ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ମେନକାଯାଂ ପ୍ରଜଜ୍ଞିଵାନ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜୋ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଵିଶ୍ଵାଵସୁରିତି ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ରାଜା ବିଶ୍ୱାବସୁ, ମେନକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅପ୍ସରା ମେନକା ତସ୍ଯ ତଂ ଗର୍ଭଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଉତ୍ସସର୍ଜ ଯଥାକାଲଂ ସ୍ଥୂଲକେଶାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଏହି ମେନକା ଅପ୍ସରା, ଭୃଗୁବଂଶୀ, ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ସ୍ଥୂଳକେଶଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦିଗରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଚୈଵ ତଂ ଗର୍ଭଂ ନଦ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଜଗାମ ସା। ଅପ୍ସରା ମେନକା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିର୍ଦଯା ନିରପତ୍ରପା
ଏହିପରି ମେନକା ନଦୀ କୂଳରେ ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲା ଏବଂ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ ଭାବରେ ଚାଲିଗଲା।
କନ୍ଯାମମରଗର୍ଭାଭାଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତୀମିଵ ଚ ଶ୍ରିଯା। ତାଂ ଦଦର୍ଶ ସମୁତ୍ସୃଷ୍ଟାଂ ନଦୀତୀରେ ମହାନୃଷିଃ
ଏହିଭଳି ଏକ ମହାଋଷି ନଦୀ କୂଳରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ସୁନ୍ଦର ଏକ ଝିଅକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଥୂଲକେଶଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଵିଜନେ ବନ୍ଧୁଵର୍ଜିତାମ୍। ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା କନ୍ଯାଂ ସ୍ଥୂଲକେଶୋ ମହାଦ୍ଵିଜଃ
ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ ଷ୍ଠୂଳକେଶ ଏହି ଝିଅକୁ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକେଳା ଓ ନିଜ ପରିବାର ବିହୀନ ଦେଖିଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୃପାଵିଷ୍ଟଃ ପୁପୋଷ ଚ। ଵଵୃଧେ ସା ଵରାରୋହା ତସ୍ଯାଶ୍ରମପଦେ ଶୁଭେ
ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ମହାଋଷି ଝିଅକୁ ନେଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଲାଡ଼ିପାଳି ରଖିଲେ। ସେ ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାହାଁରେ ଶୋଭା ପାଇଲେ।
ଜାତକାଦ୍ଯାଃ କ୍ରିଯାଶ୍ଚାସ୍ଯା ଵିଧିପୂର୍ଵଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ସ୍ଥୂଲକେଶୋ ମହାଭାଗଶ୍ଚକାର ସୁମହାନୃଷିଃ
ମହାଋଷି ଷ୍ଠୂଳକେଶ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲେ।
ପ୍ରମଦାଭ୍ଯୋ ଵରା ସା ତୁ ସତ୍ତ୍ଵରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତା। ତତଃ ପ୍ରମଦ୍ଵରେତ୍ଯସ୍ଯା ନାମ ଚକ୍ରେ ମହାନୃଷିଃ
ସେ ଝିଅ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର, ଆକୃତିମାନ୍ୟ ଓ ଗୁଣବତୀ ଥିଲେ। ଏହିକାରଣରେ ମହାଋଷି ତାଙ୍କୁ 'ପ୍ରମଦ୍ବରା' ନାମ ଦେଲେ।
ତାମାଶ୍ରମପଦେ ତସ୍ଯ ରୁରୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍। ବଭୂଵ କିଲ ଧର୍ମାତ୍ମା ମଦନୋପହତସ୍ତଦା
ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ଦେଖି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରୁରୁ ମନରେ ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ।
ପିତରଂ ସଖିଭିଃ ସୋଽଥ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ଭାର୍ଗଵମ୍। ପ୍ରମତିଶ୍ଚାଭ୍ଯଯାଚତ୍ତାଂ ସ୍ଥୂଲକେଶଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ତାପରେ ରୁରୁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଏବଂ ସାଙ୍ଗମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଲେ। ପ୍ରମତି ମଧ୍ୟ ଷ୍ଠୂଳକେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରାଦାତ୍ପିତା କନ୍ଯାଂ ରୁରଵେ ତାଂ ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍। ଵିଵାହଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵାଗ୍ରେ ନକ୍ଷତ୍ରେ ଭଗଦୈଵତେ
ତାପରେ ପିତା ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବତାଙ୍କ ନକ୍ଷତ୍ର ଅନୁସାରେ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କୁ ରୁରୁଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ।
ତତଃ କତିପଯାହସ୍ଯ ଵିଵାହେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ସଖୀଭିଃ କ୍ରୀଡତୀ ସାର୍ଧଂ ସା କନ୍ଯାଵରଵର୍ଣିନୀ
କିଛି ଦିନ ପରେ ବିବାହ ସମୟ ଆସିଲା। ସେ ସୁନ୍ଦର ଝିଅ ସାଙ୍ଗମାନେ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ।
ନାପଶ୍ଯତ୍ସଂପ୍ରସୁପ୍ତଂ ଵୈ ଭୁଜଂଗଂ ତିର୍ଯଗାଯତମ୍। ପଦା ଚୈନଂ ସମାକ୍ରାମନ୍ମୁମୂର୍ଷୁଃ କାଲଚୋଦିତା
ସେ ଜଣେ ସପ ତଳେ ଶୁଇଥିବାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟର ଚେତନାରେ, ସେ ତାହା ଉପରେ ପାଦ ଦେଲେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କଲେ।
ସ ତସ୍ଯାଃ ସଂପ୍ରମତ୍ତାଯାଶ୍ଚୋଦିତଃ କାଲଧର୍ମଣା। ଵିଷୋପଲିପ୍ତାନ୍ଦଶନାନ୍ଭୃଶମଙ୍ଗେ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ସେ ଅସାବଧାନ ଥିବାବେଳେ, ସମୟର ନିୟମରେ ସେଇ ସପ ତାଙ୍କୁ ବେଶି ଦମ୍ଭରେ ବିଷ ଦାଁତରେ କାମଡ଼ିଲା।
ସା ଦଷ୍ଟା ତେନ ସର୍ପେଣ ପପାତ ସହସା ଭୁଵି। ଵିଵର୍ଣା ଵିଗତଶ୍ରୀକା ଭ୍ରଷ୍ଟାଭରଣଚେତନା
ସେ ସପର କାମଡ଼ାରେ ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କ ରଙ୍ଗ ହରାଇଗଲା, ଶୋଭା ହରାଇଗଲା, ଗହଣା ଓ ଜ୍ଞାନ ହରାଇଗଲା।
ନିରାନନ୍ଦକରୀ ତେଷାଂ ବନ୍ଧୂନାଂ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜା। ଵ୍ଯସୁରପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯା ସା ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯତମାଽଭଵତ୍
ଖୋଲା କେଶ, ଜୀବନ ହୀନ ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେ ଏବେ ନିଜ ପରିବାର ପାଇଁ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଲେ, ଯଦ୍ୟପି ପୂର୍ବରୁ ସେ ସବୁଠାରୁ ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ଥିଲେ।
ପ୍ରସୁପ୍ତେଵାଭଵଚ୍ଚାପି ଭୁଵି ସର୍ପଵିଷାର୍ଦିତା। ଭୂଯୋ ମନୋହରତରା ବଭୂଵ ତନୁମଧ୍ଯମା
ସପର ବିଷରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା, ସେ ଭୂମିରେ ଶୁଇଥିଲେ ମନେ ହେଲା ଯେ ଶୁଇଯାଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଶରୀର ଆଉ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗିଲା।
ଦଦର୍ଶ ତାଂ ପିତା ଚୈଵ ଯେ ଚୈଵାନ୍ଯେ ତପସ୍ଵିନଃ। ଵିଚେଷ୍ଟମାନାଂ ପତିତାଂ ଭୂତଲେ ପଦ୍ମଵର୍ଚସମ୍
ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ମନୋହର ପଦ୍ମ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦେଖିଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜତରାଃ ସମାଜଗ୍ମୁଃ କୃପାନ୍ଵିତାଃ। ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯାତ୍ରେଯୋ ମହାଜାନୁଃ କୁଶିକଃ ଶଙ୍ଖମେଖଲଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ: ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟାତ୍ରେୟ, ମହାଜାନୁ, କୁଶିକ ଓ ଶଂଖମେଖଳ।
ଉଦ୍ଦାଲକଃ କଠଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ଵେତଶ୍ଚୈଵ ମହାଯଶାଃ। ଭରଦ୍ଵାଜଃ କୌଣକୃତ୍ସ୍ଯ ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣୋଽଥ ଗୌତମଃ
ଉଦ୍ଦାଳକ, କଠ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ୱେତ, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭରଦ୍ୱାଜ, କୌଣକୃତ୍ସ, ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ ଏବଂ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ପ୍ରମତିଃ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ତଥାନ୍ଯେ ଵନଵାସିନଃ। ତାଂ ତେ କନ୍ଯାଂ ଵ୍ଯସୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୁଜଂଗସ୍ଯ ଵିଷାର୍ଦିତାମ୍
ପ୍ରମତି ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସହିତ, ସେଇ ଝିଅଟିକୁ ସାପର ବିଷରେ ମୃତ ଦେଖିଲେ।
ରୁରୁଦୁଃ କୃପଯାଽଵିଷ୍ଟା ରୁରୁସ୍ତ୍ଵାର୍ତୋ ବହିର୍ଯଯୌ। ତେ ଚ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତତ୍ରୈଵୋପାଵିଶଂସ୍ତଦା
ଦୟାରେ ଭିଜିଯାଇ ସେମାନେ କାନ୍ଦିଲେ; କିନ୍ତୁ ରୁରୁ ଦୁଃଖରେ ଭାଗି ବାହାରକୁ ଚଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାରେ ବସି ରହିଲେ।
ତେଷୁ ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ରୁରୁଶ୍ଚୁକ୍ରୋଶ ଗହନଂ ଵନଂ ଗତ୍ଵାଽତିଦୁଃଖିତଃ
ସେଇ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ରୁରୁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଶୋକେନାଭିହତଃ ସୋଽଥ ଵିଲପନ୍କରୁଣଂ ବହୁ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚନଂ ଶୋଚନ୍ପ୍ରିଯାଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପ୍ରମଦ୍ଵରାମ୍
ସେ ଶୋକରେ ଭାରି ଭାବରେ ବିଲାପ କରି, ନିଜ ପ୍ରିୟ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦୁଃଖର କଥା କହିଲେ।
ଶେତେ ସା ଭୁଵି ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ମମ ଶୋକଵିଵର୍ଧିନୀ। `ପ୍ରାଣାନପହରନ୍ତୀଵ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନା
ମୋର ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଇ ଦେଉଥିବା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ସେ ଶିଉଳି ଦେହ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ମୋର ପ୍ରାଣ ନେଇଯାଉଛି ଭଳି ଲାଗୁଛି।
ଯଦି ପୀନାଯତଶ୍ରୋଣୀ ପଦ୍ମପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣା। ମୁମୂର୍ଷୁରପି ମେ ପ୍ରାଣାନାଦାଯାଶୁ ଗମିଷ୍ଯତି
ଯଦି ସେ ଭରି ଶୋଣୀ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଏବେ ମରିଯିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ତେବେ ସେ ତୁରନ୍ତ ମୋର ପ୍ରାଣ ନେଇ ଚାଲିଯିବେ କି?
ପିତୃମାତୃସଖୀନାଂ ଚ ଲୁପ୍ତପିଣ୍ଡସ୍ଯ ତସ୍ଯ ମେ।' ବାନ୍ଧଵାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କିଂ ନୁ ଦୁଃଖମତଃପରମ୍
ମୋ ପିତା, ମାଆ, ସଂଗୀ ଓ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବମାନେ ପାଇଁ, ଏହି ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ହରାଇବା ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଅବସର ହରାଇଯିବା ଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆଉ କ'ଣ ହେବ?
ଯଦି ଦତ୍ତଂ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଗୁରଵୋ ଵା ମଯା ଯଦି। ସମ୍ଯଗାରାଧିତାସ୍ତେନ ସଂଜୀଵତୁ ମମ ପ୍ରିଯା
ମୁଁ ଯଦି କେବେ ଦାନ ଦେଇଥିଲି, କଷ୍ଟ ସହିଥିଲି, କିମ୍ବା ଗୁରୁମାନେ ପ୍ରତି ଭଲଭାବରେ ଆଦର କରିଥିଲି, ତାହାର ଫଳରେ ମୋର ପ୍ରିୟା ପୁଣି ବଞ୍ଚିଯାଉନ୍ତୁ।
ଯଥା ଚ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଯତାତ୍ମାଽହଂ ଧୃତଵ୍ରତଃ। ପ୍ରମଦ୍ଵରା ତଥାଦ୍ଯୈଷା ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠତୁ ଭାମିନୀ
ମୁଁ ଜନ୍ମରୁ ଯେମିତି ନିୟମିତ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ରହିଛି, ସେଇ ଭାବେ ଏଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରମଦ୍ବରା ଆଜି ଉଠିଯାଉନ୍ତୁ।
[ଏଵଂ ଲାଲପ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାର୍ଥେ ଦୁଃଖିତସ୍ଯ ଚ। ଦେଵଦୂତସ୍ତଦାଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵାକ୍ଯମାହ ରୁରୁଂ ଵନେ।।]
ଏଭଳି ଭାବରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଦେବଦୂତ ଜଙ୍ଗଲରେ ରୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ।