ସ ତତ୍ରାଦ୍ଯାପି ରକ୍ଷାଂସି ଵୃକ୍ଷାନଶ୍ମନ ଏଵ ଚ। ଭକ୍ଷଯନ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଵହ୍ନିଃ ସଦା ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି
ସେଠି ଏଯାଁ ଅଜି ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତି ପର୍ବରେ ରାକ୍ଷସ, ଗଛ, ପଥର ଭକ୍ଷଣ କରୁଛି।
ପୁନଶ୍ଚୈଵ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଜିଘାଂସଯା। ଅଗ୍ନିଂ ସଂଭୃତଵାନ୍ଘୋରଂ ଶାକ୍ତେଯଃ ସୁମହାତପାଃ
ପୁନି ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ ମହାତପସ୍ୱୀ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ସଂଗ୍ରହ କଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ।
ଵାସିଷ୍ଠସଂଭୃତଶ୍ଚାଗ୍ନିର୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରହିତୈଷିଣା। ତେଜସା ଵହ୍ନିତୁଲ୍ଯେନ ଗ୍ରସ୍ତଃ ସ୍କନ୍ଦେନ ଧୀମତା
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସ୍କନ୍ଦ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜରେ ଗ୍ରସ୍ତ କଲେ।
ରାଜ୍ଞା କଲ୍ମାଷପାଦେନ ଗୁରୌ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରେ। କାରଣଂ କିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵୈ ସନ୍ନିଯୋଜିତା
ରାଜା କଳ୍ମାଷପାଦ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିଏ ନିମିତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେଇଥିଲେ?
ଜାନତା ଵୈ ପରଂ ଧର୍ମଂ ଵସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା। ଅଗମ୍ଯାଗମନଂ କସ୍ମାତ୍କୃତଂ ତେନ ମହର୍ଷିଣା
ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ, ତେବେ କିଏ ନିମିତ୍ତରେ ଅଗମ୍ୟାଙ୍କୁ ସମ୍ପର୍କ କଲେ?
ଅଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଵସିଷ୍ଠେନ କୃତଂ ଚାପି ପୁରା ସଖେ। ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ସର୍ଵଂ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ପୃଚ୍ଛତଃ
ବସିଷ୍ଠ କେବେ ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ବନ୍ଧୁ। ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ଏହି ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଦିଅ।
ଧନଞ୍ଜଯ ନିବୋଧେଯଂ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି। ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତି ଦୁର୍ଧର୍ଷ ତଥା ମିତ୍ରସହଂ ନୃପମ୍
ଧନଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ମିତ୍ରସହ ରାଜା ବିଷୟରେ, ମୁଁ ସେଥିରେ କଥା କହିବି।
କଥିତଂ ତେ ମଯା ସର୍ଵଂ ଯଥା ଶପ୍ତଃ ସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଶକ୍ତିନା ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵାସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା
ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଛି, କିପରି ଶକ୍ତି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ ମହାତ୍ମା, ଏହି ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ତୁ ଶାପଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣଃ। ନିର୍ଜଗାମ ପୁରାଦ୍ରାଜା ସହଦାରଃ ପରନ୍ତପଃ
ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, କ୍ରୋଧରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ, ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ନଗର ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ଅରଣ୍ଯଂ ନିର୍ଜନଂ ଗତ୍ଵା ସଦାରଃ ପରିଚକ୍ରମେ। ନାନାମୃଗଗଣାକୀର୍ଣଂ ନାନାସତ୍ଵସମାକୁଲମ୍
ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଏକ ଜନଶୂନ୍ୟ ଜଂଗଲକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ଓ ପଶୁ ରହିଥିଲେ।
ନାନାଗୁଲ୍ମଲତାଚ୍ଛନ୍ନଂ ନାନାଦ୍ରୁମସମାଵୃତମ୍। ଅରଣ୍ଯଂ ଘୋରସନ୍ନାଦଂ ଶାପଗ୍ରସ୍ତଃ ପରିଭ୍ରମନ୍
ଅନେକ ଗୁଲ୍ମ ଓ ଲତାରେ ଢାକା, ଅନେକ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ଏହି ଜଂଗଲରେ ଶାପ ଭୋଗୁଥିବା ରାଜା ଘୁରୁଥିଲେ।
ସ କଦାଚିତ୍କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟୋ ମୃଗଯନ୍ଭକ୍ଷ୍ଯମାତ୍ମନଃ। ଦଦର୍ଶ ସୁପରିକ୍ଲିଷ୍ଟଃ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିନ୍ନିର୍ଜନେ ଵନେ
ଏକ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ତିବ୍ର ଭୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ନିଜ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜୁଥିବା, ସେ ଏକ ଜନଶୂନ୍ୟ ଜଂଗଲରେ କିଛି ଦେଖିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଚୈଵ ମିଥୁନାଯୋପସଂଗତୌ। ତୌ ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁଵିତ୍ରସ୍ତାଵକୃତାର୍ଥୌ ପ୍ରଧାଵିତୌ
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜୀଉ ଏକାଠି ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇନଥିବାବେଳେ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ତଯୋଃ ପ୍ରଦ୍ରଵତୋର୍ଵିପ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହ ନୃପତିର୍ବଲାତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃହୀତଂ ଭର୍ତାରମଥ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଭାଷତ
ସେମାନେ ପଳାଉଥିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଜୋରକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କର ପତିକୁ ଧରାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ—
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମମ ଵଚୋ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୁଵ୍ରତ। ଆଦିତ୍ଯଵଂଶପ୍ରଭଵସ୍ତ୍ଵଂ ହି ଲୋକେ ପରିଶ୍ରୁତଃ
ହେ ରାଜା, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହିବି, ତୁମେ ସେଥିରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ। ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ସ୍ଥି ଧର୍ମେ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ। ଶାପୋପହତ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ନ ପାପଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ଧର୍ମରେ ସଚେତନ ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କର ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ଶାପରେ ପୀଡ଼ିତ ଏ ଦୁର୍ଜୟ, ତୁମେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଋତୁକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଭର୍ତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତା। ଅକୃତାର୍ଥା ହ୍ଯହଂ ଭର୍ତ୍ରା ପ୍ରସଵାର୍ଥଂ ସମାଗତା
ଏହି ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ବହୁତ ଭୋଗୁଛି। ପ୍ରସବ ପାଇଁ ପତି ସହିତ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ।
ପ୍ରସୀଦ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭର୍ତାଽଯଂ ମେ ଵିସୃଜ୍ଯତାମ୍। ଏଵଂ ଵିକ୍ରୋଶମାନାଯାସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ନ ନୃଶଂସଵତ୍
ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଦୟାକରି ମୋ ପତିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ମୁଁ ଏପରି ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲି, ତଥାପି ସେ କୌଣସି ଦୟା ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ।
ଭର୍ତାରଂ ଭକ୍ଷଯାମାସ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ମୃଗମିଵେପ୍ସିତମ୍। ତସ୍ଯାଃ କ୍ରୋଧାଭିଭୂତାଯା ଯାନ୍ଯଶ୍ରୂଣ୍ଯପତନ୍ଭୁଵି
ବାଘ ଯେପରି ନିଜ ପ୍ରିୟ ଶିକାରକୁ ଖାଏ, ସେପରି ବାଘ ତାଙ୍କର ପତିକୁ ଭକ୍ଷଣ କଲା। ତାଙ୍କର ରୋଷରେ ଭରିଯାଇଥିବା ଚୋଉଁ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଲା।
ସୋଽଗ୍ନିଃ ସମଭଵଦ୍ଦୀପ୍ତସ୍ତଂ ଚ ଦେଶଂ ଵ୍ଯଦୀପଯତ୍। ତତଃ ସା ଶୋକସଂତପ୍ତା ଭର୍ତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତା
ସେ ଅଶ୍ରୁ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ପରିଣତ ହେଲା ଓ ସେଠି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆଲୋକିତ କଲା। ତାପରେ, ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭୋଗୁଥିବା ସେ—
କଲ୍ମାଷପାଦଂ ରାଜର୍ଷିମଶପଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରୁଷା। ଯସ୍ମାନ୍ମମାକୃତାର୍ଥାଯାସ୍ତ୍ଵଯା କ୍ଷୁଦ୍ର ନୃଶଂସଵତ୍
ଅଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରର ଶୁଭ୍ରା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରାଜା କଳ୍ମାଷପାଦକୁ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ— 'ହେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିଷ୍ଠୁର, ତୁମେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବାକୁ ଦେଉନଥିଲା।
ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତ୍ଯା ଭକ୍ଷିତୋ ମେଽଦ୍ଯ ପ୍ରିଯୋ ଭର୍ତା ମହାଯଶାଃ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ମଚ୍ଛାପପରିଵିକ୍ଷତଃ
ମୁଁ ଦେଖୁଥିଲି, ମୋ ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତିକୁ ଆଜି ତୁମେ ଭକ୍ଷଣ କରିଦେଲା। ଏହିଠାରୁ, ହେ ଦୁଷ୍ଟମନା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଶାପର ଫଳ ଭୋଗିବ।
ପତ୍ନୀମୃତାଵନୁପ୍ରାପ୍ଯ ସଦ୍ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସି ଜୀଵିତମ୍। `ତେନ ପ୍ରସାଦ୍ଯମାନା ସା ପ୍ରସାଦମକରୋତ୍ତଦା।' ଯସ୍ଯ ଚର୍ଷେର୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରା ଵିନାଶିତାଃ
ତୁମର ଜୀଉ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ତୁମେ ସହସା ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବ। ଏପରି ଭାବେ ସେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କୌଣସି ଦୟା କଲେ ନାହିଁ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କର ପୁଅମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
ତେନ ସଂଗମ୍ଯ ତେ ଭାର୍ଯା ତନଯଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି। ସତେ ଵଂଶକରଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନୃପାଧମ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ତୁମର ଜୀଉ ଏକାଠି ହେବେ ଓ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବେ। ସେଇ ପୁଅ, ହେ ରାଜା, ତୁମ ବଂଶ ଚାଲାଇବ।
ଏଵଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ତୁ ରାଜାନଂ ସା ତମାଙ୍ଗିରସୀ ଶୁଭା। ତସ୍ଯୈଵ ସନ୍ନିଧୌ ଦୀପ୍ତଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହୁତାଶନମ୍
ଏପରି ଭାବରେ ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଇ, ଶୁଭ୍ରା ଅଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରର ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ମହାଭାଗଃ ସର୍ଵମେତଦଵୈକ୍ଷତ। ଜ୍ଞାନଯୋଗେନ ମହତା ତପସା ଚ ପରନ୍ତପ
ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ଏ ସବୁ ଘଟଣା ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଥିଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ମୁକ୍ତଶାପଶ୍ଚ ରାଜର୍ଷିଃ କାଲେନ ମହତା ତତଃ। ଋତୁକାଲେଽଭିପତିତୋ ମଦଯନ୍ତ୍ଯା ନିଵାରିତଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ସେ ରାଜା ଋଷି। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ମଦୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇଲେ।
ନ ହି ସସ୍ମାର ସ ନୃପସ୍ତଂ ଶାପଂ କାମମୋହିତଃ। ଦେଵ୍ଯାଃ ସୋଽଥ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ନୃପସତ୍ତମଃ
କାମ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେ ରାଜା ଶାପକୁ ମନେ ପକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ଅତି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ତଂ ଶାପମନୁସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପର୍ଯତପ୍ଯଦ୍ଭୃଶଂ ତଦା। ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜା ଵସିଷ୍ଠଂ ସନ୍ଯଯୋଜଯତ୍। ସ୍ଵଦାରେଷୁ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାପଦୋଷସମନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ, ଶାପକୁ ମନେ ପକାଇ ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାପର ଦୋଷରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଜୀଉମାନେକୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇଦେଲେ।
ଅସ୍ମାକମନୁରୂପୋ ଵୈ ଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵ ଵେଦଵିତ୍। ପୁରୋହିତସ୍ତମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସର୍ଵଂ ହି ଵିଦିତଂ ତଵ
ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଗନ୍ଧର୍ବ ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ପୁରୋହିତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମେ ଆମକୁ କହ। କାରଣ, ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ଜାଣ।