ମାନୀ ଦୃଢାସ୍ତ୍ରସଂପନ୍ନଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ନୃପଲକ୍ଷଣୈଃ। ଉତ୍ଥିତଃ ସହସା ତତ୍ର ଭ୍ରାତୃମଧ୍ଯେ ମହାବଲଃ
ଅଭିମାନୀ, ଦୃଢ଼ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ରାଜାସ୍ୱ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହଠାତ୍ ଉଠିପଡ଼ିଲେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ହୃଷ୍ଟୋ ଧନୁଷୋଽଭ୍ଯାଶମାଗମତ୍। ସ ବଭୌ ଧନୁରାଦାଯ ଶକ୍ରଶ୍ଚାପଧରୋ ଯଥା
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଧନୁଷ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଧନୁଷ ଧରି ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷଧାରୀ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଗଲେ।
ଧନୁରାରୋପଯାମାସ ତିଲମାତ୍ରେଽଭ୍ଯତାଡଯତ୍। ଆରୋପ୍ଯମାଣଂ ତଦ୍ରାଜା ଧନୁଷା ବଲିନା ତଦା
ସେ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ତିଳ ଦାଣା ପରି ଆଘାତ କଲେ; ସେଇ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଉଥିଲେ।
ଉତ୍ତାନଶଯ୍ଯମପତଦଙ୍ଗୁଲ୍ଯନ୍ତରତାଡିତଃ। ସ ଯଯୌ ତାଡିତସ୍ତେନ ଵ୍ରୀଡନ୍ନିଵ ନରାଧିପଃ
ଉଙ୍ଗୁଳି ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ ପାଇ, ସେ ପିଠି ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏଭଳି ଆଘାତ ପାଇ, ରାଜା ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଵୈକର୍ତନଃ କର୍ଣୋ ଵୃଷା ଵୈ ସୂତନନ୍ଦନଃ। ଧନୁରଭ୍ଯାଶମାଗମ୍ଯ ତୋଲଯାମାସ ତଦ୍ଧନୁଃ
ତାପରେ ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ, ଧନୁଷ ନିକଟକୁ ଆସି, ଏହାକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତଂ ଚାପ୍ଯାରୋପ୍ଯମାଣଂ ତଦ୍ରୋମମାତ୍ରେଽଭ୍ଯତାଡଯତ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯୀ କର୍ଣଃ ସତ୍ଵେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତଃ
ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ କେଶ ପରି ହଳକା ଭାବେ ଆଘାତ କଲେ; ତିନି ଲୋକର ବିଜେତା, ଶକ୍ତିରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କର୍ଣ୍ଣ।
ଧନୁଷା ସୋଽପି ନିର୍ଧୂତ ଇତି ସର୍ଵେ ଭଯାକୁଲାଃ। ଏଵଂ କର୍ଣେ ଵିନିର୍ଧୂତେ ଧନୁଷା ଚ ନୃପୋତ୍ତମାଃ
ସେମାନେ ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଭଳି ଭାବେ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ଏଭଳି କର୍ଣ୍ଣ ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ—
ଚକ୍ଷୁର୍ଭିରପି ନାପଶ୍ଯନ୍ଵିନମ୍ରମୁଖପଙ୍କଜାଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ଣଂ ଵିନିର୍ଧୂତଂ ଲୋକେ ଵୀରା ନୃପୋତ୍ତମାଃ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ନମ୍ର ହୋଇଗଲା, ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଯିବା ଦେଖି, ବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ—
ନିରାଶା ଧନୁରୁଦ୍ଧାରେ ଦ୍ରୌପଦୀସଂଗମେଽପି ଚ
ଧନୁଷ ଉଠାଇବାରେ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପାଇବାରେ ସମସ୍ତେ ଆଶା ହରାଇଦେଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସଂଭ୍ରାନ୍ତଜନେ ସମାଜେ ନିକ୍ଷିପ୍ତଵାଦେଷୁ ଜନାଧିପେଷୁ। କୁନ୍ତୀସୁତୋ ଜିଷ୍ଣୁରିଯେଷ କର୍ତୁଂ ସଜ୍ଯଂ ଧନୁସ୍ତତ୍ସଶରଂ ଚ ଵୀରଃ
ଏଭଳି ସମାବେଶରେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ଥିର ଓ ରାଜାମାନେ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେଥିରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ, ବିଜୟୀ, ଧନୁଷ ଓ ତୀର ସହିତ ଏହାକୁ ଚଢ଼ାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତତୋ ଵରିଷ୍ଠଃ ସୁରଦାନଵାନା- ମୁଦରଧୀର୍ଵୃଷ୍ଣିକୁଲପ୍ରଵୀରଃ। ଜହର୍ଷ ରାମେଣ ସ ପୀଡ୍ଯ ହସ୍ତଂ ହସ୍ତଂଗତାଂ ପାଣ୍ଡୁସୁତସ୍ଯ ମତ୍ଵା
ତାପରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ପ୍ରଧାନ, ରାମଙ୍କ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ହାତକୁ ଧରିବାକୁ ଭାବି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ନ ଜଜ୍ଞିରେଽନ୍ଯେ ନୃପଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାଃ ସଂଛନ୍ନରୂପାନଥ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାନ୍। ଵିନା ହି ଲୋକେ ଚ ଯଦୁପ୍ରଵୀରୌ ଧୌମ୍ଯଂ ହି ଧର୍ମଂ ସହ ସୋଦରାଂଶ୍ଚ
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦୁଇଜଣ ବୃଷ୍ଣିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧୌମ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଛଡ଼ି।
ଯଦା ନିଵୃତ୍ତା ରାଜାନୋ ଧନୁଷଃ ସଜ୍ଯକର୍ମଣଃ। ଅଥୋଦତିଷ୍ଠଦ୍ଵିପ୍ରାଣାଂ ମଧ୍ଯାଜ୍ଜିଷ୍ଣୁରୁଦାରଧୀଃ
ଯେତେବେଳେ ରାଜାମାନେ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇବା ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ଉଦାରମନ ଅର୍ଜୁନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଲେ।
ଉଦକ୍ରୋଶନ୍ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯା ଵିଧୁନ୍ଵନ୍ତୋଽଜିନାନି ଚ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂପ୍ରସ୍ଥିତଂ ପାର୍ଥମିନ୍ଦ୍ରକେତୁସମପ୍ରଭମ୍
ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଅଜିନା ଉଡ଼ାଇଲେ।
କେଚିଦାସନ୍ଵିମନସଃ କେଚିଦାସନ୍ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ। ଆହୁଃ ପରସ୍ପରଂ କେଚିନ୍ନିପୁଣା ବୁଦ୍ଧିଜୀଵିନଃ
କିଛି ଲୋକ ହତାଶ ହେଲେ, କିଛି ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ; ଆଉ କିଛି ଚତୁର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଆପସରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ଯତ୍କର୍ଣଶଲ୍ଯପ୍ରମୁଖୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଲୋକଵିଶ୍ରୁତୈଃ। ନାନତଂ ବଲଵଦ୍ଭିର୍ହି ଧନୁର୍ଵେଦପରାଯଣୈଃ
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟଟି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହାକୁ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶଲ୍ୟ ଭଳି ପ୍ରବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ହାତରେ ନେଇଛନ୍ତି।
ତତ୍କଥଂ ତ୍ଵକୃତାସ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରାଣତୋ ଦୁର୍ବଲୀଯସା। ଵଟୁମାତ୍ରେଣ ଶକ୍ଯଂ ହି ସଜ୍ଯଂ କର୍ତୁଂ ଧନୁର୍ଦ୍ଵିଜାଃ
ତେବେ ଯିଏ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ଅପରିଚିତ, ଦେହରେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଏଠିକି ଏକ ଯୁବକ, ସେ କିପରି ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚଢ଼ାଇପାରିବ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ?
ଅଵହାସ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵରାଜସୁ। କର୍ମଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ନସଂସିଦ୍ଧେ ଚାପଲାଦପରୀକ୍ଷିତେ
ଯଦି ଏହି କାମଟି ସଫଳ ହେବାକୁ ନପାରେ ଏବଂ ଅବିଚାରରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହସ୍ୟସ୍ପଦ ହେଇଯିବେ।
ଯଦ୍ଯେଷ ଦର୍ପାଦ୍ଧର୍ଷାଦ୍ଵାପ୍ଯଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଚାପଲାତ୍। ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଧନୁରାଯନ୍ତୁଂ ଵାର୍ଯତାଂ ସାଧୁ ମା ଗମତ୍
ଯଦି ସେ ଅହଂକାର, ଅଭିମାନ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚଞ୍ଚଳତାରୁ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଚଢ଼ାଇବାକୁ ଆସିଛି, ତେବେ ତାକୁ ରୋକିବା ଉଚିତ—ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ନାଵହାସ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯାମୋ ନ ଚ ଲାଘଵମାସ୍ଥିତାଃ। ନ ଚ ଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟତାଂ ଲୋକେ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍
ଆମେ କେବେ ହସ୍ୟସ୍ପଦ ହେବୁନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅମୂଲ୍ୟ ଭାବିବାଯିବୁନାହିଁ, ନାହିଁ କିଛି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ ହେବୁ।
କେଚିଦାହୁର୍ଯୁଵା ଶ୍ରୀମାନ୍ନାଗରାଜକରୋପମଃ। ପୀନସ୍କନ୍ଧୋରୁବାହୁଶ୍ଚ ଧୈର୍ଯେଣ ହିମଵାନିଵ
କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, 'ସେ ଏକ ଯୁବକ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ଓ ବାହୁ ନାଗରାଜଙ୍କ ପରି ମଜବୁତ, ଧୈର୍ୟରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ପରି ଅଡ଼ିଗ।'
ସିଂହଖେଲଗତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମତ୍ତନାଗେନ୍ଦ୍ରଵିକ୍ରମଃ। ସଂଭାଵ୍ଯମସ୍ମିନ୍କର୍ମେଦମୁତ୍ସାହାଚ୍ଚାନୁମୀଯତେ
ସେ ସିଂହର ଚାଳି ଚଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀର ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଦେଖି ଏହି କାମ ସେ ପାରିବେ ବୋଲି ଲାଗେ।
ଶକ୍ତିରସ୍ଯ ମହୋତ୍ସାହା ନ ହ୍ଯଶକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ନ ଚ ତଦ୍ଵିଦ୍ଯତେ କିଂଚିତ୍କର୍ମ ଲୋକେଷୁ ଯଦ୍ଭଵେତ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବଡ଼ ଓ ଉତ୍ସାହ ଅଧିକ; ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାକୁ କେହି ନିଜେ ଯିବେନାହିଁ; ଏହି ଜଗତରେ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ ଯାହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମସାଧ୍ଯଂ ଚ ନୃଷୁ ସଂସ୍ଥାନଚାରିଷୁ। ଅବ୍ଭକ୍ଷା ଵାଯୁଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ଫଲାହାରା ଦୃଢଵ୍ରତାଃ
ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି କାମ ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କିଛି ଜଣେ ପାଣି, କିଛି ଜଣେ ପବନ, କିମ୍ବା ଫଳ ଖାଇ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି।
ଦୁର୍ବଲା ଅପି ଵିପ୍ରା ହି ବଲୀଯାଂସଃ ସ୍ଵେତଜସା। ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନାଵମନ୍ତଵ୍ଯଃ ସଦସଦ୍ଵା ସମାଚରନ୍
ଯଦିଓ ଦେହରେ ଦୁର୍ବଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତରିକ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କେବେ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ମହଦ୍ଧ୍ରସ୍ଵଂ କର୍ମ ଯତ୍ସମୁପାଗତମ୍। ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ରାମେଣ ନିର୍ଜିତାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଯୁଧି
ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ—ଯେଉଁ କାମ ଆସିଥାଏ, ଜାମଦଗ୍ନିର ପୁଅ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ହରାଇଥିଲେ।
ପୀତଃ ସମୁଦ୍ରୋଽଗସ୍ତ୍ଯେନ ଅଗାଧୋ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା। ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ସର୍ଵେଽତ୍ର ଵଟୁରେଷ ଧନୁର୍ମହାନ୍
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ତାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିରେ ଅପାର ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଇଯାଇଥିଲେ; ତେଣୁ ସମସ୍ତେ କହନ୍ତୁ—ଏହି ଯୁବକ ବଡ଼, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବଡ଼।
ଆରୋପଯତୁ ଶୀଘ୍ରଂ ଵୈ ତଥେତ୍ଯୂଚୁର୍ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ
'ସେ ଶୀଘ୍ର ଧନୁଷ୍ୟ ଚଢ଼ାଉନ୍ତୁ,' ବୋଲି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ।
ଅର୍ଜୁନୋ ଧନୁଷୋଽଭ୍ଯାଶେ ତସ୍ଥୌ ଗିରିରିଵାଚଲଃ। `ଅର୍ଜୁନଃ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଅର୍ଜୁନ ଧନୁଷ୍ୟ ପାଖରେ ପର୍ବତ ପରି ଅଡ଼ିଗ ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ଦାଉଁଥିଲେ; ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।