ଯୋଽସୌ ପୁରସ୍ତାତ୍କମଲାଯତାକ୍ଷୋ ମହାତନୁଃ ସିଂହଗତିର୍ଵିନୀତଃ। ଗୌରଃ ପ୍ରଲମ୍ବୋଜ୍ଜ୍ଵଲଚାରୁଘୋଣୋ ଵିନିଃସୃତଃ ସୋଽପ୍ଯୁତ ଧର୍ମପୁତ୍ରଃ
ଯିଏ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ଦେହ, ପଦ୍ମପରି ଆଖି, ସିଂହ ପରି ଚାଲି, ନମ୍ର ସ୍ୱଭାବ, ଗୋରା ଚାମ୍ୱା, ଉଚ୍ଚ ଦେହ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନାକ ନେଇ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମପୁତ୍ର।
ଯୌ ତୌ କୁମାରାଵିଵ କାର୍ତିକେଯୌ ଦ୍ଵାଵାଶ୍ଵିନେଯାଵିତି ମେ ଵିତର୍କଃ। ମୁକ୍ତା ହି ତସ୍ମାଜ୍ଜତୁଵେଶ୍ମଦାହା- ନ୍ମଯା ଶ୍ରୁତାଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତାଃ ପୃଥା ଚ
ଯେଉଁ ଦୁଇ ଯୁବକ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ମୋତେ ଲାଗୁଛି ସେମାନେ ଅଶ୍ୱିନୀପୁତ୍ର। କାରଣ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଓ ପୃଥା ଲକ୍ଷାଗୃହରୁ ବଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ।
ତମବ୍ରଵୀନ୍ନିର୍ଜଲତୋଯଦାଭୋ ହଲାଯୁଧୋଽନନ୍ତରଜଂ ପ୍ରତୀତଃ। ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି ପିତୃଷ୍ଵସାରଂ ପୃଥାଂ ଵିମୁକ୍ତାଂ ସହ କୌରଵାଗ୍ର୍ଯୈଃ
ତାପରେ ହଳାୟୁଧ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅନନ୍ତଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କର ବୋନ୍ ପୃଥାଙ୍କୁ କୌରବମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁକ୍ତ ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲି।'
ଅଜିନାନି ଵିଧୁନ୍ଵନ୍ତଃ କରକାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ। ଊଚୁସ୍ତେ ଭୀର୍ନ କର୍ତଵ୍ଯା ଵଯଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପରାନ୍
ମୃଗଚର୍ମ ଓ ଦଣ୍ଡ ନାଡ଼ି ଉଠାଇ, ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଆମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।'
ତାନେଵଂ ଵଦତୋ ଵିପ୍ରାନର୍ଜୁନଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। ଉଵାଚ ପ୍ରେକ୍ଷକା ଭୂତ୍ଵା ଯୂଯଂ ତିଷ୍ଠତ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଭଳି କହିବା ସମୟରେ, ଅର୍ଜୁନ ହସି ହସି କହିଲେ, 'ତମେମାନେ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ଦେଖ, ଆମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା।'
ଅହମେନାନଜିହ୍ମାଗ୍ରୈଃ ଶତଶୋ ଵିକିରଞ୍ଛରୈଃ। ଵାରଯିଷ୍ଯାମି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାନ୍ମନ୍ତ୍ରୈରାଶୀଵିଷାନିଵ
ମୁଁ ସିଧା ଆଗର ଶତଶଃ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏହି କ୍ରୁଧ୍ଧମାନେକୁ ରୋକିଦେବି, ଯେପରି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଷାକ୍ତ ସାପକୁ ବନ୍ଧିଦିଅନ୍ତି।
ଇତି ତଦ୍ଧନୁରାନମ୍ଯ ଶୁଲ୍କାଵାପ୍ତଂ ମହାବଲଃ। ଭ୍ରାତ୍ରା ଭୀମେନ ସହିତସ୍ତସ୍ଥୌ ଗିରିରିଵାଚଲଃ
ଏଭଳି କହି, ଶୁଲ୍କ ଜିତା ଧନୁଷକୁ ଟାଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ଭୀମ ଭାଇ ସହିତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତଃ କର୍ଣମୁଖାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାନ୍। ସଂପେତତୁରଭୀତୌ ତୌ ଗଜୌ ପ୍ରତିଗଜାନିଵ
ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣ ଆଦି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହରେ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଇଜଣ ହାତୀ ପରି ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ଵାଚଃ ପରୁଷାସ୍ତେ ରାଜାନୋ ଯୁଯୁତ୍ସଵଃ। ଆହଵେ ହି ଦ୍ଵିଜସ୍ଯାପି ଵଧୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଯୁଯୁତ୍ସତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାୟରେ ରାଜାମାନେ କଠୋର କଥା କହିଲେ, 'ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।'
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜାନଃ ସହସା ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଦ୍ଵିଜାନ୍। ତତଃ କର୍ଣୋ ମହାତେଜା ଜିଷ୍ଣୁଂ ପ୍ରତି ଯଯୌ ରଣେ
ଏଭଳି କହି, ରାଜାମାନେ ହଠାତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ; ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ କର୍ଣ୍ଣ ରଣରେ ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁହାଁ ଦେଲେ।
ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥୀ ଵାସିତାହେତୋର୍ଗଜଃ ପ୍ରତିଗଜଂ ଯଥା। ଭୀମସେନଂ ଯଯୌ ଶଲ୍ଯୋ ମଦ୍ରାଣାମୀଶ୍ଵରୋ ବଲୀ
ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାୟରେ, ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେପରି ମଦ୍ରଦେଶର ରାଜା ଶଳ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମୁହାଁ ଦେଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ ସଂଗତାଃ। ମୃଦୁପୂର୍ଵମଯତ୍ନେନ ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯଂସ୍ତଦାଽଽହଵେ
ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ମିଶି, ସେଠାରେ ସହଜ ଓ ମୃଦୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଦାପତନ୍ତଂ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ। କର୍ଣଂ ଵୈକର୍ତନଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ଵିକୃଷ୍ଯ ବଲଵଦ୍ଧନୁଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷକୁ ଟାଣି, ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତେଷାଂ ଶରାଣାଂ ଵେଗେନ ଶିତାନାଂ ତିଗ୍ମତେଜସାମ୍। ଵିମୁହ୍ଯମାନୋ ରାଧେଯୋ ଯତ୍ନାତ୍ତମନୁଧାଵତି
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତୀରମାନଙ୍କ ତୀବ୍ର ଆଘାତରେ, ରାଧେୟ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଉଦ୍ୟମ କରି ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।
ତାଵୁଭାଵପ୍ଯନିର୍ଦେଶ୍ଯୌ ଲାଘଵାଜ୍ଜଯତାଂ ଵରୌ। ଅଯୁଧ୍ଯେତାଂ ସୁସଂରବ୍ଧାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଵିଜିଗୀଷିଣୌ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଓ ଅଲଗା କରିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଦୁହେଁ ଜିତିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
କୃତେ ପ୍ରତିକୃତଂ ପଶ୍ଯ ପଶ୍ଯ ବାହୁବଲଂ ଚ ମେ। ଇତି ଶୂରାର୍ଥଵଚନୈରଭାଷେତାଂ ପରସ୍ପରମ୍
'ଦେଖ, ତୋର କାମର ମୋ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା, ଦେଖ, ମୋ ବାହୁର ଶକ୍ତି!'—ଏଭଳି ବୀରତାର କଥା କହି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନସ୍ଯ ଭୁଜଯୋର୍ଵୀର୍ଯମପ୍ରତିମଂ ଭୁଵି। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵୈକର୍ତନଃ କର୍ଣଃ ସଂରବ୍ଧଃ ସମଯୋଧଯତ୍
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦୁଇ ହାତର ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିକୁ ଭୂମିରେ ଜାଣି, ରାଧାପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ରାଗି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ।
ଅର୍ଜୁନେନ ପ୍ରଯୁକ୍ତାଂସ୍ତାନ୍ବାଣାନ୍ଵେଗଵତସ୍ତଦା। ପ୍ରତିହତ୍ଯ ନନାଦୋଚ୍ଚୈଃ ସୈନ୍ଯାନି ତଦପୂଜଯନ୍
ସେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ଯେଉଁ ତୀବ୍ର ବାଣ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, କର୍ଣ୍ଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରୋକି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ; ଏହି କାରଣରେ ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତୁଷ୍ଯାମି ତେ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯ ଭୁଜଵୀଯର୍ସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଅଵିଷାଦସ୍ଯ ଚୈଵାସ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵିଜଯସ୍ଯ ଚ
ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଖୁସି ହେଉଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଶକ୍ତି, ଭୟହୀନତା ଓ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷତା ପାଇଁ।
କିଂ ତ୍ଵଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧନୁର୍ଵେଦୋ ରାମୋ ଵା ଵିପ୍ରସତ୍ତମ। ଅଥ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧରିହଯଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁରଚ୍ଯୁତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କି ନିଜେ ଧନୁର୍ବେଦ ଅଟୁଟ ରୂପ, କିମ୍ବା ରାମ ନିଜେ? କିମ୍ବା ହରି, ହୟ, କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ଅବତାର ହୋଇଛ?
ଆତ୍ମପ୍ରଚ୍ଛାଦନାର୍ଥଂ ଵୈ ବାହୁଵୀର୍ଯମୁପାଶ୍ରିତଃ। ଵିପ୍ରରୂପଂ ଵିଧାଯେଦଂ ମନ୍ଯେ ମାଂ ପ୍ରତିଯୁଧ୍ଯସେ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ ନିଜ ପରିଚୟ ଲୁଚାଇବାକୁ ଦୁଇ ହାତର ଶକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛ।
ନ ହି ମାମାହଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧମନ୍ଯଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛଚୀପତେଃ। ପୁମାନ୍ଯୋଧଯିତୁଂ ଶକ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵାଦ୍ଵା କିରୀଟିନଃ
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ରାଗି ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା କିରୀଟି ଅର୍ଜୁନ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ମୋତେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଦଗ୍ଧା ଜତୁଗୃହେ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସାର୍ଜୁନାସ୍ତଦା। ଵିନାର୍ଜୁନଂ ଵା ସମରେ ମାଂ ନିହନ୍ତୁମଶକ୍ନୁଵନ୍
ଯେତେବେଳେ ଲାକଡ଼ିଘରରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନ ବ୍ୟତୀତ ଜଳିଗଲେ, ସେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନ ଛଡ଼ା ସେମାନେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତମେଵଂଵାଦିନଂ ତତ୍ର ଫାଲ୍ଗୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ନାସ୍ମି କର୍ଣ ଧନୁର୍ଵେଦୋ ନାସ୍ମି ରାମଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏପରି କଥା କହୁଥିବା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: କର୍ଣ୍ଣ, ମୁଁ ଧନୁର୍ବେଦ ନୁହେଁ, ମୁଁ ପ୍ରତାପୀ ରାମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽସ୍ମି ଯୁଧାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ବ୍ରାହ୍ମେ ପୌରନ୍ଦରେ ଚାସ୍ତ୍ରେ ନିଷ୍ଠିତୋଗୁରୁଶାସନାତ୍
ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ବ୍ରାହ୍ମ ଓ ପୌରଣ୍ଦର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ।
ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ରଣେ ଜେତୁଂ ତ୍ଵାଂ ଵୈ ଵୀର ସ୍ଥିରୋ ଭଵ। `ନିର୍ଜିତୋଽସ୍ମୀତି ଵା ବ୍ରୂହି ତତୋ ଵ୍ରଜ ଯଥାସୁଖମ୍
ଆଜି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଜିତିବାକୁ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଉଁଛି, ବୀର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୁଅ; କିମ୍ବା 'ମୁଁ ହାରିଗଲି' ବୋଲି କହି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିଯାଅ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଽଥ କର୍ଣସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ପାଣ୍ଡଵଃ। ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଧନୁରାଦାଯ ସଂଯୋଦ୍ଧୁଂ ସନ୍ଦଧେ ଶରମ୍
ଏପରି କହି ପାଣ୍ଡବ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲେ; ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୀର ଧରିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଚ୍ଚାପି କୌନ୍ତେଯଶ୍ଛିତ୍ଵା ତଦ୍ଧନୁରାଶୁଗୈଃ। ତଥା ଵୈକର୍ତନଂ କର୍ଣଂ ବିଭେଦ ସମରେଽର୍ଜୁନଃ
ଏହା ଦେଖି କୌନ୍ତେୟ ତାହା ଧନୁଷ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ରାଧାପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତଃ କର୍ଣସ୍ତୁ ରାଧେଯଃ ଛିନ୍ନଛନ୍ଵା ମହାବଲଃ। ଶରୈରତୀଵ ଵିଦ୍ଧାଙ୍ଗଃ ପଲାଯନମଥାକରୋତ୍
ତାପରେ ରାଧାପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ କାଟାଯିବା ଓ ଦେହ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାଇଗଲେ।
ପୁନରାଯାନ୍ମୁହୂର୍ତେନ ଗୃହୀତ୍ଵା ସଶରଂ ଧନୁଃ। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ପାର୍ଥଂ ଵୈକର୍ତନସ୍ତଥା
କିନ୍ତୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ପୁଣି ଫେରି, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ତୀର ନେଇ, ପାର୍ଥଙ୍କ ଉପରେ ତୀରର ବର୍ଷା କଲେ।