ତାନି ଵୈ ଶରଜାଲାନି କୌନ୍ତେଯୋଽଭ୍ଯହନଚ୍ଛରୈଃ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵାଞ୍ଶରାନ୍ଘୋରାନ୍କର୍ଣୋଽଦାଵଦ୍ଦ୍ରୁତଂ ବହିଃ
କୌନ୍ତେୟ ତାହା ତୀରବନ୍ଧକୁ ନିଜ ବାଣରେ ରୋକିଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ସମସ୍ତ ବାଣ ରୋକାଯିବା ଦେଖି, କର୍ଣ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଗଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ତେଜସ୍ତଦାଽଜଯ୍ଯଂ ମନ୍ଯମାନୋ ମହାରଥଃ। ଅପରସ୍ମିନ୍ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ଵୀରୌ ଶଲ୍ଯଵୃକୋଦରୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ତେଜକୁ ଅଜୟ୍ୟ ଭାବି, ସେ ମହାରଥୀ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶଲ୍ୟ ଓ ଭୀମସେନ ଦୁଇ ଶୂର ଥିଲେ।
ବଲିନୌ ଯୁଦ୍ଧସଂପନ୍ନୌ ଵିଦ୍ଯଯା ଚ ବଲେନ ଚ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମାହ୍ଵଯନ୍ତୌ ତୁ ମତ୍ତାଵିଵ ମହାଗଜୌ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବଳରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଦୁଇଜଣେ ମଦମସ୍ତ ମହାହାତୀ ଭଳି ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଥିଲେ।
ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଜାନୁଭିଶ୍ଚୈଵ ନିଘ୍ନନ୍ତାଵିତରେତରମ୍। ପ୍ରକର୍ଷଣାକର୍ଷଣଯୋରଭ୍ଯାକର୍ଷଵିକର୍ଷଣୈଃ
ସେମାନେ ଏକାପରେକା ଘୁଞ୍ଚି, ମୁଷ୍ଟି ଓ ଗୁଡ଼ା ଦେଇ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ; ଏକାପରେକାକୁ ଟାଣି, ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ କିଏ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଆଚକର୍ଷତୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚାପି ଜଘ୍ନତୁଃ। ତତଶ୍ଚଟଚଟାଶବ୍ଦଃ ସୁଘୋରୋ ହ୍ଯଭଵତ୍ତଯୋଃ
ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଟାଣିଲେ ଏବଂ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ; ତାପରେ ଦୁଇଝଣଙ୍କରୁ ଭୟଙ୍କର ଚଟାଚଟି ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ପାଷାଣସଂପାତନିଭୈଃ ପ୍ରହାରୈରଭିଜଘ୍ନତୁଃ। ମୁହୂର୍ତଂ ତୌ ତଦାଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମରେ ପର୍ଯକର୍ଷତାମ୍
ପାହାଡ଼ ଧସି ପଡ଼ିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମାରିଲେ; ଏବଂ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଟାଣି ନେଲେ।
ତତୋ ଭୀମଃ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଶଲ୍ଯମାହଵେ। ଅପାତଯତ୍କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଜହସୁସ୍ତଦା
ତାପରେ ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ପକେଇଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି କୁରୁମାନ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହସିଲେ।
ତତ୍ରାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଭୀମସେନଶ୍ଚକାର ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। ଯଚ୍ଛଲ୍ଯଂ ପାତିତଂ ଭୂମୌ ନାଵଧୀଦ୍ବଲିନଂ ବଲୀ
ସେଠାରେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମସେନ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କଲେ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପକେଇଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ପାତିତେ ଭୀମସେନେନ ଶଲ୍ଯେ କର୍ଣେ ଚ ଶଙ୍କିତେ। `ଵିସ୍ମଯଃ ପରମୋ ଜଜ୍ଞେ ସର୍ଵେଷାଂ ପଶ୍ଯତାଂ ନୃଣାମ୍
ଭୀମସେନ ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପକେଇଦେଲେ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦର୍ଶକ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା।
ତତୋ ରାଜସମୂହସ୍ଯ ପଶ୍ଯତୋ ଵୃକ୍ଷମାରୁଜତ୍। ତତସ୍ତୁ ଭୀମଂ ସଂଜ୍ଞାଭିର୍ଵାରଯାମାସ ଧର୍ମରାଟ୍
ତାପରେ ରାଜାମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଶଲ୍ୟ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ; ଏବଂ ଧର୍ମରାଜ ଭୀମଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ କହିଲେ।
ଆକାରଜ୍ଞସ୍ତଥା ଭ୍ରାତୁଃ ପାଣ୍ଡଵୋଽପି ନ୍ଯଵର୍ତତ। ଧର୍ମରାଜଶ୍ଚ କୌରଵ୍ଯ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍
ଭାଇଙ୍କ ଇଂଗিত ବୁଝି ପାଣ୍ଡବ ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ହଟିଲେ; ଏବଂ ଧର୍ମରାଜ, ହେ କୌରବ, କ୍ରୋଧିତ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ।
ଅଯୋଧଯତ୍ସଭାମଧ୍ଯେ ପଶ୍ଯତାଂ ଵୈ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍। ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଂ ତୁ ହ୍ଯଵଜ୍ଞାଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ସଭା ମଧ୍ୟରେ, ରାଜାମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ନାଯୋଧଯତ୍ତଦା ତେନ ବଲଵାନ୍ଵୈ ସୁଯୋଧନଃ। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେଽଵିଧ୍ଯଦ୍ବାଣେନାନତପର୍ଵଣା
ସେ ସମୟରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଣ୍ଡାହତ ଇଵୋରଗଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦଣ୍ଡରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ସାପ ପରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯତ ରାଜାନଂ ଯତ୍ନଂ ପରମମାସ୍ଥିତଃ। ଛିତ୍ତ୍ଵା ରାଜା ଧନୁଃ ସଜ୍ଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ତଣା ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ଷଚ୍ଛରୌଘୈସ୍ତଂ ସ ହିତ୍ଵା ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ରଣମ୍। ଦୁଃଶାସନସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସହଦେଵେନ ପାର୍ଥିଵ
ସେଠି ତାଙ୍କୁ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ରଣକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଶାସନ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ସହଦେବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଯୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ସହଦେଵେନ ନିର୍ଜିତଃ। ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଚ ଧନୁଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଜାନୁଭ୍ଯାମଵନୀଂ ଗତଃ। ଉତ୍ଥାଯ ସୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସୋସିଂ ଜଗ୍ରାହ ଚର୍ମ ଚ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସହଦେବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଦୁଃଶାସନ ପରାଜିତ ହେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଗୁଡ଼ିଗୁଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ପରେ ଉଠି ତର୍ୱାର ଏବଂ ଢାଳ ଧରି ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଵିକର୍ଣଚିତ୍ରସେନାଭ୍ଯାଂ ନିଗୃହୀତଶ୍ଚ କୌରଵଃ। ମା ଯୁଦ୍ଧମିତି କୌରଵ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେନାବଲେନ ଵୈ
ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚିତ୍ରସେନା ଏବଂ ଏକ ଅଶକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ କହିଲେ—'ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ କୌରବ'—ସେ କୌରବଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ।
ଦୁଃସହୋ ନକୁଲଶ୍ଚୋଭୌ ଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତୈ। ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୌରଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ଵାକ୍ଯମୂଚୁର୍ମହାବଲୌ
ଦୁଃସହ ଓ ନକୁଳ, ଦୁଇଝଣେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଦୁଇଝଣଙ୍କୁ ଦେଖି କୌରବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏଭଳି କଥା କହିଲେ।
ନିଵର୍ତନ୍ତାଂ ଭଵନ୍ତୋ ଵୈ କୁତୋ ଵିପ୍ରେଷୁ କ୍ରୂରତା। ଦୁର୍ବଲା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚେମେ ଭଵନ୍ତୋ ଵୈ ମହାବଲାଃ
'ଆପଣମାନେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତୁ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପରେ ଏତେ କ୍ରୂରତା କାହିଁକି? ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୁର୍ବଳ, ଆପଣମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ଦ୍ଵାଵତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୌ କ୍ରୂରୌ ଵାଯ୍ଵିନ୍ଦ୍ରସଦୃଶୌ ବଲେ। ଯେ ଵା କେ ଵା ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଗଚ୍ଛାମଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଵଯମ୍
'ଏଠାରେ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ବଳରେ ପବନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି; ସେମାନେ କିଏ ହେଉନ୍ତି, ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଆମର ନଗରକୁ ଫେରିଯିବୁ।'
ଏଵଂ ସଂଭାଷମାଣାସ୍ତେ ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତାଥ କୌରଵାଃ। ଜହୃଷୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତ୍ର ସମେତାସ୍ତତ୍ର ସଙ୍ଘଶଃ
ଏଭଳି କଥାବାର୍ତ୍ତା କହି କୌରବମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ; ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଖୁସି ହେଲେ।
ବହୁଶସ୍ତେ ତତସ୍ତତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିଯା ରଣମୂର୍ଧନି। ପ୍ରେକ୍ଷମାଣାସ୍ତଥାଽତିଷ୍ଠନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ବହୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଠିଆ ହୋଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ କନ୍ଯାମାଦାଯ ନିର୍ଯଯୁଃ। ଵିଜିତେ ଭୀମସେନେନ ଶଲ୍ଯେ କର୍ଣେ ଚ ନିର୍ଜିତେ
ଭୀମସେନ ଜିତିବା ପରେ ଏବଂ ଶଲ୍ୟ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ବାହାରିଗଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନେ ଚାପଯାତେ ତଥା ଦୁଃଶାସନେ ରଣାତ୍।' ଶଙ୍କିତାଃ ସର୍ଵରାଜାନଃ ପରିଵଵ୍ରୁର୍ଵୃକୋଦରମ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଦୁଃଶାସନ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆଇଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ସହିତାସ୍ତତ୍ର ସାଧ୍ଵିମୌ ବ୍ରାହ୍ମଣର୍ଷଭୌ। ଵିଜ୍ଞାଯେତାଂ କ୍ଵଜନ୍ମାନୌ କ୍ଵନିଵାସୌ ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଏ? ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ବାସସ୍ଥାନ କ’ଣ, ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।”
କୋ ହି ରାଧାସୁତଂ କର୍ଣଂ ଶକ୍ତୋ ଯୋଧଯିତୁଂ ରଣେ। ଅନ୍ଯତ୍ର ରାମାଦ୍ଦ୍ରୋଣାଦ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାଦ୍ଵା କିରୀଟିନଃ
ରାଧାପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ହରାଇପାରିବ, ରାମ, ଦ୍ରୋଣ କିମ୍ବା ମୁକୁଟଧାରୀ ପାଣ୍ଡବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
କୃଷ୍ଣାଦ୍ଵା ଦେଵକୀପୁତ୍ରାତ୍କୃପାଦ୍ଵାପି ଶରଦ୍ଵତଃ। କୋ ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଶକ୍ତଃ ପ୍ରତିଯୋଥଯିତୁଂ ରଣେ
ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ କିମ୍ବା ଶରଦ୍ୱତପୁତ୍ର କୃପା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୋକିପାରିବ?
ତଥୈଵ ମଦ୍ରାଧିପତିଂ ଶଲ୍ଯଂ ବଲଵତାଂଵରମ୍। ବଲଦେଵାଦୃତେ ଵୀରାତ୍ପାଣ୍ଡଵାଦ୍ଵା ଵୃକୋଦରାତ୍
ମଦ୍ରରାଜ ଶଲ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଳରାମ କିମ୍ବା ଭୀମସେନ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବ?
ଵୀରାଦ୍ଦୁର୍ଯୋଧନାଦ୍ଵାଽନ୍ଯଃ ଶକ୍ତଃ ପାତଯିତୁଂ ରଣେ। କ୍ରିଯତାମଵହାରୋଽସ୍ମାଦ୍ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସଂଵୃତାତ୍
ବୀର ଦୁର୍ୟୋଧନ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ ଏମିତି ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବ? ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘେରିଥିବା ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଆମେ ଏବେ ପଛୁଆଯିବା ଉଚିତ।