ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥୀ ଵାସିତାହେତୋର୍ଗଜଃ ପ୍ରତିଗଜଂ ଯଥା। ଭୀମସେନଂ ଯଯୌ ଶଲ୍ଯୋ ମଦ୍ରାଣାମୀଶ୍ଵରୋ ବଲୀ
ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାୟରେ, ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେପରି ମଦ୍ରଦେଶର ରାଜା ଶଳ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମୁହାଁ ଦେଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ ସଂଗତାଃ। ମୃଦୁପୂର୍ଵମଯତ୍ନେନ ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯଂସ୍ତଦାଽଽହଵେ
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ମିଶି, ସେଠାରେ ସହଜ ଓ ମୃଦୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦାପତନ୍ତଂ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ। କର୍ଣଂ ଵୈକର୍ତନଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ଵିକୃଷ୍ଯ ବଲଵଦ୍ଧନୁଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷକୁ ଟାଣି, ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତେଷାଂ ଶରାଣାଂ ଵେଗେନ ଶିତାନାଂ ତିଗ୍ମତେଜସାମ୍। ଵିମୁହ୍ଯମାନୋ ରାଧେଯୋ ଯତ୍ନାତ୍ତମନୁଧାଵତି
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତୀରମାନଙ୍କ ତୀବ୍ର ଆଘାତରେ, ରାଧେୟ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଉଦ୍ୟମ କରି ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।
ତାଵୁଭାଵପ୍ଯନିର୍ଦେଶ୍ଯୌ ଲାଘଵାଜ୍ଜଯତାଂ ଵରୌ। ଅଯୁଧ୍ଯେତାଂ ସୁସଂରବ୍ଧାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଵିଜିଗୀଷିଣୌ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଓ ଅଲଗା କରିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଦୁହେଁ ଜିତିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
କୃତେ ପ୍ରତିକୃତଂ ପଶ୍ଯ ପଶ୍ଯ ବାହୁବଲଂ ଚ ମେ। ଇତି ଶୂରାର୍ଥଵଚନୈରଭାଷେତାଂ ପରସ୍ପରମ୍
'ଦେଖ, ତୋର କାମର ମୋ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା, ଦେଖ, ମୋ ବାହୁର ଶକ୍ତି!'—ଏଭଳି ବୀରତାର କଥା କହି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନସ୍ଯ ଭୁଜଯୋର୍ଵୀର୍ଯମପ୍ରତିମଂ ଭୁଵି। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵୈକର୍ତନଃ କର୍ଣଃ ସଂରବ୍ଧଃ ସମଯୋଧଯତ୍
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦୁଇ ହାତର ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିକୁ ଭୂମିରେ ଜାଣି, ରାଧାପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ରାଗି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ।
ଅର୍ଜୁନେନ ପ୍ରଯୁକ୍ତାଂସ୍ତାନ୍ବାଣାନ୍ଵେଗଵତସ୍ତଦା। ପ୍ରତିହତ୍ଯ ନନାଦୋଚ୍ଚୈଃ ସୈନ୍ଯାନି ତଦପୂଜଯନ୍
ସେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ଯେଉଁ ତୀବ୍ର ବାଣ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, କର୍ଣ୍ଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରୋକି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ; ଏହି କାରଣରେ ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତୁଷ୍ଯାମି ତେ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯ ଭୁଜଵୀଯର୍ସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଅଵିଷାଦସ୍ଯ ଚୈଵାସ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵିଜଯସ୍ଯ ଚ
ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଖୁସି ହେଉଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଶକ୍ତି, ଭୟହୀନତା ଓ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷତା ପାଇଁ।
କିଂ ତ୍ଵଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧନୁର୍ଵେଦୋ ରାମୋ ଵା ଵିପ୍ରସତ୍ତମ। ଅଥ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧରିହଯଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁରଚ୍ଯୁତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କି ନିଜେ ଧନୁର୍ବେଦ ଅଟୁଟ ରୂପ, କିମ୍ବା ରାମ ନିଜେ? କିମ୍ବା ହରି, ହୟ, କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ଅବତାର ହୋଇଛ?
ଆତ୍ମପ୍ରଚ୍ଛାଦନାର୍ଥଂ ଵୈ ବାହୁଵୀର୍ଯମୁପାଶ୍ରିତଃ। ଵିପ୍ରରୂପଂ ଵିଧାଯେଦଂ ମନ୍ଯେ ମାଂ ପ୍ରତିଯୁଧ୍ଯସେ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ ନିଜ ପରିଚୟ ଲୁଚାଇବାକୁ ଦୁଇ ହାତର ଶକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛ।
ନ ହି ମାମାହଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧମନ୍ଯଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛଚୀପତେଃ। ପୁମାନ୍ଯୋଧଯିତୁଂ ଶକ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵାଦ୍ଵା କିରୀଟିନଃ
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ରାଗି ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା କିରୀଟି ଅର୍ଜୁନ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ମୋତେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଦଗ୍ଧା ଜତୁଗୃହେ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସାର୍ଜୁନାସ୍ତଦା। ଵିନାର୍ଜୁନଂ ଵା ସମରେ ମାଂ ନିହନ୍ତୁମଶକ୍ନୁଵନ୍
ଯେତେବେଳେ ଲାକଡ଼ିଘରରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନ ବ୍ୟତୀତ ଜଳିଗଲେ, ସେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନ ଛଡ଼ା ସେମାନେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତମେଵଂଵାଦିନଂ ତତ୍ର ଫାଲ୍ଗୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ନାସ୍ମି କର୍ଣ ଧନୁର୍ଵେଦୋ ନାସ୍ମି ରାମଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏପରି କଥା କହୁଥିବା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: କର୍ଣ୍ଣ, ମୁଁ ଧନୁର୍ବେଦ ନୁହେଁ, ମୁଁ ପ୍ରତାପୀ ରାମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽସ୍ମି ଯୁଧାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ବ୍ରାହ୍ମେ ପୌରନ୍ଦରେ ଚାସ୍ତ୍ରେ ନିଷ୍ଠିତୋଗୁରୁଶାସନାତ୍
ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ବ୍ରାହ୍ମ ଓ ପୌରଣ୍ଦର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ।
ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ରଣେ ଜେତୁଂ ତ୍ଵାଂ ଵୈ ଵୀର ସ୍ଥିରୋ ଭଵ। `ନିର୍ଜିତୋଽସ୍ମୀତି ଵା ବ୍ରୂହି ତତୋ ଵ୍ରଜ ଯଥାସୁଖମ୍
ଆଜି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଜିତିବାକୁ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଉଁଛି, ବୀର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୁଅ; କିମ୍ବା 'ମୁଁ ହାରିଗଲି' ବୋଲି କହି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିଯାଅ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଽଥ କର୍ଣସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ପାଣ୍ଡଵଃ। ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଧନୁରାଦାଯ ସଂଯୋଦ୍ଧୁଂ ସନ୍ଦଧେ ଶରମ୍
ଏପରି କହି ପାଣ୍ଡବ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲେ; ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୀର ଧରିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଚ୍ଚାପି କୌନ୍ତେଯଶ୍ଛିତ୍ଵା ତଦ୍ଧନୁରାଶୁଗୈଃ। ତଥା ଵୈକର୍ତନଂ କର୍ଣଂ ବିଭେଦ ସମରେଽର୍ଜୁନଃ
ଏହା ଦେଖି କୌନ୍ତେୟ ତାହା ଧନୁଷ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ରାଧାପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତଃ କର୍ଣସ୍ତୁ ରାଧେଯଃ ଛିନ୍ନଛନ୍ଵା ମହାବଲଃ। ଶରୈରତୀଵ ଵିଦ୍ଧାଙ୍ଗଃ ପଲାଯନମଥାକରୋତ୍
ତାପରେ ରାଧାପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ କାଟାଯିବା ଓ ଦେହ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାଇଗଲେ।
ପୁନରାଯାନ୍ମୁହୂର୍ତେନ ଗୃହୀତ୍ଵା ସଶରଂ ଧନୁଃ। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ପାର୍ଥଂ ଵୈକର୍ତନସ୍ତଥା
କିନ୍ତୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ପୁଣି ଫେରି, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ତୀର ନେଇ, ପାର୍ଥଙ୍କ ଉପରେ ତୀରର ବର୍ଷା କଲେ।
ତାନି ଵୈ ଶରଜାଲାନି କୌନ୍ତେଯୋଽଭ୍ଯହନଚ୍ଛରୈଃ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵାଞ୍ଶରାନ୍ଘୋରାନ୍କର୍ଣୋଽଦାଵଦ୍ଦ୍ରୁତଂ ବହିଃ
କୌନ୍ତେୟ ତାହା ତୀରବନ୍ଧକୁ ନିଜ ବାଣରେ ରୋକିଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ସମସ୍ତ ବାଣ ରୋକାଯିବା ଦେଖି, କର୍ଣ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଗଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ତେଜସ୍ତଦାଽଜଯ୍ଯଂ ମନ୍ଯମାନୋ ମହାରଥଃ। ଅପରସ୍ମିନ୍ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ଵୀରୌ ଶଲ୍ଯଵୃକୋଦରୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ତେଜକୁ ଅଜୟ୍ୟ ଭାବି, ସେ ମହାରଥୀ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶଲ୍ୟ ଓ ଭୀମସେନ ଦୁଇ ଶୂର ଥିଲେ।
ବଲିନୌ ଯୁଦ୍ଧସଂପନ୍ନୌ ଵିଦ୍ଯଯା ଚ ବଲେନ ଚ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମାହ୍ଵଯନ୍ତୌ ତୁ ମତ୍ତାଵିଵ ମହାଗଜୌ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବଳରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଦୁଇଜଣେ ମଦମସ୍ତ ମହାହାତୀ ଭଳି ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଥିଲେ।
ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଜାନୁଭିଶ୍ଚୈଵ ନିଘ୍ନନ୍ତାଵିତରେତରମ୍। ପ୍ରକର୍ଷଣାକର୍ଷଣଯୋରଭ୍ଯାକର୍ଷଵିକର୍ଷଣୈଃ
ସେମାନେ ଏକାପରେକା ଘୁଞ୍ଚି, ମୁଷ୍ଟି ଓ ଗୁଡ଼ା ଦେଇ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ; ଏକାପରେକାକୁ ଟାଣି, ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ କିଏ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଆଚକର୍ଷତୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚାପି ଜଘ୍ନତୁଃ। ତତଶ୍ଚଟଚଟାଶବ୍ଦଃ ସୁଘୋରୋ ହ୍ଯଭଵତ୍ତଯୋଃ
ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଟାଣିଲେ ଏବଂ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ; ତାପରେ ଦୁଇଝଣଙ୍କରୁ ଭୟଙ୍କର ଚଟାଚଟି ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ପାଷାଣସଂପାତନିଭୈଃ ପ୍ରହାରୈରଭିଜଘ୍ନତୁଃ। ମୁହୂର୍ତଂ ତୌ ତଦାଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମରେ ପର୍ଯକର୍ଷତାମ୍
ପାହାଡ଼ ଧସି ପଡ଼ିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମାରିଲେ; ଏବଂ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଟାଣି ନେଲେ।
ତତୋ ଭୀମଃ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଶଲ୍ଯମାହଵେ। ଅପାତଯତ୍କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଜହସୁସ୍ତଦା
ତାପରେ ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ପକେଇଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି କୁରୁମାନ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହସିଲେ।
ତତ୍ରାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଭୀମସେନଶ୍ଚକାର ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। ଯଚ୍ଛଲ୍ଯଂ ପାତିତଂ ଭୂମୌ ନାଵଧୀଦ୍ବଲିନଂ ବଲୀ
ସେଠାରେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମସେନ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କଲେ—ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପକେଇଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ପାତିତେ ଭୀମସେନେନ ଶଲ୍ଯେ କର୍ଣେ ଚ ଶଙ୍କିତେ। `ଵିସ୍ମଯଃ ପରମୋ ଜଜ୍ଞେ ସର୍ଵେଷାଂ ପଶ୍ଯତାଂ ନୃଣାମ୍
ଭୀମସେନ ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପକେଇଦେଲେ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦର୍ଶକ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା।
ତତୋ ରାଜସମୂହସ୍ଯ ପଶ୍ଯତୋ ଵୃକ୍ଷମାରୁଜତ୍। ତତସ୍ତୁ ଭୀମଂ ସଂଜ୍ଞାଭିର୍ଵାରଯାମାସ ଧର୍ମରାଟ୍
ତାପରେ ରାଜାମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଶଲ୍ୟ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ; ଏବଂ ଧର୍ମରାଜ ଭୀମଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ କହିଲେ।