ନାନାଗୁଲ୍ମଲତାଚ୍ଛନ୍ନଂ ନାନାଦ୍ରୁମସମାଵୃତମ୍। ଅରଣ୍ଯଂ ଘୋରସନ୍ନାଦଂ ଶାପଗ୍ରସ୍ତଃ ପରିଭ୍ରମନ୍
ଅନେକ ଗୁଲ୍ମ ଓ ଲତାରେ ଢାକା, ଅନେକ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ଏହି ଜଂଗଲରେ ଶାପ ଭୋଗୁଥିବା ରାଜା ଘୁରୁଥିଲେ।
ସ କଦାଚିତ୍କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟୋ ମୃଗଯନ୍ଭକ୍ଷ୍ଯମାତ୍ମନଃ। ଦଦର୍ଶ ସୁପରିକ୍ଲିଷ୍ଟଃ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିନ୍ନିର୍ଜନେ ଵନେ
ଏକ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ତିବ୍ର ଭୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ନିଜ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜୁଥିବା, ସେ ଏକ ଜନଶୂନ୍ୟ ଜଂଗଲରେ କିଛି ଦେଖିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଚୈଵ ମିଥୁନାଯୋପସଂଗତୌ। ତୌ ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁଵିତ୍ରସ୍ତାଵକୃତାର୍ଥୌ ପ୍ରଧାଵିତୌ
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜୀଉ ଏକାଠି ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇନଥିବାବେଳେ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ତଯୋଃ ପ୍ରଦ୍ରଵତୋର୍ଵିପ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହ ନୃପତିର୍ବଲାତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃହୀତଂ ଭର୍ତାରମଥ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଭାଷତ
ସେମାନେ ପଳାଉଥିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଜୋରକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କର ପତିକୁ ଧରାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ—
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମମ ଵଚୋ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୁଵ୍ରତ। ଆଦିତ୍ଯଵଂଶପ୍ରଭଵସ୍ତ୍ଵଂ ହି ଲୋକେ ପରିଶ୍ରୁତଃ
ହେ ରାଜା, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହିବି, ତୁମେ ସେଥିରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ। ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ସ୍ଥି ଧର୍ମେ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ। ଶାପୋପହତ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ନ ପାପଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ଧର୍ମରେ ସଚେତନ ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କର ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ଶାପରେ ପୀଡ଼ିତ ଏ ଦୁର୍ଜୟ, ତୁମେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଋତୁକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଭର୍ତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତା। ଅକୃତାର୍ଥା ହ୍ଯହଂ ଭର୍ତ୍ରା ପ୍ରସଵାର୍ଥଂ ସମାଗତା
ଏହି ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ବହୁତ ଭୋଗୁଛି। ପ୍ରସବ ପାଇଁ ପତି ସହିତ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ।
ପ୍ରସୀଦ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭର୍ତାଽଯଂ ମେ ଵିସୃଜ୍ଯତାମ୍। ଏଵଂ ଵିକ୍ରୋଶମାନାଯାସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ନ ନୃଶଂସଵତ୍
ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଦୟାକରି ମୋ ପତିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ମୁଁ ଏପରି ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲି, ତଥାପି ସେ କୌଣସି ଦୟା ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ।
ଭର୍ତାରଂ ଭକ୍ଷଯାମାସ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ମୃଗମିଵେପ୍ସିତମ୍। ତସ୍ଯାଃ କ୍ରୋଧାଭିଭୂତାଯା ଯାନ୍ଯଶ୍ରୂଣ୍ଯପତନ୍ଭୁଵି
ବାଘ ଯେପରି ନିଜ ପ୍ରିୟ ଶିକାରକୁ ଖାଏ, ସେପରି ବାଘ ତାଙ୍କର ପତିକୁ ଭକ୍ଷଣ କଲା। ତାଙ୍କର ରୋଷରେ ଭରିଯାଇଥିବା ଚୋଉଁ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଲା।
ସୋଽଗ୍ନିଃ ସମଭଵଦ୍ଦୀପ୍ତସ୍ତଂ ଚ ଦେଶଂ ଵ୍ଯଦୀପଯତ୍। ତତଃ ସା ଶୋକସଂତପ୍ତା ଭର୍ତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତା
ସେ ଅଶ୍ରୁ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ପରିଣତ ହେଲା ଓ ସେଠି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆଲୋକିତ କଲା। ତାପରେ, ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭୋଗୁଥିବା ସେ—
କଲ୍ମାଷପାଦଂ ରାଜର୍ଷିମଶପଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରୁଷା। ଯସ୍ମାନ୍ମମାକୃତାର୍ଥାଯାସ୍ତ୍ଵଯା କ୍ଷୁଦ୍ର ନୃଶଂସଵତ୍
ଅଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରର ଶୁଭ୍ରା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରାଜା କଳ୍ମାଷପାଦକୁ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ— 'ହେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିଷ୍ଠୁର, ତୁମେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବାକୁ ଦେଉନଥିଲା।
ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତ୍ଯା ଭକ୍ଷିତୋ ମେଽଦ୍ଯ ପ୍ରିଯୋ ଭର୍ତା ମହାଯଶାଃ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ମଚ୍ଛାପପରିଵିକ୍ଷତଃ
ମୁଁ ଦେଖୁଥିଲି, ମୋ ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତିକୁ ଆଜି ତୁମେ ଭକ୍ଷଣ କରିଦେଲା। ଏହିଠାରୁ, ହେ ଦୁଷ୍ଟମନା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଶାପର ଫଳ ଭୋଗିବ।
ପତ୍ନୀମୃତାଵନୁପ୍ରାପ୍ଯ ସଦ୍ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସି ଜୀଵିତମ୍। `ତେନ ପ୍ରସାଦ୍ଯମାନା ସା ପ୍ରସାଦମକରୋତ୍ତଦା।' ଯସ୍ଯ ଚର୍ଷେର୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରା ଵିନାଶିତାଃ
ତୁମର ଜୀଉ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ତୁମେ ସହସା ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବ। ଏପରି ଭାବେ ସେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କୌଣସି ଦୟା କଲେ ନାହିଁ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କର ପୁଅମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
ତେନ ସଂଗମ୍ଯ ତେ ଭାର୍ଯା ତନଯଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି। ସତେ ଵଂଶକରଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନୃପାଧମ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ତୁମର ଜୀଉ ଏକାଠି ହେବେ ଓ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବେ। ସେଇ ପୁଅ, ହେ ରାଜା, ତୁମ ବଂଶ ଚାଲାଇବ।
ଏଵଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ତୁ ରାଜାନଂ ସା ତମାଙ୍ଗିରସୀ ଶୁଭା। ତସ୍ଯୈଵ ସନ୍ନିଧୌ ଦୀପ୍ତଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହୁତାଶନମ୍
ଏପରି ଭାବରେ ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଇ, ଶୁଭ୍ରା ଅଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରର ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ମହାଭାଗଃ ସର୍ଵମେତଦଵୈକ୍ଷତ। ଜ୍ଞାନଯୋଗେନ ମହତା ତପସା ଚ ପରନ୍ତପ
ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ଏ ସବୁ ଘଟଣା ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଥିଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ମୁକ୍ତଶାପଶ୍ଚ ରାଜର୍ଷିଃ କାଲେନ ମହତା ତତଃ। ଋତୁକାଲେଽଭିପତିତୋ ମଦଯନ୍ତ୍ଯା ନିଵାରିତଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ସେ ରାଜା ଋଷି। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ମଦୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇଲେ।
ନ ହି ସସ୍ମାର ସ ନୃପସ୍ତଂ ଶାପଂ କାମମୋହିତଃ। ଦେଵ୍ଯାଃ ସୋଽଥ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ନୃପସତ୍ତମଃ
କାମ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେ ରାଜା ଶାପକୁ ମନେ ପକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ଅତି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ତଂ ଶାପମନୁସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପର୍ଯତପ୍ଯଦ୍ଭୃଶଂ ତଦା। ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜା ଵସିଷ୍ଠଂ ସନ୍ଯଯୋଜଯତ୍। ସ୍ଵଦାରେଷୁ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାପଦୋଷସମନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ, ଶାପକୁ ମନେ ପକାଇ ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାପର ଦୋଷରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଜୀଉମାନେକୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇଦେଲେ।
ଅସ୍ମାକମନୁରୂପୋ ଵୈ ଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵ ଵେଦଵିତ୍। ପୁରୋହିତସ୍ତମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସର୍ଵଂ ହି ଵିଦିତଂ ତଵ
ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଗନ୍ଧର୍ବ ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ପୁରୋହିତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମେ ଆମକୁ କହ। କାରଣ, ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ଜାଣ।
ଯଵୀଯାନ୍ଦେଵଲସ୍ଯୈଷ ଵନେ ଭ୍ରାତା ତପସ୍ଯତି। ଧୌମ୍ଯ ଉତ୍କୋଚକେ ତୀର୍ଥେ ତଂ ଵୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯୀଚ୍ଛଥ
ଦେବଳଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ଉତ୍କୋଚକ ତୀର ଉପରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ଯଦି ଚାହିଁଲେ, ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କରନ୍ତୁ।
ତତୋଽର୍ଜୁନୋଽସ୍ତ୍ରମାଗ୍ନେଯଂ ପ୍ରଦଦୌ ତଦ୍ଯଥାଵିଧି। ଗନ୍ଧର୍ଵାଯ `ସ ଚ ପ୍ରୀତୋ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ରଟି ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଦେଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଖୁସି ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ମଯି ସନ୍ତି ହଯଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତଵ ଦାସ୍ଯାମି ଵୈ ସଖେ। ଉପକାରକୃତଂ ମିତ୍ରଂ ପ୍ରତିକାରେଣ ଯୋଜଯେ
ମୋ ପାଖରେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡା ଅଛି, ମିତ୍ର। ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଦେଇବି। ଯେଉଁ ମିତ୍ର ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି, ସେଠିକି ମୁଁ ଉପକାର ଫେରାଇ ଦେଇଥାଏ।
ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଚାକ୍ଷୁଷୀଂ ଵିଦ୍ଯାମିମାଂ ଭରତସତ୍ତମ। ଏଵମୁକ୍ତୋଽର୍ଜୁନଃ' ପ୍ରୀତୋ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ଅକ୍ଷୁଷୀ ଜ୍ଞାନଟି ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ଅର୍ଜୁନ ଖୁସି ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ତ୍ଵଯ୍ଯେଵ ତାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ହଯା ଗନ୍ଧର୍ଵସତ୍ତମ। କାର୍ଯକାଲେ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମଃ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୋଡାଗୁଡିକ ତୁମ ପାଖରେ ରହୁ, ଗନ୍ଧର୍ବର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆବଶ୍ୟକ ପଡିଲେ ନେଇଯିବି। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଏଭଳି କହିଲେ।
ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିସଂପୂଜ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ହ। ରମ୍ଯାଦ୍ଭାଗୀରଥୀତୀରାଦ୍ଯଥାକାମଂ ପ୍ରତସ୍ଥିରେ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏକାପରକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀର ଶୋଭାମୟ ତୀର ଦେଖି, ଇଚ୍ଛାମତା ଆଗକୁ ବଢିଲେ।
ତତ ଉତ୍କୋଚକଂ ତୀର୍ଥଂ ଗତ୍ଵା ଧୌମ୍ଯାଶ୍ରମଂ ତୁ ତେ। ତଂ ଵଵ୍ରୁଃ ପାଣ୍ଡଵା ଧୌମ୍ଯଂ ପୌରୋହିତ୍ଯାଯ ଭାରତ
ତାପରେ ଉତ୍କୋଚକ ତୀରକୁ ଯାଇ, ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୌରୋହିତ୍ୟ କାମ ପାଇଁ ଧୌମ୍ୟଙ୍କୁ ଚୟନ କଲେ, ଭାରତ।
ତାନ୍ଧୌମ୍ଯଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ସର୍ଵଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ। ଵନ୍ଯେନ ଫଲମୂଲେନ ପୌରୋହିତ୍ଯେନ ଚୈଵ ହ
ସମସ୍ତ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୌମ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଜଙ୍ଗଲର ଫଳ ଓ ମୂଳ ଦେଇ, ପୌରୋହିତ୍ୟ କାମ କରି ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।
ତେ ସମାଶଂସିରେ ଲବ୍ଧାଂ ଶ୍ରିଯଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପାଞ୍ଚାଲୀଂ ଚ ସ୍ଵଯଂଵରେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆଶା କଲେ ଯେ ଶ୍ରୀ ଓ ରାଜ୍ୟ ପୁନି ପାଇବେ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଜିତିବେ।
ପୁରୋହିତେନ ତେନାଥ ଗୁରୁଣା ସଂଗତାସ୍ତଦା। ନାଥଵନ୍ତମିଵାତ୍ମାନଂ ମେନିରେ ଭରତର୍ଷଭାଃ
ସେ ପୌରୋହିତ୍ୟ ଓ ଗୁରୁ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନିଜେକୁ ନାଥ ପାଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ।