କୃଷ୍ଣେ ଵିଷ୍ଣୌ ହୃଷୀକେଶେ ଲୋକେଶେଽସୁରଵିଦ୍ଵିଷି। ଯଦି ମେ ନିଶ୍ଚଲା ଭକ୍ତିର୍ମମ ଜୀଵତୁ ସା ପ୍ରିଯା
ମୋର କୃଷ୍ଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ହୃଷୀକେଶ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଓ ଦାନବ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଯଦି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ମୋର ପ୍ରିୟା ପୁଣି ବଞ୍ଚିଯାଉନ୍ତୁ।
ଵିଲପ୍ଯମାନେ ତୁ ରୁରୌ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ କୃପାନ୍ଵିତାଃ। ଦୂତଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସୁଃ ସଂଦିଶ୍ଯାସ୍ଯ ହିତଂ ଵଚଃ
ରୁରୁ ବିଲାପ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦୟାରେ ଭରି ଏକ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭଲ କଥା କହିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସ ଦୂତସ୍ତ୍ଵରିତୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରିଯକୃଚ୍ଛୁଚିଃ। ଉଵାଚ ଦେଵଵଚନଂ ରୁରୁମାଭାଷ୍ଯ ଦୁଃଖିତମ୍
ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଦୂତ ତୁରନ୍ତ ଆସି, ଦୁଃଖିତ ରୁରୁଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କର କଥା କହିଲେ।
ଦେଵୈଃ ସର୍ଵୈରହଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରେଷିତୋଽସ୍ମି ତଵାନ୍ତିକମ୍। ତ୍ଵଦ୍ଧିତଂ ତ୍ଵଦ୍ଧିତୈରୁକ୍ତଂ ଶୃଣୁ ଵାକ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଛି; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ କହାଯାଇଥିବା କଥା ଶୁଣ।
ଅଭିଧତ୍ସେ ହ ଯଦ୍ଵାଚା ରୁରୋ ଦୁଃଖାନ୍ନ ତନ୍ମୃଷା। ନ ତୁ ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ନାଯୁରସ୍ତି ଗତାଯୁଷଃ
ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ଯାହା କହୁଛ, ରୁରୁ, ତାହା ଅନର୍ଥକ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ପାଇଁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣ ଚାଲିଯାଏ, ପୁଣି ଫେରି ଆସେନାହିଁ।
ଗତାଯୁରେଷା କୃପଣା ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସୋଃ ସୁତା। ତସ୍ମାଚ୍ଛୋକେ ମନସ୍ତାତ ମା କୃଥାସ୍ତ୍ଵଂ କଥଂଚନ
ଏହି ଦୁଃଖିନୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାର ଝିଅ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି; ତେଣୁ, ପ୍ରିୟ, ତୁମ ମନକୁ ଶୋକରେ ଏମିତି ଭରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉପାଯଶ୍ଚାତ୍ର ଵିହିତଃ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ। ତଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି କର୍ତୁଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସୀହ ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍
ତଥାପି, ପୂର୍ବରୁ ମହାଦେବତାମାନେ ଏଠି ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ ରଖିଛନ୍ତି; ତୁମେ ଯଦି ଏହା କରିବାକୁ ଚାହଁ, ଏଠି ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ପୁଣି ପାଇପାରିବ।
କ ଉପାଯଃ କୃତୋ ଦେଵୈର୍ବୂହି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଖେଚର। କରିଷ୍ଯେଽହଂ ତଥା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ରାତୁମର୍ହତି ମାଂ ଭଵାନ୍
ଦେବତାମାନେ କେଉଁ ଉପାୟ ରଖିଛନ୍ତି, ହେ ଆକାଶଚାରୀ, ସଠିକ୍ ଭାବେ କୁହ; ଶୁଣି ମୁଁ ତାହା କରିବି—ଦୟାକରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ଆଯୁଷୋଽର୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ କନ୍ଯାଯୈ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଏଵମୁତ୍ଥାସ୍ଯତି ରୁରୋ ତଵ ଭାର୍ଯା ପ୍ରଯଦ୍ଵରା
ଭୃଗୁଙ୍କର ବଂଶଜ, ତୁମେ ତୁମ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଉ; ଏଭଳି କରିଲେ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରମଦ୍ଭରା ପୁନି ଉଠିପାରିବେ।
ଆଯୁଷୋଽର୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି କନ୍ଯାଯୈ ଖେଚରୋତ୍ତମ। ଶୃଙ୍ଗାରରୂପାଭରଣା ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତୁ ମେ ପ୍ରିଯା
ହେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଉଛି; ମୋର ପ୍ରିୟା, ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ପୁନି ଉଠୁ।
ତତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜଶ୍ଚ ଦେଵଦୂତଶ୍ଚ ସତ୍ତମୌ। ଧର୍ମରାଜମୁପେତ୍ଯେଦଂ ଵଚନଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତାମ୍
ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ରାଜା ଓ ଦେବଦୂତ, ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଧର୍ମରାଜାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ରୁରୋର୍ଭାର୍ଯା ପ୍ରମଦ୍ଵରା। ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତୁ କଲ୍ଯାଣୀ ମୃତୈଵଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ହେ ଧର୍ମରାଜ, ରୁରୁଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରମଦ୍ଭରା, ଯଦି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ଶୁଭାଙ୍ଗନା ପୁନି ଉଠୁ।
ପ୍ରମଦ୍ଵରା ରୁରୋର୍ଭାର୍ଯା ଦେଵଦୂତ ଯଦୀଚ୍ଛସି। ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଵାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ରୁରୋରେଵ ସମନ୍ଵିତା
ହେ ଦେବଦୂତ, ଯଦି ତୁମେ ଚାହ, ତେବେ ରୁରୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରମଦ୍ଭରା ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ନେଇ ପୁନି ଉଠୁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତତଃ କନ୍ଯା ସୋଦତିଷ୍ଠତ୍ପ୍ରମଦ୍ଵରା। ରୁରୋସ୍ତସ୍ଯାଯୁଷୋଽର୍ଧେନ ସୁପ୍ତେଵ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଏହିପରି କଥା ହେବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପାଳି କନ୍ୟା ପ୍ରମଦ୍ଭରା ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠିଥିବା ପରି, ରୁରୁଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ନେଇ ପୁନି ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ।
ଏତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଭଵିଷ୍ଯେ ହି ରୁରୋରୁତ୍ତମତେଜସଃ। ଆଯୁଷୋଽତିପ୍ରଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଭାର୍ଯାର୍ଥେଽର୍ଧମଲୁପ୍ଯତ
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହା ଦେଖାଯାଇଥିଲା—ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀ ରୁରୁଙ୍କର ଜୀବନର ଅର୍ଧାଂଶ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ କମିଗଲା।
ତତ ଇଷ୍ଟେଽହନି ତଯୋଃ ପିତରୌ ଚକ୍ରତୁର୍ମୁଦା। ଵିଵାହଂ ତୌ ଚ ରେମାତେ ପରସ୍ପରହିତୈଷିଣୌ
ତାପରେ ଉତ୍ସବ ଦିନରେ, ଦୁଇଝଣ ପିତା ଆନନ୍ଦରେ ବିବାହ କରାଇଲେ; ଏହି ଦୁଇଝଣେ ପରସ୍ପରର ଭଲ ଚାହିଁ, ଏକାଉଁ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ।
ସ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଦୁର୍ଲଭାଂ ଭାର୍ଯାଂ ପଦ୍ମକିଞ୍ଜଲ୍କସୁପ୍ରଭାମ୍। ଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରେ ଵିନାଶାଯ ଜିହ୍ମଗାନାଂ ଧୃତଵ୍ରତଃ
ସେ ଦୁର୍ଲଭା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପଦ୍ମର ରେଶମ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପାଇ ପରେ, ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜିହ୍ମଗାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତୀଵ୍ରକୋପସମନ୍ଵିତଃ। ଅଭିହନ୍ତି ଯଥାସତ୍ତ୍ଵଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରହରଣଂ ସଦା
ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଦେଖି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ସଦା ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ, ତାଙ୍କୁ ମାରୁଥିଲେ।
ସ କଦାଚିଦ୍ଵନଂ ଵିପ୍ରୋ ରୁରୁରଭ୍ଯାଗମନ୍ମହତ୍। ଶଯାନଂ ତତ୍ର ଚାପଶ୍ଯଡ୍ଡୁଣ୍ଡୁଭଂ ଵଯସାନ୍ଵିତମ୍
ଏକଥର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁରୁ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ḍୁଣ୍ଡୁଭାକୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତତ ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ଦମ୍ଡଂ ସ କାଲଦଣ୍ଡୋପମଂ ତଦା। ଜିଘାଂସୁଃ କୁପିତୋ ଵିପ୍ରସ୍ତମୁଵାଚାଥ ଡୁଣ୍ଡୁଭଃ
ତାପରେ, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁର ଦଣ୍ଡ ପରି ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ, ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ḍୁଣ୍ଡୁଭାକୁ କହିଲେ।
ନାପରାଧ୍ଯାମି ତେ କିଂଚିଦହମଦ୍ଯ ତପୋଧନ। ସଂରମ୍ଭାଚ୍ଚ କିମର୍ଥଂ ମାମଭିହଂସି ରୁଷାନ୍ଵିତଃ
ହେ ତପସ୍ଵୀ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ; ତେବେ କାହିଁକି ଏତେ କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ମମ ପ୍ରାଣସମା ଭାର୍ଯା ଦଷ୍ଟାସୀଦ୍ଭୁଜଗେନ ହ। ତତ୍ର ମେ ସମଯୋ ଘୋର ଆତ୍ମନୋରଗ ଵୈ କୃତଃ
ମୋର ଜୀବନ ସମାନ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏଠାରେ ଏକ ସାପ ଡଶିଥିଲା; ଏହା ପାଇଁ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଶପଥ ନେଇଥିଲି।
ଭୁଜଂଗଂ ଵୈ ସଦା ହନ୍ଯାଂ ଯଂ ଯଂ ପଶ୍ଯେଯମିତ୍ଯୁତ। ତତୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ଜିଘାଂସାମି ଜୀଵିତେନାଦ୍ଯ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ମୁଁ ଯେଉଁ ସାପକୁ ଦେଖିବି, ସେଉଁଠି ମାରିବି ବୋଲି ଶପଥ କରିଥିଲି; ଏହିକାରଣରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଆଜି ତୁମେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବ।
ଅନ୍ଯେ ତେ ଭୁଜଗା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯେ ଦଶ୍ତୀହ ମାନଵାନ୍। ଡୁଣ୍ଡୁଭାନହିଗନ୍ଧେନ ନ ତ୍ଵଂ ହିଂସିତୁମର୍ହସି
ଅନ୍ୟ ସାପମାନେ ଏଠାରେ ମାନବମାନେକୁ ଡଶିଛନ୍ତି, ହେ ḍୁଣ୍ଡୁଭା, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ḍୁଣ୍ଡୁଭା ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ହାନି ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ଏକାନର୍ଥାନ୍ପୃଥଗ୍ଧର୍ମାନେକଦୁଃଖାନ୍ପୃଥକ୍ସୁଖାନ୍। ଡୁଣ୍ଡୁଭାନ୍ଧର୍ମଵିଦ୍ଭୂତ୍ଵା ନ ତ୍ଵଂ ହିଂସିତୁମର୍ହସି
ଏଠାରେ ଅନେକ ଦୁଃଖ, ଭିନ୍ନ ଧର୍ମ, ବିଭିନ୍ନ କଷ୍ଟ ଓ ଆଲାଦି ଆନନ୍ଦ ଅଛି; ହେ ḍୁଣ୍ଡୁଭା, ତୁମେ ଧର୍ମ ଜାଣିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ହାନି ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଡୁଣ୍ଡୁଭସ୍ଯ ରୁରୁସ୍ତଦା। ନାଵଧୀଦ୍ଭଯସଂଵିଗ୍ନମୃଷିଂ ମତ୍ତ୍ଵାଽଥ ଡୁଣ୍ଡୁଭମ୍
ଏଭଳି ḍୁଣ୍ଡୁଭାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରୁରୁ ସେଠାରେ ḍୁଣ୍ଡୁଭାଙ୍କୁ ଏକ ଋଷି ବୋଲି ବୁଝି, ଭୟଭିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଭଗଵାନ୍ରୁରୁଃ ସଂଶମଯନ୍ନିଵ। କେନ ତ୍ଵଂ ଭୁଜଗ ବ୍ରୂହି କୋଽସୀମାଂ ଵିକ୍ରିଯାଂ ଗତଃ
ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ ରୁରୁ କହିଲେ, “ହେ ସାପ, ତୁମେ କିଏ? କେଉଁ ଦୋଷରେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ? ମତେ ସଠିକ୍ କହ।
ଅହଂ ପୁରା ରୁରୋ ନାମ୍ନା ଋଷିରାସଂ ସହସ୍ରପାତ୍। ସୋଽହଂ ଶାପେନ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଭୁଜଗତ୍ଵମୁପାଗତଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବେ ‘ରୁରୁ’ ନାମର ଏକ ଋଷି ଥିଲି, ମୋର ହଜାରଟି ପାଉଁ ଥିଲା। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଏହି ସାପର ଶରୀର ପାଇଛି।
କିମର୍ଥଂ ଶପ୍ତଵାନ୍କୁଦ୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜସ୍ତ୍ଵାଂ ଭୁଜଗୋତ୍ତମ। କିଯନ୍ତଂ ଚୈଵ କାଲଂ ତେ ଵପୁରେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କାହିଁକି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ? ଏବଂ କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏହି ଆକାରରେ ରହିବ?
ସଖା ବଭୂଵ ମେ ପୂର୍ଵଂ ଖଗମୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ। ଭୃଶଂ ସଂଶିତଵାକ୍ତାତ ତପୋବଲସମନ୍ଵିତଃ
ପୂର୍ବେ ମୋର ଏକ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଖଗମ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ସେ ବହୁତ କଠୋର କଥା କହୁଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଏବଂ ତପୋବଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।