦ୍ଯ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ମୁଁ ଯେଉଁ ସାପକୁ ଦେଖିବି, ସେଉଁଠି ମାରିବି ବୋଲି ଶପଥ କରିଥିଲି; ଏହିକାରଣରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଆଜି ତୁମେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବ।
ଅନ୍ଯେ ତେ ଭୁଜଗା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯେ ଦଶ୍ତୀହ ମାନଵାନ୍। ଡୁଣ୍ଡୁଭାନହିଗନ୍ଧେନ ନ ତ୍ଵଂ ହିଂସିତୁମର୍ହସି
ଅନ୍ୟ ସାପମାନେ ଏଠାରେ ମାନବମାନେକୁ ଡଶିଛନ୍ତି, ହେ ḍୁଣ୍ଡୁଭା, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ḍୁଣ୍ଡୁଭା ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ହାନି ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ଏକାନର୍ଥାନ୍ପୃଥଗ୍ଧର୍ମାନେକଦୁଃଖାନ୍ପୃଥକ୍ସୁଖାନ୍। ଡୁଣ୍ଡୁଭାନ୍ଧର୍ମଵିଦ୍ଭୂତ୍ଵା ନ ତ୍ଵଂ ହିଂସିତୁମର୍ହସି
ଏଠାରେ ଅନେକ ଦୁଃଖ, ଭିନ୍ନ ଧର୍ମ, ବିଭିନ୍ନ କଷ୍ଟ ଓ ଆଲାଦି ଆନନ୍ଦ ଅଛି; ହେ ḍୁଣ୍ଡୁଭା, ତୁମେ ଧର୍ମ ଜାଣିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ହାନି ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଡୁଣ୍ଡୁଭସ୍ଯ ରୁରୁସ୍ତଦା। ନାଵଧୀଦ୍ଭଯସଂଵିଗ୍ନମୃଷିଂ ମତ୍ତ୍ଵାଽଥ ଡୁଣ୍ଡୁଭମ୍
ଏଭଳି ḍୁଣ୍ଡୁଭାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରୁରୁ ସେଠାରେ ḍୁଣ୍ଡୁଭାଙ୍କୁ ଏକ ଋଷି ବୋଲି ବୁଝି, ଭୟଭିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଭଗଵାନ୍ରୁରୁଃ ସଂଶମଯନ୍ନିଵ। କେନ ତ୍ଵଂ ଭୁଜଗ ବ୍ରୂହି କୋଽସୀମାଂ ଵିକ୍ରିଯାଂ ଗତଃ
ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ ରୁରୁ କହିଲେ, “ହେ ସାପ, ତୁମେ କିଏ? କେଉଁ ଦୋଷରେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ? ମତେ ସଠିକ୍ କହ।
ଅହଂ ପୁରା ରୁରୋ ନାମ୍ନା ଋଷିରାସଂ ସହସ୍ରପାତ୍। ସୋଽହଂ ଶାପେନ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଭୁଜଗତ୍ଵମୁପାଗତଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବେ ‘ରୁରୁ’ ନାମର ଏକ ଋଷି ଥିଲି, ମୋର ହଜାରଟି ପାଉଁ ଥିଲା। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଏହି ସାପର ଶରୀର ପାଇଛି।
କିମର୍ଥଂ ଶପ୍ତଵାନ୍କୁଦ୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜସ୍ତ୍ଵାଂ ଭୁଜଗୋତ୍ତମ। କିଯନ୍ତଂ ଚୈଵ କାଲଂ ତେ ଵପୁରେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କାହିଁକି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ? ଏବଂ କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏହି ଆକାରରେ ରହିବ?
ସଖା ବଭୂଵ ମେ ପୂର୍ଵଂ ଖଗମୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ। ଭୃଶଂ ସଂଶିତଵାକ୍ତାତ ତପୋବଲସମନ୍ଵିତଃ
ପୂର୍ବେ ମୋର ଏକ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଖଗମ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ସେ ବହୁତ କଠୋର କଥା କହୁଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଏବଂ ତପୋବଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ସ ମଯା କ୍ରୀଡତା ବାଲ୍ଯେ କୃତ୍ଵା ତାର୍ଣଂ ଭୁଜଂଗମମ୍। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ପ୍ରସକ୍ତସ୍ତୁ ଭୀଷିତଃ ପ୍ରମୁମୋହ ଵୈ
ଶିଶୁବେଳେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଘାସରେ ଏକ ସାପ ତିଆରି କରିଥିଲି। ସେ ତେବେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ସ ଚ ପୁନଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ମାମୁଵାଚ ତପୋଧନଃ। ନର୍ଦହନ୍ନିଵ କୋପେନ ସତ୍ଯଵାକ୍ସଂଶିତଵ୍ରତଃ
ପୁଣି ସେ ହୁସ୍ତି ଆସିଲେ, ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାପିତ ହୋଇ ମୋତେ କହିଲେ।
ଯଥାଵୀର୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସର୍ପଃ କୃତୋଽଯଂ ମଦ୍ବିଭୀଷଯା। ତଥାଵୀର୍ଯୋ ଭୁଜଂଗସ୍ତ୍ଵଂ ମମ ଶାପାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଯେପରି ସାପ ତିଆରି କରି ମୋତେ ଭୟ ଦେଲ, ଏହିପରି ଶକ୍ତି ସହିତ ମୋର ଶାପରେ ତୁମେ ସାପ ହେବ।
ତସ୍ଯାହଂ ତପସୋ ଵୀର୍ଯଂ ଜାନନ୍ନାସଂ ତପୋଧନ। ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଗ୍ନହୃଦଯସ୍ତମଵୋଚମହଂ ତଦା
ମୁଁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଜାଣିଥିଲି, ଏହିଠାରେ ମୋର ହୃଦୟ ଭୟରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ମୁଁ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ କହିଲି।
ପ୍ରଣତଃ ସଂଭ୍ରମାଚ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ। ସଖେତି ହସତେଦଂ ତେ ନର୍ମାର୍ଥଂ ଵୈ କୃତଂ ମଯା
ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଢ଼ିଲି, ଏବଂ କହିଲି, 'ବନ୍ଧୁ, ଏହା କେବଳ ମଜା ପାଇଁ କରିଥିଲି।'
କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ମେ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଶାପୋଽଯଂ ଵିନିଵର୍ତ୍ଯତାମ୍। ସୋଽଥ ମାମବ୍ରଵୀଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଗ୍ନଚେତସମ୍
‘ମୋତେ ମାଫ କର, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଶାପ ଫେରାଇ ଦିଅ।’ ମୁଁ ଏପରି କହିଲି। ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ଦେଖି କହିଲେ।
ମୁହୁରୁଷ୍ଣଂ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ସୁସଂଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତପୋଧନଃ। ନାନୃତଂ ଵୈ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭଵିତେଦଂ କଥଂଚନ
ସେ ତପସ୍ବୀ ଆବେଗରେ ବାରମ୍ବାର ଗରମ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ।'
ଯତ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଵାକ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ତନ୍ମେ ତପୋଧନ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ହୃଦି ତେ ଵାକ୍ଯମିଦମସ୍ତୁ ସଦାଽନଘ
‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହିବି, ହେ ତପସ୍ବୀ, ଏହା ଶୁଣ। ଏହି କଥା ତୁମ ହୃଦୟରେ ସଦା ରହୁ, ହେ ନିର୍ମଳ।’
ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତି ରୁରୁର୍ନାମ ପ୍ରମତେରାତ୍ମଜଃ ଶୁଚିଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶାପମୋକ୍ଷସ୍ତେ ଭଵିତା ନଚିରାଦିଵ। `ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ତେନାହମୁରଗତ୍ଵମଵାପ୍ତଵାନ୍
‘ପ୍ରମତିଙ୍କ ଏକ ପବିତ୍ର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ, ତାଙ୍କ ନାମ ରୁରୁ। ସେ ଆସିଲେ, ତୁମ ଶାପ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇବ।’ ଏପରି କହି, ସେ ମୋତେ ସାପ ଶରୀର ଦେଇଥିଲେ।
ସ ତ୍ଵଂ ରୁରୁରିତି ଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରମତେରାତ୍ମଜୋଽପି ଚ। ସ୍ଵରୂପଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯାହମଦ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ହିତମ୍
ତୁମେ ପ୍ରମତିଙ୍କ ପୁଅ ରୁରୁ ବୋଲି ପରିଚିତ। ଆଜି ମୁଁ ମୋର ନିଜ ଆକାର ପାଇଁ, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ କିଛି କହିବି।