ଶକ୍ତିଂ ଚାପି ହି ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ନାତିକ୍ରାନ୍ତୁମିହାର୍ହସି। ପ୍ରଜାଯାଶ୍ଚ ମମୋଚ୍ଛେଦଂ ନ ଚୈଵଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନାଶ କରିବା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶାପାଦ୍ଧି ଶକ୍ତେର୍ଵାସିଷ୍ଠ ତଦା ତଦୁପପାଦିତମ୍। ଆତ୍ମଜେନ ସ ଦୋଷେଣ ଶକ୍ତିର୍ନୀତ ଇତୋ ଦିଵମ୍
ଶକ୍ତିଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ହେ ବଶିଷ୍ଠ, ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା; ନିଜ ଦୋଷରେ, ତୁମ ପୁଅ ଶକ୍ତି ଏଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନ ହି ତଂ ରାକ୍ଷସଃ କଶ୍ଚିଚ୍ଛକ୍ତୋ ଭକ୍ଷଯିତୁଂ ମୁନେ। `ଵାସିଷ୍ଠୋ ଭକ୍ଷିତଶ୍ଚାସୀତ୍କୌଶିକୋତ୍ସୃଷ୍ଟରକ୍ଷସା। ଶାପଂ ନ କୁର୍ଵନ୍ତି ତଦା ନ ଚ ତ୍ରାଣପରାଯଣାଃ
କୌଣସି ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହେ ମୁନି; ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅକୁ କୌଶିକ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ଶାପ ଦେଇନଥିଲେ, ନାହିଁ କିଛି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।
କ୍ଷମାଵନ୍ତୋଽଦହନ୍ଦେହଂ ଦେହମନ୍ଯଦ୍ଭଵତ୍ଵିତି।' ଆତ୍ମନୈଵାତ୍ମନସ୍ତେନ ଦୃଷ୍ଟୋ ମୃତ୍ଯୁସ୍ତଦାଽଭଵତ୍
ସେମାନେ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଥିଲେ, ନିଜ ଦେହକୁ ଦହିଦେଇ, 'ଅନ୍ୟ ଦେହ ହେଉ' ବୋଲି କହିଥିଲେ। ଏଭଳି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖାଗଲା।
ନିମିତ୍ତଭୂତସ୍ତତ୍ରାସୀଦ୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ପରାଶର। ରାଜା କଲ୍ମାଷପାଦଶ୍ଚ ଦିଵମାରୁହ୍ଯ ମୋଦତେ
ସେଠି ନିମିତ୍ତ ହେଲେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ପରାଶର। ରାଜା କଳ୍ମାଷପାଦ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଉଠି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଯେ ଚ ଶକ୍ତ୍ଯଵରାଃ ପୁତ୍ରା ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମହାମୁନେ। ତେ ଚ ସର୍ଵେ ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ମୋଦନ୍ତେ ସହିତାଃ ସୁରୈଃ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଖୁସିରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ସର୍ଵମେତଦ୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵିଦିତଂ ଵୈ ମହାମୁନେ। ରକ୍ଷସାଂ ଚ ସମୁଚ୍ଛେଦ ଏଷ ତାତ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ଏହି ସବୁ କଥା ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଜଣା। ଏହା ହେଉଛି ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଶ।
ନିମିତ୍ତଭୂତସ୍ତ୍ଵଂ ଚାତ୍ର କ୍ରତୌ ଵାସିଷ୍ଠନନ୍ଦନ। ତତ୍ସତ୍ରଂ ମୁଞ୍ଚ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସମାପ୍ତମିଦମସ୍ତୁ ତେ
ଏଠି ଏହି ବିଦି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିମିତ୍ତ ହେଲେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ। ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଛାଡିଦିଅ, ତୁମର ଭଲ ହେଉ, ଏହା ଶେଷ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯେନ ଵସିଷ୍ଠେନ ଚ ଧୀମତା। ତଦା ସମାପଯାମାସ ସତ୍ରଂ ଶାକ୍ତୋ ମହାମୁନିଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ ମହାମୁନି ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଶେଷ କଲେ।
ସର୍ଵରାକ୍ଷସସତ୍ରାଯ ସଂଭୃତଂ ପାଵକଂ ତଦା। ଉତ୍ତରେ ହିମଵତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ଉତ୍ସସର୍ଜ ମହାଵନେ
ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ସେ ହିମବତର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱର ଏକ ବଡ଼ ଜଂଗଲରେ ଛାଡିଦେଲେ।
ସ ତତ୍ରାଦ୍ଯାପି ରକ୍ଷାଂସି ଵୃକ୍ଷାନଶ୍ମନ ଏଵ ଚ। ଭକ୍ଷଯନ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଵହ୍ନିଃ ସଦା ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି
ସେଠି ଏଯାଁ ଅଜି ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତି ପର୍ବରେ ରାକ୍ଷସ, ଗଛ, ପଥର ଭକ୍ଷଣ କରୁଛି।
ପୁନଶ୍ଚୈଵ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଜିଘାଂସଯା। ଅଗ୍ନିଂ ସଂଭୃତଵାନ୍ଘୋରଂ ଶାକ୍ତେଯଃ ସୁମହାତପାଃ
ପୁନି ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ ମହାତପସ୍ୱୀ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ସଂଗ୍ରହ କଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ।
ଵାସିଷ୍ଠସଂଭୃତଶ୍ଚାଗ୍ନିର୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରହିତୈଷିଣା। ତେଜସା ଵହ୍ନିତୁଲ୍ଯେନ ଗ୍ରସ୍ତଃ ସ୍କନ୍ଦେନ ଧୀମତା
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସ୍କନ୍ଦ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜରେ ଗ୍ରସ୍ତ କଲେ।
ରାଜ୍ଞା କଲ୍ମାଷପାଦେନ ଗୁରୌ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରେ। କାରଣଂ କିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵୈ ସନ୍ନିଯୋଜିତା
ରାଜା କଳ୍ମାଷପାଦ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିଏ ନିମିତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେଇଥିଲେ?
ଜାନତା ଵୈ ପରଂ ଧର୍ମଂ ଵସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା। ଅଗମ୍ଯାଗମନଂ କସ୍ମାତ୍କୃତଂ ତେନ ମହର୍ଷିଣା
ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ, ତେବେ କିଏ ନିମିତ୍ତରେ ଅଗମ୍ୟାଙ୍କୁ ସମ୍ପର୍କ କଲେ?
ଅଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଵସିଷ୍ଠେନ କୃତଂ ଚାପି ପୁରା ସଖେ। ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ସର୍ଵଂ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ପୃଚ୍ଛତଃ
ବସିଷ୍ଠ କେବେ ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ବନ୍ଧୁ। ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ଏହି ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଦିଅ।
ଧନଞ୍ଜଯ ନିବୋଧେଯଂ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି। ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତି ଦୁର୍ଧର୍ଷ ତଥା ମିତ୍ରସହଂ ନୃପମ୍
ଧନଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ମିତ୍ରସହ ରାଜା ବିଷୟରେ, ମୁଁ ସେଥିରେ କଥା କହିବି।
କଥିତଂ ତେ ମଯା ସର୍ଵଂ ଯଥା ଶପ୍ତଃ ସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଶକ୍ତିନା ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵାସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା
ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଛି, କିପରି ଶକ୍ତି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ ମହାତ୍ମା, ଏହି ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ତୁ ଶାପଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣଃ। ନିର୍ଜଗାମ ପୁରାଦ୍ରାଜା ସହଦାରଃ ପରନ୍ତପଃ
ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, କ୍ରୋଧରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ, ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ନଗର ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ଅରଣ୍ଯଂ ନିର୍ଜନଂ ଗତ୍ଵା ସଦାରଃ ପରିଚକ୍ରମେ। ନାନାମୃଗଗଣାକୀର୍ଣଂ ନାନାସତ୍ଵସମାକୁଲମ୍
ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଏକ ଜନଶୂନ୍ୟ ଜଂଗଲକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ଓ ପଶୁ ରହିଥିଲେ।
ନାନାଗୁଲ୍ମଲତାଚ୍ଛନ୍ନଂ ନାନାଦ୍ରୁମସମାଵୃତମ୍। ଅରଣ୍ଯଂ ଘୋରସନ୍ନାଦଂ ଶାପଗ୍ରସ୍ତଃ ପରିଭ୍ରମନ୍
ଅନେକ ଗୁଲ୍ମ ଓ ଲତାରେ ଢାକା, ଅନେକ ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ଏହି ଜଂଗଲରେ ଶାପ ଭୋଗୁଥିବା ରାଜା ଘୁରୁଥିଲେ।
ସ କଦାଚିତ୍କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟୋ ମୃଗଯନ୍ଭକ୍ଷ୍ଯମାତ୍ମନଃ। ଦଦର୍ଶ ସୁପରିକ୍ଲିଷ୍ଟଃ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିନ୍ନିର୍ଜନେ ଵନେ
ଏକ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ତିବ୍ର ଭୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ନିଜ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜୁଥିବା, ସେ ଏକ ଜନଶୂନ୍ୟ ଜଂଗଲରେ କିଛି ଦେଖିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଚୈଵ ମିଥୁନାଯୋପସଂଗତୌ। ତୌ ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁଵିତ୍ରସ୍ତାଵକୃତାର୍ଥୌ ପ୍ରଧାଵିତୌ
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜୀଉ ଏକାଠି ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇନଥିବାବେଳେ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ତଯୋଃ ପ୍ରଦ୍ରଵତୋର୍ଵିପ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହ ନୃପତିର୍ବଲାତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃହୀତଂ ଭର୍ତାରମଥ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଭାଷତ
ସେମାନେ ପଳାଉଥିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଜୋରକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କର ପତିକୁ ଧରାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ—
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମମ ଵଚୋ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୁଵ୍ରତ। ଆଦିତ୍ଯଵଂଶପ୍ରଭଵସ୍ତ୍ଵଂ ହି ଲୋକେ ପରିଶ୍ରୁତଃ
ହେ ରାଜା, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହିବି, ତୁମେ ସେଥିରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ। ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ସ୍ଥି ଧର୍ମେ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ। ଶାପୋପହତ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ନ ପାପଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ଧର୍ମରେ ସଚେତନ ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କର ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ଶାପରେ ପୀଡ଼ିତ ଏ ଦୁର୍ଜୟ, ତୁମେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଋତୁକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଭର୍ତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତା। ଅକୃତାର୍ଥା ହ୍ଯହଂ ଭର୍ତ୍ରା ପ୍ରସଵାର୍ଥଂ ସମାଗତା
ଏହି ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ବହୁତ ଭୋଗୁଛି। ପ୍ରସବ ପାଇଁ ପତି ସହିତ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ।
ପ୍ରସୀଦ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭର୍ତାଽଯଂ ମେ ଵିସୃଜ୍ଯତାମ୍। ଏଵଂ ଵିକ୍ରୋଶମାନାଯାସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ନ ନୃଶଂସଵତ୍
ହେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଦୟାକରି ମୋ ପତିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ମୁଁ ଏପରି ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲି, ତଥାପି ସେ କୌଣସି ଦୟା ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ।
ଭର୍ତାରଂ ଭକ୍ଷଯାମାସ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ମୃଗମିଵେପ୍ସିତମ୍। ତସ୍ଯାଃ କ୍ରୋଧାଭିଭୂତାଯା ଯାନ୍ଯଶ୍ରୂଣ୍ଯପତନ୍ଭୁଵି
ବାଘ ଯେପରି ନିଜ ପ୍ରିୟ ଶିକାରକୁ ଖାଏ, ସେପରି ବାଘ ତାଙ୍କର ପତିକୁ ଭକ୍ଷଣ କଲା। ତାଙ୍କର ରୋଷରେ ଭରିଯାଇଥିବା ଚୋଉଁ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଲା।
ସୋଽଗ୍ନିଃ ସମଭଵଦ୍ଦୀପ୍ତସ୍ତଂ ଚ ଦେଶଂ ଵ୍ଯଦୀପଯତ୍। ତତଃ ସା ଶୋକସଂତପ୍ତା ଭର୍ତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତା
ସେ ଅଶ୍ରୁ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ପରିଣତ ହେଲା ଓ ସେଠି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆଲୋକିତ କଲା। ତାପରେ, ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭୋଗୁଥିବା ସେ—