ତତୋ ଵରିଷ୍ଠଃ ସୁରଦାନଵାନା- ମୁଦରଧୀର୍ଵୃଷ୍ଣିକୁଲପ୍ରଵୀରଃ। ଜହର୍ଷ ରାମେଣ ସ ପୀଡ୍ଯ ହସ୍ତଂ ହସ୍ତଂଗତାଂ ପାଣ୍ଡୁସୁତସ୍ଯ ମତ୍ଵା
ତାପରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ପ୍ରଧାନ, ରାମଙ୍କ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ହାତକୁ ଧରିବାକୁ ଭାବି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ନ ଜଜ୍ଞିରେଽନ୍ଯେ ନୃପଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାଃ ସଂଛନ୍ନରୂପାନଥ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାନ୍। ଵିନା ହି ଲୋକେ ଚ ଯଦୁପ୍ରଵୀରୌ ଧୌମ୍ଯଂ ହି ଧର୍ମଂ ସହ ସୋଦରାଂଶ୍ଚ
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦୁଇଜଣ ବୃଷ୍ଣିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧୌମ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଛଡ଼ି।
ଯଦା ନିଵୃତ୍ତା ରାଜାନୋ ଧନୁଷଃ ସଜ୍ଯକର୍ମଣଃ। ଅଥୋଦତିଷ୍ଠଦ୍ଵିପ୍ରାଣାଂ ମଧ୍ଯାଜ୍ଜିଷ୍ଣୁରୁଦାରଧୀଃ
ଯେତେବେଳେ ରାଜାମାନେ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇବା ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ଉଦାରମନ ଅର୍ଜୁନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଲେ।
ଉଦକ୍ରୋଶନ୍ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯା ଵିଧୁନ୍ଵନ୍ତୋଽଜିନାନି ଚ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂପ୍ରସ୍ଥିତଂ ପାର୍ଥମିନ୍ଦ୍ରକେତୁସମପ୍ରଭମ୍
ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଅଜିନା ଉଡ଼ାଇଲେ।
କେଚିଦାସନ୍ଵିମନସଃ କେଚିଦାସନ୍ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ। ଆହୁଃ ପରସ୍ପରଂ କେଚିନ୍ନିପୁଣା ବୁଦ୍ଧିଜୀଵିନଃ
କିଛି ଲୋକ ହତାଶ ହେଲେ, କିଛି ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ; ଆଉ କିଛି ଚତୁର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଆପସରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ଯତ୍କର୍ଣଶଲ୍ଯପ୍ରମୁଖୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଲୋକଵିଶ୍ରୁତୈଃ। ନାନତଂ ବଲଵଦ୍ଭିର୍ହି ଧନୁର୍ଵେଦପରାଯଣୈଃ
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟଟି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହାକୁ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶଲ୍ୟ ଭଳି ପ୍ରବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ହାତରେ ନେଇଛନ୍ତି।
ତତ୍କଥଂ ତ୍ଵକୃତାସ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରାଣତୋ ଦୁର୍ବଲୀଯସା। ଵଟୁମାତ୍ରେଣ ଶକ୍ଯଂ ହି ସଜ୍ଯଂ କର୍ତୁଂ ଧନୁର୍ଦ୍ଵିଜାଃ
ତେବେ ଯିଏ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ଅପରିଚିତ, ଦେହରେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଏଠିକି ଏକ ଯୁବକ, ସେ କିପରି ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚଢ଼ାଇପାରିବ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ?
ଅଵହାସ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵରାଜସୁ। କର୍ମଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ନସଂସିଦ୍ଧେ ଚାପଲାଦପରୀକ୍ଷିତେ
ଯଦି ଏହି କାମଟି ସଫଳ ହେବାକୁ ନପାରେ ଏବଂ ଅବିଚାରରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହସ୍ୟସ୍ପଦ ହେଇଯିବେ।
ଯଦ୍ଯେଷ ଦର୍ପାଦ୍ଧର୍ଷାଦ୍ଵାପ୍ଯଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଚାପଲାତ୍। ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଧନୁରାଯନ୍ତୁଂ ଵାର୍ଯତାଂ ସାଧୁ ମା ଗମତ୍
ଯଦି ସେ ଅହଂକାର, ଅଭିମାନ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚଞ୍ଚଳତାରୁ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଚଢ଼ାଇବାକୁ ଆସିଛି, ତେବେ ତାକୁ ରୋକିବା ଉଚିତ—ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ନାଵହାସ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯାମୋ ନ ଚ ଲାଘଵମାସ୍ଥିତାଃ। ନ ଚ ଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟତାଂ ଲୋକେ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍
ଆମେ କେବେ ହସ୍ୟସ୍ପଦ ହେବୁନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅମୂଲ୍ୟ ଭାବିବାଯିବୁନାହିଁ, ନାହିଁ କିଛି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ ହେବୁ।
କେଚିଦାହୁର୍ଯୁଵା ଶ୍ରୀମାନ୍ନାଗରାଜକରୋପମଃ। ପୀନସ୍କନ୍ଧୋରୁବାହୁଶ୍ଚ ଧୈର୍ଯେଣ ହିମଵାନିଵ
କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, 'ସେ ଏକ ଯୁବକ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ଓ ବାହୁ ନାଗରାଜଙ୍କ ପରି ମଜବୁତ, ଧୈର୍ୟରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ପରି ଅଡ଼ିଗ।'
ସିଂହଖେଲଗତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମତ୍ତନାଗେନ୍ଦ୍ରଵିକ୍ରମଃ। ସଂଭାଵ୍ଯମସ୍ମିନ୍କର୍ମେଦମୁତ୍ସାହାଚ୍ଚାନୁମୀଯତେ
ସେ ସିଂହର ଚାଳି ଚଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀର ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଦେଖି ଏହି କାମ ସେ ପାରିବେ ବୋଲି ଲାଗେ।
ଶକ୍ତିରସ୍ଯ ମହୋତ୍ସାହା ନ ହ୍ଯଶକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ନ ଚ ତଦ୍ଵିଦ୍ଯତେ କିଂଚିତ୍କର୍ମ ଲୋକେଷୁ ଯଦ୍ଭଵେତ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବଡ଼ ଓ ଉତ୍ସାହ ଅଧିକ; ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାକୁ କେହି ନିଜେ ଯିବେନାହିଁ; ଏହି ଜଗତରେ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ ଯାହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମସାଧ୍ଯଂ ଚ ନୃଷୁ ସଂସ୍ଥାନଚାରିଷୁ। ଅବ୍ଭକ୍ଷା ଵାଯୁଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ଫଲାହାରା ଦୃଢଵ୍ରତାଃ
ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି କାମ ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କିଛି ଜଣେ ପାଣି, କିଛି ଜଣେ ପବନ, କିମ୍ବା ଫଳ ଖାଇ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି।
ଦୁର୍ବଲା ଅପି ଵିପ୍ରା ହି ବଲୀଯାଂସଃ ସ୍ଵେତଜସା। ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନାଵମନ୍ତଵ୍ଯଃ ସଦସଦ୍ଵା ସମାଚରନ୍
ଯଦିଓ ଦେହରେ ଦୁର୍ବଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତରିକ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କେବେ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ମହଦ୍ଧ୍ରସ୍ଵଂ କର୍ମ ଯତ୍ସମୁପାଗତମ୍। ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ରାମେଣ ନିର୍ଜିତାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଯୁଧି
ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ—ଯେଉଁ କାମ ଆସିଥାଏ, ଜାମଦଗ୍ନିର ପୁଅ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ହରାଇଥିଲେ।
ପୀତଃ ସମୁଦ୍ରୋଽଗସ୍ତ୍ଯେନ ଅଗାଧୋ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା। ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ସର୍ଵେଽତ୍ର ଵଟୁରେଷ ଧନୁର୍ମହାନ୍
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ତାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିରେ ଅପାର ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଇଯାଇଥିଲେ; ତେଣୁ ସମସ୍ତେ କହନ୍ତୁ—ଏହି ଯୁବକ ବଡ଼, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବଡ଼।
ଆରୋପଯତୁ ଶୀଘ୍ରଂ ଵୈ ତଥେତ୍ଯୂଚୁର୍ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ
'ସେ ଶୀଘ୍ର ଧନୁଷ୍ୟ ଚଢ଼ାଉନ୍ତୁ,' ବୋଲି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ।
ଅର୍ଜୁନୋ ଧନୁଷୋଽଭ୍ଯାଶେ ତସ୍ଥୌ ଗିରିରିଵାଚଲଃ। `ଅର୍ଜୁନଃ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଅର୍ଜୁନ ଧନୁଷ୍ୟ ପାଖରେ ପର୍ବତ ପରି ଅଡ଼ିଗ ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ଦାଉଁଥିଲେ; ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାଥ ରାଜନ୍ଯୋ ଵୈଶ୍ଯୋ ଵା ଶୂଦ୍ର ଏଵ ଵା। ଏତେଷାଂ ଯୋ ଧନୁଃଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସଜ୍ଯଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଯେହେଉଁଠି ହେଉନାହିଁ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ଏହି ଉତ୍ତମ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚଢ଼ାଇପାରିବ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ,
ତସ୍ମୈ ପ୍ରଦେଯା ଭଗିନୀ ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ମଯା ଵଚଃ
ତାଙ୍କୁ ମୋ ଭଉଣୀକୁ ଦେବି; ଏହା ମୋ ସତ୍ୟ କଥା।
ତତଃ ପଶ୍ଚାନ୍ମହାତେଜାଃ ପାଣ୍ଡଵୋ ରଣଦୁର୍ଜଯଃ।' ସ ତଦ୍ଧନୁଃ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଥାକରୋତ୍
ତାପରେ, ଅପରାଜେୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦମ୍ୟ, ସେ ଉଁଠି ଗୋଟେ ପରିକ୍ରମା କଲେ, ଧନୁଷକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵମୀନଂ ଵରଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍। କୃଷ୍ଣଂ ଚ ମନସା କୃତ୍ଵା ଜଗୃହେ ଚାର୍ଜୁନୋ ଧନୁଃ
ସେ ମାଛ ଆକାରର ଦେବତା, ଯିଏ ଦୟାଳୁ ଓ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ; ମନରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅର୍ଜୁନ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ଯତ୍ପାର୍ଥିଵୈ ରୁକ୍ମସୁନୀଥଵକ୍ରୈ ରାଧେଯଦୁର୍ଯୋଧନଶଲ୍ଯସାଲ୍ଵୈଃ। ତଦା ଧନୁର୍ଵେଦପରୈର୍ନୃସିଂହୈଃ କୃତଂ ନ ସଜ୍ଯଂ ମହତୋଽପି ଯତ୍ନାତ୍
ଏହି ଧନୁଷକୁ, ସୁନା ଝଣ୍ଡା ଓ ଟେଢ଼ା ଶଳ୍ୟ ଥିବା ରାଜାମାନେ—କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଶଲ୍ୟ ଓ ସାଲ୍ବ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ସିଂହ ସମାନ ପ୍ରଭୁମାନେ—ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାକୁ ବାନ୍ଧି ପାରିଲେନି।
ତଦର୍ଜୁନୋ ଵୀର୍ଯଵତାଂ ସଦର୍ପ- ସ୍ତଦୈନ୍ଦ୍ରିରିନ୍ଦ୍ରାଵରଜପ୍ରଭାଵଃ। ସଜ୍ଯଂ ଚ ଚକ୍ରେ ନିମିଷାନ୍ତରେଣ ଶରାଂଶ୍ଚ ଜଗ୍ରାହ ଦଶାର୍ଦସଙ୍ଖ୍ଯାନ୍
ସେଇ ଧନୁଷକୁ, ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ବିତ ଅର୍ଜୁନ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିବା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବାନ୍ଧିଲେ ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଶର ଉଠାଇଲେ।
ଵିଵ୍ଯାଧ ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ନିପପାତ ତଚ୍ଚ ଛିଦ୍ରେଣ ଭୂମୌ ସହସାତିଵିଦ୍ଧମ୍। ତତୋଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ବଭୂଵ ନାଦଃ ସମାଜମଧ୍ଯେ ଚ ମହାନ୍ନିନାଦଃ
ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ବାଣ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ତାପରେ ଆକାଶରେ ଶବ୍ଦ ହେଲା ଓ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଉଲ୍ଲାସ ହେଲା।
ପୁଷ୍ପାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ଵଵର୍ଷ ଦେଵଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି ଦ୍ଵିଷତାଂ ନିହନ୍ତୁଃ
ଦେବତା ପାର୍ଥଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ।
ଚେଲାନି ଵିଵ୍ଯଧୁସ୍ତତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ। ଵିଲକ୍ଷିତାସ୍ତତଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ହାହାକାରାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ନ୍ଯପତଂଶ୍ଚାତ୍ର ନଭସଃ ସମନ୍ତାତ୍ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟଯଃ
ସେଠାରେ, ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ଚାଦର ତାଳିଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ସବୁ ଦିଗରୁ ହାହାକାର କଲେ; ଏବଂ ଆକାଶରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା ହେଲା।
ଶତାଙ୍ଗାନି ଚ ତୂର୍ଯାଣି ଵାଦକାଃ ସମଵାଦଯନ୍। ସୂତମାଗଧସଙ୍ଘାଶ୍ଚାପ୍ଯସ୍ତୁଵଂସ୍ତତ୍ର ସୁସ୍ଵରାଃ
ବାଦକମାନେ ଶତଶଃ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବଜାଇଲେ, ଏବଂ ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ସେଠାରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।