ଆକାରଜ୍ଞସ୍ତଥା ଭ୍ରାତୁଃ ପାଣ୍ଡଵୋଽପି ନ୍ଯଵର୍ତତ। ଧର୍ମରାଜଶ୍ଚ କୌରଵ୍ଯ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍
ଭାଇଙ୍କ ଇଂଗিত ବୁଝି ପାଣ୍ଡବ ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ହଟିଲେ; ଏବଂ ଧର୍ମରାଜ, ହେ କୌରବ, କ୍ରୋଧିତ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ।
ଅଯୋଧଯତ୍ସଭାମଧ୍ଯେ ପଶ୍ଯତାଂ ଵୈ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍। ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଂ ତୁ ହ୍ଯଵଜ୍ଞାଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ସଭା ମଧ୍ୟରେ, ରାଜାମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ନାଯୋଧଯତ୍ତଦା ତେନ ବଲଵାନ୍ଵୈ ସୁଯୋଧନଃ। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେଽଵିଧ୍ଯଦ୍ବାଣେନାନତପର୍ଵଣା
ସେ ସମୟରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଣ୍ଡାହତ ଇଵୋରଗଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦଣ୍ଡରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ସାପ ପରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯତ ରାଜାନଂ ଯତ୍ନଂ ପରମମାସ୍ଥିତଃ। ଛିତ୍ତ୍ଵା ରାଜା ଧନୁଃ ସଜ୍ଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ତଣା ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ଷଚ୍ଛରୌଘୈସ୍ତଂ ସ ହିତ୍ଵା ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ରଣମ୍। ଦୁଃଶାସନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସହଦେଵେନ ପାର୍ଥିଵ
ସେଠି ତାଙ୍କୁ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ରଣକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଶାସନ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ସହଦେବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଯୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ସହଦେଵେନ ନିର୍ଜିତଃ। ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଚ ଧନୁଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଜାନୁଭ୍ଯାମଵନୀଂ ଗତଃ। ଉତ୍ଥାଯ ସୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସୋସିଂ ଜଗ୍ରାହ ଚର୍ମ ଚ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସହଦେବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଦୁଃଶାସନ ପରାଜିତ ହେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଗୁଡ଼ିଗୁଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ପରେ ଉଠି ତର୍ୱାର ଏବଂ ଢାଳ ଧରି ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଵିକର୍ଣଚିତ୍ରସେନାଭ୍ଯାଂ ନିଗୃହୀତଶ୍ଚ କୌରଵଃ। ମା ଯୁଦ୍ଧମିତି କୌରଵ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେନାବଲେନ ଵୈ
ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚିତ୍ରସେନା ଏବଂ ଏକ ଅଶକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ କହିଲେ—'ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ କୌରବ'—ସେ କୌରବଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ।
ଦୁଃସହୋ ନକୁଲଶ୍ଚୋଭୌ ଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତୈ। ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୌରଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ଵାକ୍ଯମୂଚୁର୍ମହାବଲୌ
ଦୁଃସହ ଓ ନକୁଳ, ଦୁଇଝଣେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଦୁଇଝଣଙ୍କୁ ଦେଖି କୌରବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏଭଳି କଥା କହିଲେ।
ନିଵର୍ତନ୍ତାଂ ଭଵନ୍ତୋ ଵୈ କୁତୋ ଵିପ୍ରେଷୁ କ୍ରୂରତା। ଦୁର୍ବଲା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚେମେ ଭଵନ୍ତୋ ଵୈ ମହାବଲାଃ
'ଆପଣମାନେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତୁ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପରେ ଏତେ କ୍ରୂରତା କାହିଁକି? ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୁର୍ବଳ, ଆପଣମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ଦ୍ଵାଵତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୌ କ୍ରୂରୌ ଵାଯ୍ଵିନ୍ଦ୍ରସଦୃଶୌ ବଲେ। ଯେ ଵା କେ ଵା ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଗଚ୍ଛାମଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଵଯମ୍
'ଏଠାରେ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ବଳରେ ପବନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି; ସେମାନେ କିଏ ହେଉନ୍ତି, ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଆମର ନଗରକୁ ଫେରିଯିବୁ।'
ଏଵଂ ସଂଭାଷମାଣାସ୍ତେ ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତାଥ କୌରଵାଃ। ଜହୃଷୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତ୍ର ସମେତାସ୍ତତ୍ର ସଙ୍ଘଶଃ
ଏଭଳି କଥାବାର୍ତ୍ତା କହି କୌରବମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ; ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଖୁସି ହେଲେ।
ବହୁଶସ୍ତେ ତତସ୍ତତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିଯା ରଣମୂର୍ଧନି। ପ୍ରେକ୍ଷମାଣାସ୍ତଥାଽତିଷ୍ଠନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ବହୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଠିଆ ହୋଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ କନ୍ଯାମାଦାଯ ନିର୍ଯଯୁଃ। ଵିଜିତେ ଭୀମସେନେନ ଶଲ୍ଯେ କର୍ଣେ ଚ ନିର୍ଜିତେ
ଭୀମସେନ ଜିତିବା ପରେ ଏବଂ ଶଲ୍ୟ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ବାହାରିଗଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନେ ଚାପଯାତେ ତଥା ଦୁଃଶାସନେ ରଣାତ୍।' ଶଙ୍କିତାଃ ସର୍ଵରାଜାନଃ ପରିଵଵ୍ରୁର୍ଵୃକୋଦରମ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଦୁଃଶାସନ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆଇଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ସହିତାସ୍ତତ୍ର ସାଧ୍ଵିମୌ ବ୍ରାହ୍ମଣର୍ଷଭୌ। ଵିଜ୍ଞାଯେତାଂ କ୍ଵଜନ୍ମାନୌ କ୍ଵନିଵାସୌ ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଏ? ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ବାସସ୍ଥାନ କ’ଣ, ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।”
କୋ ହି ରାଧାସୁତଂ କର୍ଣଂ ଶକ୍ତୋ ଯୋଧଯିତୁଂ ରଣେ। ଅନ୍ଯତ୍ର ରାମାଦ୍ଦ୍ରୋଣାଦ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାଦ୍ଵା କିରୀଟିନଃ
ରାଧାପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ହରାଇପାରିବ, ରାମ, ଦ୍ରୋଣ କିମ୍ବା ମୁକୁଟଧାରୀ ପାଣ୍ଡବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
କୃଷ୍ଣାଦ୍ଵା ଦେଵକୀପୁତ୍ରାତ୍କୃପାଦ୍ଵାପି ଶରଦ୍ଵତଃ। କୋ ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଶକ୍ତଃ ପ୍ରତିଯୋଥଯିତୁଂ ରଣେ
ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ କିମ୍ବା ଶରଦ୍ୱତପୁତ୍ର କୃପା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୋକିପାରିବ?
ତଥୈଵ ମଦ୍ରାଧିପତିଂ ଶଲ୍ଯଂ ବଲଵତାଂଵରମ୍। ବଲଦେଵାଦୃତେ ଵୀରାତ୍ପାଣ୍ଡଵାଦ୍ଵା ଵୃକୋଦରାତ୍
ମଦ୍ରରାଜ ଶଲ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଳରାମ କିମ୍ବା ଭୀମସେନ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବ?
ଵୀରାଦ୍ଦୁର୍ଯୋଧନାଦ୍ଵାଽନ୍ଯଃ ଶକ୍ତଃ ପାତଯିତୁଂ ରଣେ। କ୍ରିଯତାମଵହାରୋଽସ୍ମାଦ୍ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସଂଵୃତାତ୍
ବୀର ଦୁର୍ୟୋଧନ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ ଏମିତି ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବ? ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘେରିଥିବା ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଆମେ ଏବେ ପଛୁଆଯିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ହି ସଦା ରକ୍ଷ୍ଯାଃ ସାପରାଧାଽପିନିତ୍ଯଦା। ଅଥୈନାନୁପଲଭ୍ଯେହ ପୁନର୍ଯୋତ୍ସ୍ଯାମ ହୃଷ୍ଟଵତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ସମୟରେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦରକାର। ଯଦି ଏଠାରେ ସେମାନେ ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ପରେ ଆମେ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ତାଂସ୍ତଥାଵାଦିନଃ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ କ୍ଷିତୀଶ୍ଵରାନ୍। ଅଥାନ୍ଯାନ୍ପୁରୁଷାଂଶ୍ଚାପି କୃତ୍ଵା ତତ୍କର୍ମ ସଂଯୁଗେ
ସମସ୍ତ ରାଜା ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏକଠି କଲେ।
ତତ୍କର୍ମ ଭୀମସ୍ଯ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ କୃଷ୍ଣଃ କୁନ୍ତୀସୁତୌ ତୌ ପରିଶଙ୍କମାନଃ। ନିଵାରଯାମାସ ମହୀପତୀଂସ୍ତା- ନ୍ଧର୍ମେଣ ଲବ୍ଧେତ୍ଯନୁନୀଯ ସର୍ଵାନ୍
ଭୀମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରି, ସେଇ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ଧର୍ମରେ ଯଥାଯଥିଭାବେ କନ୍ୟା ଜିତାଯାଇଛି।
ଏଵଂ ତେ ଵିନିଵୃତ୍ତାସ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ। ଯଥାଵାସଂ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମିତା ରାଜସତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆଇଗଲେ। ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଵୃତ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତରୋ ରଙ୍ଗଃ ପାଞ୍ଚାଲୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵୃତା। ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୁର୍ଯେ ତତ୍ରାସନ୍ସମାଗତାଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଜୟୀ ହେଲେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚାଳୀକୁ ନେଇଗଲେ—ଏହିପରି କହି, ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈସ୍ତୁ ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନୌ ରୌରଵାଜିନଵାସିଭିଃ। କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଜଗ୍ମତୁସ୍ତୌ ତୁ ଭୀମସେନଧନଞ୍ଜଯୌ
ରୌରବ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଡ଼କୁ ରହି, ଭୀମସେନ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ବାହାରିଗଲେ।
ଵିମୁକ୍ତୌ ଜନସଂବାଧାଚ୍ଛତ୍ରୁଭିଃ ପରିଵିକ୍ଷତୌ। କୃଷ୍ଣଯାନୁଗତୌ ତତ୍ର ନୃଵୀରୌ ତୌ ଵିରେଜତୁଃ
ଲୋକମାନେଙ୍କ ଭିଡ଼ରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖି, ସେଇ ଦୁଇଜଣ ରାଜପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଘନୈର୍ମୁକ୍ତୌ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଵିଵୋଦିତୌ। ତେଷାଂ ମାତା ବହୁଵିଧଂ ଵିନାଶଂ ପର୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ମେଘ ଭିତରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ବାହାରି, ସେମାନଙ୍କର ମାଆ ବହୁ ପ୍ରକାର ଆପଦ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଅନାଗଚ୍ଛତ୍ସୁ ପୁତ୍ରେଷୁ ଭୈକ୍ଷକାଲେ ଚ ଲିଙ୍ଘିତେ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈର୍ହତାଶ୍ଚ ସ୍ଯୁର୍ଵିଜ୍ଞାଯ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାଃ
ପୁଅମାନେ ଘରେ ଫେରିନଥିବା ଓ ଭିକ୍ଷା ନେବା ସମୟ ହେବା ସହିତ, ସେ ଭାବିଲେ କୁରୁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ମାରିଦେଇଥିବେ।
ମାଯାନ୍ଵିତୈର୍ଵା ରକ୍ଷୋଭିଃ ସୁଘୋରୈର୍ଦୃଢଵୈରିଭିଃ। ଵିପରୀତଂ ମତଂ ଜାତଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ
କିମ୍ବା ମାୟା ଥିବା ଭୟଙ୍କର ଓ ଦ୍ୱେଷୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା, ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସଙ୍କର ମତ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଅପଶକୁନ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚିଯାଇଛି।