କଲ୍ମାଷପାଦଂ ରାଜର୍ଷିମଶପଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରୁଷା। ଯସ୍ମାନ୍ମମାକୃତାର୍ଥାଯାସ୍ତ୍ଵଯା କ୍ଷୁଦ୍ର ନୃଶଂସଵତ୍
ଅଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରର ଶୁଭ୍ରା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରାଜା କଳ୍ମାଷପାଦକୁ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ— 'ହେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିଷ୍ଠୁର, ତୁମେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବାକୁ ଦେଉନଥିଲା।
ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତ୍ଯା ଭକ୍ଷିତୋ ମେଽଦ୍ଯ ପ୍ରିଯୋ ଭର୍ତା ମହାଯଶାଃ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ମଚ୍ଛାପପରିଵିକ୍ଷତଃ
ମୁଁ ଦେଖୁଥିଲି, ମୋ ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତିକୁ ଆଜି ତୁମେ ଭକ୍ଷଣ କରିଦେଲା। ଏହିଠାରୁ, ହେ ଦୁଷ୍ଟମନା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଶାପର ଫଳ ଭୋଗିବ।
ପତ୍ନୀମୃତାଵନୁପ୍ରାପ୍ଯ ସଦ୍ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସି ଜୀଵିତମ୍। `ତେନ ପ୍ରସାଦ୍ଯମାନା ସା ପ୍ରସାଦମକରୋତ୍ତଦା।' ଯସ୍ଯ ଚର୍ଷେର୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରା ଵିନାଶିତାଃ
ତୁମର ଜୀଉ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ତୁମେ ସହସା ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବ। ଏପରି ଭାବେ ସେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କୌଣସି ଦୟା କଲେ ନାହିଁ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କର ପୁଅମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
ତେନ ସଂଗମ୍ଯ ତେ ଭାର୍ଯା ତନଯଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି। ସତେ ଵଂଶକରଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନୃପାଧମ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ତୁମର ଜୀଉ ଏକାଠି ହେବେ ଓ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବେ। ସେଇ ପୁଅ, ହେ ରାଜା, ତୁମ ବଂଶ ଚାଲାଇବ।
ଏଵଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ତୁ ରାଜାନଂ ସା ତମାଙ୍ଗିରସୀ ଶୁଭା। ତସ୍ଯୈଵ ସନ୍ନିଧୌ ଦୀପ୍ତଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହୁତାଶନମ୍
ଏପରି ଭାବରେ ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଇ, ଶୁଭ୍ରା ଅଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରର ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ମହାଭାଗଃ ସର୍ଵମେତଦଵୈକ୍ଷତ। ଜ୍ଞାନଯୋଗେନ ମହତା ତପସା ଚ ପରନ୍ତପ
ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ଏ ସବୁ ଘଟଣା ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଥିଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ମୁକ୍ତଶାପଶ୍ଚ ରାଜର୍ଷିଃ କାଲେନ ମହତା ତତଃ। ଋତୁକାଲେଽଭିପତିତୋ ମଦଯନ୍ତ୍ଯା ନିଵାରିତଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ସେ ରାଜା ଋଷି। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ମଦୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇଲେ।
ନ ହି ସସ୍ମାର ସ ନୃପସ୍ତଂ ଶାପଂ କାମମୋହିତଃ। ଦେଵ୍ଯାଃ ସୋଽଥ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ନୃପସତ୍ତମଃ
କାମ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେ ରାଜା ଶାପକୁ ମନେ ପକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ଅତି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ତଂ ଶାପମନୁସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପର୍ଯତପ୍ଯଦ୍ଭୃଶଂ ତଦା। ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜା ଵସିଷ୍ଠଂ ସନ୍ଯଯୋଜଯତ୍। ସ୍ଵଦାରେଷୁ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାପଦୋଷସମନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ, ଶାପକୁ ମନେ ପକାଇ ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାପର ଦୋଷରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଜୀଉମାନେକୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇଦେଲେ।
ଅସ୍ମାକମନୁରୂପୋ ଵୈ ଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵ ଵେଦଵିତ୍। ପୁରୋହିତସ୍ତମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସର୍ଵଂ ହି ଵିଦିତଂ ତଵ
ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଗନ୍ଧର୍ବ ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ପୁରୋହିତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମେ ଆମକୁ କହ। କାରଣ, ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ଜାଣ।
ଯଵୀଯାନ୍ଦେଵଲସ୍ଯୈଷ ଵନେ ଭ୍ରାତା ତପସ୍ଯତି। ଧୌମ୍ଯ ଉତ୍କୋଚକେ ତୀର୍ଥେ ତଂ ଵୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯୀଚ୍ଛଥ
ଦେବଳଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ଉତ୍କୋଚକ ତୀର ଉପରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ଯଦି ଚାହିଁଲେ, ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କରନ୍ତୁ।
ତତୋଽର୍ଜୁନୋଽସ୍ତ୍ରମାଗ୍ନେଯଂ ପ୍ରଦଦୌ ତଦ୍ଯଥାଵିଧି। ଗନ୍ଧର୍ଵାଯ `ସ ଚ ପ୍ରୀତୋ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ରଟି ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଦେଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଖୁସି ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ମଯି ସନ୍ତି ହଯଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତଵ ଦାସ୍ଯାମି ଵୈ ସଖେ। ଉପକାରକୃତଂ ମିତ୍ରଂ ପ୍ରତିକାରେଣ ଯୋଜଯେ
ମୋ ପାଖରେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡା ଅଛି, ମିତ୍ର। ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଦେଇବି। ଯେଉଁ ମିତ୍ର ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି, ସେଠିକି ମୁଁ ଉପକାର ଫେରାଇ ଦେଇଥାଏ।
ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଚାକ୍ଷୁଷୀଂ ଵିଦ୍ଯାମିମାଂ ଭରତସତ୍ତମ। ଏଵମୁକ୍ତୋଽର୍ଜୁନଃ' ପ୍ରୀତୋ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ଅକ୍ଷୁଷୀ ଜ୍ଞାନଟି ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ଅର୍ଜୁନ ଖୁସି ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ତ୍ଵଯ୍ଯେଵ ତାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ହଯା ଗନ୍ଧର୍ଵସତ୍ତମ। କାର୍ଯକାଲେ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମଃ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୋଡାଗୁଡିକ ତୁମ ପାଖରେ ରହୁ, ଗନ୍ଧର୍ବର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆବଶ୍ୟକ ପଡିଲେ ନେଇଯିବି। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଏଭଳି କହିଲେ।
ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିସଂପୂଜ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ହ। ରମ୍ଯାଦ୍ଭାଗୀରଥୀତୀରାଦ୍ଯଥାକାମଂ ପ୍ରତସ୍ଥିରେ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକାପରକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀର ଶୋଭାମୟ ତୀର ଦେଖି, ଇଚ୍ଛାମତା ଆଗକୁ ବଢିଲେ।
ତତ ଉତ୍କୋଚକଂ ତୀର୍ଥଂ ଗତ୍ଵା ଧୌମ୍ଯାଶ୍ରମଂ ତୁ ତେ। ତଂ ଵଵ୍ରୁଃ ପାଣ୍ଡଵା ଧୌମ୍ଯଂ ପୌରୋହିତ୍ଯାଯ ଭାରତ
ତାପରେ ଉତ୍କୋଚକ ତୀରକୁ ଯାଇ, ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୌରୋହିତ୍ୟ କାମ ପାଇଁ ଧୌମ୍ୟଙ୍କୁ ଚୟନ କଲେ, ଭାରତ।
ତାନ୍ଧୌମ୍ଯଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ସର୍ଵଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ। ଵନ୍ଯେନ ଫଲମୂଲେନ ପୌରୋହିତ୍ଯେନ ଚୈଵ ହ
ସମସ୍ତ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୌମ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଜଙ୍ଗଲର ଫଳ ଓ ମୂଳ ଦେଇ, ପୌରୋହିତ୍ୟ କାମ କରି ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
ତେ ସମାଶଂସିରେ ଲବ୍ଧାଂ ଶ୍ରିଯଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପାଞ୍ଚାଲୀଂ ଚ ସ୍ଵଯଂଵରେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆଶା କଲେ ଯେ ଶ୍ରୀ ଓ ରାଜ୍ୟ ପୁନି ପାଇବେ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଜିତିବେ।
ପୁରୋହିତେନ ତେନାଥ ଗୁରୁଣା ସଂଗତାସ୍ତଦା। ନାଥଵନ୍ତମିଵାତ୍ମାନଂ ମେନିରେ ଭରତର୍ଷଭାଃ
ସେ ପୌରୋହିତ୍ୟ ଓ ଗୁରୁ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନିଜେକୁ ନାଥ ପାଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ।
ସ ହି ଵେଦାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞସ୍ତେଷାଂ ଗୁରୁରୁଦାରଧୀଃ। ଵେଦଵିଚ୍ଚୈଵ ଵାଗ୍ମୀ ଚ ଧୌମ୍ଯଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଧୌମ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ମନ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ଶ୍ରୀମାନ୍, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତେଜସା ଚୈଵ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ରୂପେଣ ଯଶସା ଶ୍ରିଯା। ମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଧୌମ୍ଯସ୍ତୁଲ୍ଯ ଆସୀଦ୍ବୃହସ୍ପତେଃ
ତେଜ, ବୁଦ୍ଧି, ରୂପ, କୀର୍ତି, ଶ୍ରୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରରେ ଧୌମ୍ୟ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ।
ସ ଚାପି ଵିପ୍ରସ୍ତାନ୍ମେନେ ସ୍ଵଭାଵାଭ୍ଯଧିକାନ୍ଭୁଵି। ତେନ ଧର୍ମଵିଦା ପାର୍ଥା ଯୋଜ୍ଯା ସର୍ଵଵିଦା ଵୃତାଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୂମିରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଠାରୁ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅଧିକ ଭାବି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ପାର୍ଥମାନେ ଚୟନ କଲେ।
ମେନିରେ ସହିତା ଵୀରାଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ବୁଦ୍ଧିଵୀର୍ଯବଲୋତ୍ସାହୈର୍ଯୁକ୍ତା ଦେଵା ଇଵାପରେ
ଏକତ୍ର ହୋଇ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭାବିଲେ ଯେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି; ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ସାହସ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଥିଲେ, ଦେବମାନେ ପରି।
କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନାସ୍ତେନ ତତସ୍ତେ ମନୁଜାଧିପାଃ। ମେନିରେ ସହିତା ଗନ୍ତୁଂ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯାସ୍ତଂ ସ୍ଵଯଂଵରମ୍
ସେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମନୁଷ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ।
ତତସ୍ତେ ନରଶାର୍ଦୂଲା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂଵରମ୍। ପ୍ରଯଯୁର୍ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଂ ଚ ଦେଶଂ ମହୋତ୍ସଵମ୍
ପରେ, ପାଣ୍ଡବ ପଞ୍ଚ ଭାଇ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବର, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ଏହି ମହାଉତ୍ସବ ଦେଖିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତତସ୍ତେ ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମାନମକଲ୍ମଷମ୍। ଦଦୃଶୁଃ ପାଣ୍ଡଵା ଵୀରାଃ ପଥି ଦ୍ଵୈପାଯନଂ ତଦା
ପଥରେ, ପାଣ୍ଡବ ଶୂରମାନେ ଏହି ମହାତ୍ମା, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଓ ନିର୍ମଳ ବ୍ୟକ୍ତି, ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ମୈ ଯଥାଵତ୍ସତ୍କାରଂ କୃତ୍ଵା ତେନ ଚ ସତ୍କୃତାଃ। କଥାନ୍ତେ ଚାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତାଃ ପ୍ରଯଯୁର୍ଦ୍ରୁପଦକ୍ଷଯମ୍
ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥି ସମ୍ମାନ କରି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ଆଲୋଚନା ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ଘରକୁ ଆଗକୁ ବଢିଲେ।
ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ରମଣୀଯାନି ଵନାନି ଚ ସରାଂସି ଚ। ତତ୍ରତତ୍ର ଵସନ୍ତଶ୍ଚ ଶନୈର୍ଜଗ୍ମୁର୍ମହରାଥାଃ
ସେମାନେ ରାସ୍ତାରେ ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝିଲିକୁ ଦେଖି, ଏଠି-ସେଠି ବିଶ୍ରାମ କରି କରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵନ୍ତଃ ଶୁଚଯୋ ମଧୁରାଃ ପ୍ରିଯଵାଦିନଃ। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ସଂପ୍ରାପ୍ତାଃ ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାଃ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖିଥିବା, ପବିତ୍ର ଓ ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଲୋକ, କ୍ରମକ୍ରମେ ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।